k.p.c., wnosił o jego uchylenie w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazał na naruszenie przepisów: art. 6 k.c. przez nałożenie na powoda ciężaru dowodzenia okoliczności, z których pozwana wywodziła skutki prawne, art. 7 i 17 u.p.g.l. przez przyjęcie, że zmiana uprawy leśnej na inny rodzaj użytkowania oraz dopuszczenie przedsiębiorstwa państwowego do korzystania z obszarów państwowego gospodarstwa leśnego prowadzą do trwałego ograniczenia uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa i pozbawiają go możliwości domagania się wynagrodzenia za korzystanie z tych obszarów przez następców prawnych przedsiębiorstwa, art. 352 § 2 i art. 65 k.c. przez przyjęcie, że ustalone okoliczności faktyczne w sposób dostateczny ujawniają wolę zawarcia przez strony umowy cywilnoprawnej, skutkującej obciążeniem nieruchomości Skarbu Państwa prawem polegającym na możliwości instalowania urządzeń służących do przesyłania energii oraz bezterminowego i bezpłatnego korzystania z tych nieruchomości, i art. 244 w związku z art. 353 1 k.c. przez przyjęcie, że strony mogą wykreować stosunek prawny o charakterze obligacji realnej, będący źródłem uprawnienia odpowiadającego treści służebności gruntowej. W ramach drugiej podstawy skarżący podniósł natomiast zarzut obrazy przepisów: art. 382 w związku z art. 328 § 2 i art. 391 k.p.c. przez nieustalenie faktów uznanych za udowodnione oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku, art. 252 i art. 308 k.p.c. przez przyjęcie, że strona, która kwestionuje zgodność kserokopii dokumentu urzędowego z jego zaginionym oryginałem, powinna tę okoliczność udowodnić, art. 232 k.p.c. przez obciążenie powoda negatywnymi skutkami niewskazania dowodów co do faktów, z których pozwana wywodziła korzystne skutki prawne, i art. 231 k.p.c. przez przyjęcie domniemania, że w stosunku do nieruchomości, co do których pozwana nie przedstawiła stosownych dokumentów, wydawane były decyzje administracyjne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 8 Rozważając w pierwszej kolejności podstawę kasacyjną określoną w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. trzeba zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Zarzut ten może wprawdzie wypełniać podstawę kasacyjną z art.
tylko wyjątkowo, gdy z powodu istotnych braków w uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej, jednak taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny nie przytoczył bowiem ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a uzasadniając swoje rozstrzygnięcie przedstawił kilka wzajemnie wykluczających się wariantów możliwej oceny prawnej. W konsekwencji, nie wiadomo, na podstawie jakiego materiału Sąd Apelacyjny orzekał, a obszerne wywody tego Sądu, mające wyjaśniać podstawę prawną zaskarżonego wyroku, są zawieszone w próżni. Trzeba zatem zgodzić się z zarzutem skarżącego, że z powodu naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. nie można dokonać prawidłowej kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1997 r., I PKN 97/97, OSNAPiUS 1998, nr 4, poz. 121, z dnia 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000, nr 5, poz. 100, z dnia 25 października 2000 r., IV CKN 142/00, nie publ. oraz z dnia 15 stycznia 2009 r., I CSK 333/07, nie publ.). Sąd Apelacyjny nie zaaprobował ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu w pierwszej instancji, uznając, iż bezpodstawnie odmówiono mocy dowodowej dokumentom mało czytelnym lub przedstawionym w postaci odbitek kserograficznych. Oznacza to, że Sąd Apelacyjny przyjął za podstawę rozstrzygnięcia odmienne ustalenia, z tym tylko, że nie przytoczył ich w uzasadnieniu wyroku. W tej sytuacji – obok zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. – uzasadniony jest także zarzut obrazy art. 382 k.p.c. Dokonując wykładni tego przepisu Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 ( OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124) stanął na stanowisku, że sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania. Uchwała ta zapadła jednak przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 Nr 13, poz. 98), 9 wprowadzającej do kodeksu postępowania cywilnego art.
, zgodnie z którym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zatem od dnia 6 lutego 2005 r. zmiana ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji w wyniku odmiennej oceny materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przed tym sądem nie może być już przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. W tej sytuacji dopuszczenie możliwości zmiany ustaleń przez sąd drugiej instancji w następstwie odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych w postępowaniu w pierwszej instancji trudno byłoby pogodzić z konstytucyjną regułą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) oraz z realizacją, gwarantowanego w art. 45 i 176 Konstytucji i w art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd, zgodnie z regułami rzetelnego procesu w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym. Trzeba zatem przyjąć, że sąd drugiej instancji, w razie stwierdzenia, że sąd pierwszej instancji przekroczył wyznaczone w art. 233 § 1 k.p.c. granice swobodnej oceny dowodów – nie może zmienić ustaleń faktycznych tego sądu w następstwie odmiennej oceny tych samych dowodów. Taka właśnie sytuacja miała natomiast miejsce w niniejszej sprawie, Sąd Apelacyjny bowiem odmiennie ocenił złożone przez pozwaną kserokopie dokumentów i na ich podstawie zmienił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Trafnie też podnosi skarżący, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest mowa o dokumencie oraz kserokopii dokumentu na przemian, mimo że nie są to pojęcia tożsame. Dokumentem w aspekcie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o dowodach jest oryginał. Kserokopia – jako odwzorowanie oryginału – może być uznana za odpis dokumentu. Z kolei odpis dokumentu jest dokumentem wskazującym na istnienie dokumentu oryginalnego. W uchwale z dnia 29 marca 1994 r., III CZP 37/94 (OSNCP 1994, nr 11, poz. 206), Sąd Najwyższy stwierdził, że niepoświadczona podpisem strony kserokopia nie jest dokumentem. Warunkiem zatem uznania kserokopii za dokument jest umieszczone na niej i zaopatrzone podpisem poświadczenie jej zgodności z oryginałem. 10 Uznając moc dowodową przedłożonych przez pozwaną kserokopii dokumentów urzędowych Sąd Apelacyjny odwołał się do art. 308 § 1 k.p.c., według którego sąd może dopuścić dowód z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki. Uszło jednak uwagi tego Sądu, że w sytuacji, w której fotokopia dokumentu jest przedstawiana jako dowód, konieczne jest stwierdzenie jej zgodności z oryginałem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika w sposób jednoznaczny, czy oryginały dokumentów już nie istnieją, czy też znajdują się w archiwach powoda, który ma do nich dostęp. Ustalenie tej okoliczności było istotne, gdyż Sąd Apelacyjny z założenia o posiadaniu przez powoda oryginalnych dokumentów wywiódł niekorzystne dla niego skutki prawne. Trafnie skarżący podnosi, że ocenę taką powinno poprzedzać żądanie przedstawienia dokumentu w trybie art. 248 k.p.c., zwłaszcza że odmienne są reguły dowodzenia faktów w sytuacji, w której oryginał dokumentu jest już niedostępny. Zasadnie również skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 231 k.p.c., zgodnie z którym sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 października 2000 r., I CKN 1196/98 (nie publ.), fakty składające się na podstawę faktyczną domniemania podlegają ogólnym regułom dowodowym i dopiero udowodniona pewność ich istnienia może stanowić podstawę wnioskowania. Sąd Apelacyjny natomiast za podstawę ustalenia faktów w sposób przewidziany w art. 231 k.p.c. przyjął istnienie określonych zdarzeń na podstawie złożonego do akt pliku kserokopii. Posłużył się zatem konstrukcją domniemania faktycznego, mimo że fakty przyjęte za jego podstawę nie zostały ustalone. Powyższe uchybienia sprawiają, że powołana przez skarżącego podstawa kasacyjną z art.
jest uzasadniona, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nie pozwala to na ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Przedwczesne byłoby rozważanie charakteru prawnego decyzji Ministra Leśnictwa przewidzianych w art. 7 ust. 3 i art. 17 ust. 1 11 u.p.g.l., skoro ustalenie o wydaniu takich decyzji oparte zostało na wadliwie skonstruowanym domniemaniu faktycznym. To samo odnosi się do zagadnienia dopuszczalności wykreowania przez strony, mocą ich oświadczeń woli, stosunku prawnego o charakterze obligacji realnej będącego źródłem uprawnienia o treści odpowiadającej służebności gruntowej. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. md
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.