84 k.p. zachowuje swoją moc w sto- sunku do innych roszczeń, pomimo braku w ugodzie postanowień, które zachowa- łyby moc prawną; d) art. 65 k.c. w związku z art. 58 § 3 k.c., przez przyjęcie, że w ugodzie, którą strony zawarły w dniu 23 sierpnia 2006 r., powódka zrzekłaby się sa- mych odsetek od dochodzonych roszczeń pracowniczych bez powiązania ich z wy- nagrodzeniem, premią regulaminową i ekwiwalentem za niewykorzystany urlop, pomimo że Sądy obu instancji nie poczyniły żadnych ustaleń co do zgodnego zamia- ru stron i celu umowy, a także że strony zawarłyby tę ugodę, gdyby nie zawierała ona postanowień odnośnie zrzeczenia się roszczeń o wynagrodzenie za pracę. 6 W ramach podstawy mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania skarga zarzuca naruszenie: 1) art. 203 k.p.c., przez przyję- cie, że jeżeli dochodzi do cofnięcia pozwu po rozpoczęciu rozprawy, to jest to auto- matycznie powiązane ze zrzeczeniem się roszczeń. Według skarżącej z brzmienia tego przepisu wynika, że konieczne jest złożenie stosownego oświadczenia, a takie- go powódka nie złożyła; 2) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku, dlaczego zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji Sąd drugiej instancji oddalił w całości powództwo w zakresie premii regula- minowej, a w pozostałym zakresie jedynie zmniejszył zasądzoną kwotę na postawie art. 8 k.p. i „art. 203 k.c.”, a także przez sprzeczność między częścią dyspozytywną wyroku, a jego uzasadnieniem w zakresie odsetek; 3) art. 299 k.p.c., przez niezarzą- dzenie przez Sąd drugiej instancji dowodu z uzupełniającego przesłuchania stron co do ustalenia zgodnego zamiaru stron i celu ugody pozasądowej, jaką strony zawarły w dniu 23 sierpnia 2006 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Koncentrując uwagę na zasadniczych elementach podstaw zaskarżonego wy- roku, szczegółowo przedstawionych w uzasadnieniu tego wyroku, dostrzec można dwie główne przesłanki, którymi kierował się Sąd drugiej instancji. Pierwsza, najogól- niej ją ujmując, polega na wyciągnięciu określonych konsekwencji z sytuacji faktycz- nej pomiędzy powódką i pozwanym, sytuacji złożonej na którą składał się stosunek pracy między bliskimi osobami pozostającymi we wspólnocie, wyrażającej się wspól- nym zamieszkaniem, gospodarstwem domowym i wyjazdami na wypoczynek. Po ustaleniu, że powódka nie otrzymywała umówionego wynagrodzenia (co należy ro- zumieć jako fakt niewypłacania powódce pieniędzy) Sąd drugiej instancji uznał, że jej roszczenie o zapłatę całego wynagrodzenia (także określonych świadczeń ze sto- sunku pracy oraz odsetek za opóźnienie w ich zapłacie) podlega określonemu zmiar- kowaniu (zmniejszeniu) ze względu na ustalony fakt pokrywania przez pozwanego wydatków związanych ze stosunkiem pracy (składek na ubezpieczenie społeczne i zaliczki na podatek dochodowy) oraz związanych ze wspólnym pożyciem, a także udostępnieniem powódce biura na prowadzenie przez nią jej własnej, odrębnej od zatrudnienia u pozwanego, działalności gospodarczej. 7 Druga z zasadniczych przesłanek zaskarżonego wyroku dotyczy ustalenia, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania było niemożliwe, a w szczególności, pomija- jąc kwotę wypłaconą powódce w ramach ugody pozasądowej, niemożliwe było za- równo „wyliczenie dłużnych kwot”, jak i dokładne oszacowanie uzyskiwanych przez powódkę od pozwanego świadczeń. Te trudności wyjaśnienia w sprawie tego co się powódce należało z uwzględnieniem świadczeń otrzymywanych, Sąd drugiej instan- cji rozwiązał przez zastosowanie art. 322 k.p.c., to jest zasądził „odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy”. Do tych rozważonych w trybie art. 322 k.p.c. okoliczności należało także ustalenie, że zasą- dzona kwota łącznie z otrzymaną już przez powódkę kwotą 11.500 zł, „stanowić mają górną granicę oszczędności jakie powódka mogła poczynić w okresie objętym po- zwem po zaspokojeniu swoich potrzeb bytowych”. Ta ostatnia okoliczność stanowi jak gdyby klamrę oceny dokonanej na podstawie art. 322 k.p.c., bo - według Sądu drugiej instancji - oszacowana przez Sąd wielkość owych „zaoszczędzeń” powódki, stanowi różnicę pomiędzy tym co się powódce należało z tytułu zatrudnienia, a tym, co otrzymywała i co podlegało uwzględnieniu, zakreślając granicę zasadności jej żą- dania. Skarga kasacyjna powódki nie podważa powyższych podstaw rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd drugiej instancji, przy czym co do zastosowania art. 322 k.p.c. nie przedstawia zarzutu. Wobec niekwestionowania w skardze prawidłowości zastoso- wania art. 322 k.p.c. stwierdzić należy, że nie podlegały rozpatrzeniu w postępowa- niu kasacyjnym (por. art. 39813 §
k.p.c.) wskazane w uzasadnieniu zaskarżo- nego wyroku przesłanki zastosowania tego przepisu, że udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe (nader utrudnione) i że zasądzona suma stanowi wynik na- leżącego stosownie do tego przepisu - prawa Sądu dokonania oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy; prawidłowości tej oceny nie zakwestio- nowano. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przyjęte przez Sąd drugiej instancji założenie co do bezpodstawności domagania się przez powódkę całego wynagrodzenia za pracę, ekwiwalentu za urlop i premii, stanowi konsekwencję oceny, iż ustalone świadczenia, które powódka otrzymywała w ramach „związku z pozwanym”, powinny być traktowane „jako sposób finansowania przez pozwanego świadczenia przez powódkę u niego pracy”. Sąd drugiej instancji uznał jednocześnie, że całą tę sytuację należy ocenić w świetle art. 8 k.p., że powódka - korzystając „w 8 związku z pozwanym” z określonych świadczeń mających charakter podobny do częściowego zaspakajania zobowiązania z tytułu zatrudnienia - nadużywa prawa w rozumieniu art. 8 k.p., domagając się mimo to całości wszystkich należności z tytułu zatrudnienia. Powyższa ocena prawna może nie wydawać się w pełni konsekwentna. Czę- ściowe „sfinansowanie” stanowiłoby wystarczającą podstawę do ustalenia bezpod- stawności domagania się wynagrodzenia już zaspokojonego. W związku z tym na- leży podkreślić, że Sąd dlatego powołał się na klauzulę nadużycia prawa z art. 8 k.p., iż - według jego ustaleń i oceny - sytuację ponoszenia przez pozwanego kosztów wspólnego pożycia i ponadto określonych kosztów działalności gospodarczej powód- ki nie można wprost określić jako wypełnienia obowiązku pracodawcy. Jednakże świadczenia na rzecz powoda spełniały analogiczną funkcję, były jakąś pośrednią formą współuczestniczenia przez powódkę w kosztach wspólnego pożycia. To wła- śnie ze względu na tło wspólnego pożycia stron z przyjęciem przez obie strony zasa- dy pokrywania kosztów przez pozwanego, wyprowadzona została przez Sąd oma- wiana konstrukcja nadużycia prawa. Przeciwko tak rozumianej ocenie prawnej za- skarżonego wyroku skarga kasacyjna nie wywiodła przekonujących zarzutów. Skar- żący w ramach zarzutów materialno - prawnych nie może kwestionować ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku o „finansowych” podstawach związku stron i isto- cie tego związku. Niedopuszczalna jest zatem argumentacja zarzutu naruszenia art. 8 k.p. (w związku z art. 84 i art. 171 § 1 k.p.) opierająca się na twierdzeniach faktycz- nych sprzecznych z ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (por. art. 39813 § 2 k.p.c.). Nie podlegały rozpatrzeniu w postępowaniu kasa- cyjnym nowe twierdzenia faktyczne dotyczące utrzymywania się przez powódkę z własnej działalności i dotyczące wskazanego w skardze stylu pożycia stron, łącznie z tym, że „powódka to co otrzymywała od powoda nieodpłatnie rekompensowała mu wzajemnymi nieodpłatnymi świadczeniami”. Jeżeli nie podlegają uwzględnieniu oko- liczności faktyczne, które nie zostały w sprawie ustalone, a badaniu Sądu Najwyż- szego podlega zastosowanie art. 8 k.p. do sytuacji faktycznej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, to ocena wyroku nie budzi zastrzeżeń. Sprzeczność żądania powód- ki z zasadami współżycia społecznego odnosi się do tej części jej żądania o wypłatę wynagrodzenia, które zostało przez nią jakby „skonsumowane” w ramach pożycia, określonego przez skarżącego związkiem konkubenckim. Zakwestionowana ocena, wbrew temu jak ją przedstawia skarżący, stanowi przekonujący wynik dążenia Sądu, 9 ażeby zastosować zasady współżycia społecznego do związku konkubenckiego, w znaczeniu tych zasad możliwie podobnym do relacji małżeńskich. Bezzasadnie w skardze kasacyjnej kwestionuje się przypisanym przez Sąd drugiej instancji skutkom zawartej umowy pozasądowej, z powołaniem się na którą powódka skutecznie prawnie zrzekła się - w innej sprawie - roszczeń z tytułu odse- tek. Nie ma racji skarżąca, że z art. 84 k.p. wynika zakaz zrzeczenia się roszczenia o odsetki. Odsetki, chociaż dotyczą niewypłaconego w terminie wynagrodzenia za pracę mają odmienny od niego charakter; stanowiąc rodzaj zryczałtowanego od- szkodowania - nie mają żadnego elementu charakteryzującego wynagrodzenie za pracę. Kwestia ta nie budzi wątpliwości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2006 r., II PK 317/05, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 185), skoro ochronie wy- nagrodzenia za pracę, oprócz wynagrodzenia za pracę w sensie ścisłym, podlegają należności przysługujące pracownikowi na podstawie przepisów prawa pracy w ro- zumieniu art. 9 § 1 k.p. i spełniające funkcje podobne wynagrodzeniu za pracę. Ze względu na przepisy chroniące wynagrodzenie za pracę Sąd uznał bezsku- teczność ugody stron w zakresie zrzeczenia się wynagrodzenia za pracę i w tym przedmiocie dokonał ustaleń z pominięciem zarówno tej ugody, jak i procesowego znaczenia postępowania sądowego zakończonego umorzeniem postępowania na skutek cofnięcia pozwu połączonego ze zrzeczeniem się roszczenia. Zarzuty prze- ciwko tej ocenie zgłoszone w skardze kasacyjnej są bezzasadne także w płaszczyź- nie wskazanego w skardze art. 58 §
65 k.c. oraz 203 k.p.c. Podziela- jąc ocenę Sądu drugiej instancji - w związku z podniesioną w skardze argumentacją - należy zauważyć, że w odrębnej sprawie sądowej (zakończonej wspomnianym wyżej prawomocnym umorzeniem postępowania) powódka (reprezentowana przez facho- wego pełnomocnika procesowego) zrzekła się roszczenia. Była więc - wbrew goło- słownemu zarzutowi - wyraźna podstawa do odtworzenia oświadczenia woli powódki w rozumieniu art. 65 i art. 58 § 3 k.p.c., oświadczenia woli obejmującego ugodę i zrzeczenie się roszczenia z powodu spełnienia przez pozwanego określonego świadczenia. Nie ma żadnej przesłanki, a w każdym razie skarga takiej nie powołuje, z której można by wyprowadzić wniosek o tym, że powódka nie zrzekła się skutecz- nie roszczeń odsetkowych, skoro została - co najmniej w ich zakresie - zaspokojona. Jeżeli zostały te czynności prawne zakwestionowane przez Sąd w zakresie wyna- grodzenia za pracę ze względu na ochronne co do tego znaczenie art. 84 k.p., to nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 58 § 3 k.c., z których wynikałoby, iż 10 bez tych postanowień dotkniętych nieważnością - czynności nie zostałyby dokonane. Podkreślić należy, że chodzi tu o co najmniej dwie czynności prawne - ugodę sądo- wą i zrzeczenie się roszczenia w sprawie między innymi o odsetki. Stwierdzić też trzeba, że odnośnie do wskazanego w skardze art. 203 k.p.c. skarżący wyraża naj- zupełniej zbytecznie uwagę, że po rozpoczęciu rozprawy cofnięcie pozwu bez ze- zwolenia pozwanego wymaga zrzeczenia się roszczenia. Nie wiadomo dlaczego tak odczytaną treść art. 203 k.p.c. przedstawiono jako zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi, skoro w powołanej sprawie doszło właśnie do wyraźnego złożenia oświad- czenia o zrzeczeniu się roszczenia. Bezzasadne są także pozostałe zarzuty „procesowej” podstawy skargi kasa- cyjnej. Zarzutu naruszenia art. 299 k.p.c. skarżąca nie uzasadniła adekwatną do niego argumentacją, skoro nie wskazała przepisów procesowych, które zobowiązy- wały Sąd drugiej instancji do przeprowadzenia z urzędu dowodu z uzupełniającego przesłuchania stron, na okoliczności wskazane przez stronę dopiero w skardze. Z kolei za naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. uważa skarżący to, że uzasadnienie wyroku jest niezgodne z sentencją tego wyroku w zakresie oddalenia w całości rosz- czenia z tytułu premii regulaminowej oraz w zakresie orzeczenia o odsetkach. O pewnej niezgodności można by mówić wyłącznie w odniesieniu do roszczenia z ty- tułu premii regulaminowej, które w pozwie było wyodrębnione obok roszczenia o wy- nagrodzenie za pracę, natomiast w wyrażeniu z sentencji wyroku zostało ono po- traktowane łącznie jako część „wynagrodzenia za pracę”. Nie jest to uchybienie przepisu określającego „skład” uzasadnienia wyroku, ale raczej niedokładność jego sentencji, której zarzucony przepis nie dotyczy. Natomiast bezzasadne jest zastrze- żenie skarżącego co do tego, że skapitalizowane odsetki powinny być całkowicie oddalone, a nie podlegać regule zmniejszenia należności powódki. W uzasadnieniu wyroku wskazuje się bowiem na bezzasadność roszczenia o odsetki w zakresie, w jakim objęte były przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej postanowie- niem o umorzeniu postępowania. Z powyższych względów, wobec bezzasadności każdego z zarzutów obu pod- staw skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 39814 k.p.c. ========================================
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.