III UZ 4/09

Postanowienie z dnia 23 czerwca 2009 r. III UZ 4/09 Niedołączenie do skargi kasacyjnej pełnomocnictwa dla adwokata lub radcy prawnego, który skargę sporządził i wniósł do sądu, stanowi brak for- malny pisma procesowego (art. 126 § 3 k.p.c.) podlegający usunięciu przez we- zwanie do złożenia pełnomocnictwa (art. 3986 § 1 k.p.c.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2009 r. sprawy z odwołania Zofii S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w J. z udziałem zainteresowanej Gminy w J.R. o podleganie pracownicze- mu ubezpieczeniu społecznemu, na skutek zażalenia odwołującej się na postano- wienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 18 marca 2009 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro- kiem z 12 grudnia 2008 r. [...] oddalił apelację wnioskodawczyni Zofii S. od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z 19 sierpnia 2008 r. [...]. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu wniosko- dawczyni jej pełnomocnik. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 18 marca 2009 r. od- rzucił skargę kasacyjną. Sąd Apelacyjny stwierdził, że pełnomocnik wnioskodaw- czyni, wnosząc skargę kasacyjną, działał na podstawie pełnomocnictwa ogólnego udzielonego mu 10 kwietnia 2006 r. do prowadzenia sprawy z odwołania od decyzji ZUS Oddziału w J. wydanej 6 listopada 2005 r. Zakres umocowania pełnomocnika procesowego określa art. 91 k.p.c. Obejmuje ono upoważnienie do podejmowania wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, także dotyczących za- bezpieczenia i egzekucji, udzielenia dalszego pełnomocnictwa, odbioru kosztów pro- 2 cesu od strony przeciwnej oraz zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia i uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w pełnomocnictwie. Jak wynika z wykładni art. 91 k.p.c., dokonanej przez Sąd Najwyższy w uchwale z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008 nr 11, poz. 122), której nadano moc zasady prawnej, zakresem pojęcia „czynności procesowe łączące się ze sprawą” nie są ob- jęte czynności związane z nadzwyczajnymi środkami prawnymi, przysługującymi od prawomocnych orzeczeń. Zatem pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z mocy samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowa- niu kasacyjnym. Do sporządzenia skargi kasacyjnej niezbędne jest pełnomocnictwo umocowujące do występowania przed Sądem Najwyższym, udzielone przed jej wniesieniem. Sąd Apelacyjny uznał, że przedłożone pełnomocnictwo nie było wystar- czające do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga kasa- cyjna i odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. jako z innych przy- czyn niedopuszczalną. Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego wniósł pełnomocnik wniosko- dawczyni, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 3986 § 1 i 2 k.p.c., przez odrzucenie skargi kasacyjnej skarżącej z powodu nieprzedłożenia pełnomocnictwa uprawniającego do wniesienia skargi w jej imieniu bez uprzedniego wezwania do usunięcia tego braku w zakreślonym terminie. W uzasadnieniu zażale- nia pełnomocnik skarżącej podniósł, że Sąd drugiej instancji błędnie uznał, iż niedo- chowanie wymagań formalnych określonych w art. 3984 § 2 k.p.c., a takim brakiem jest niedołączenie pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 126 § 3 k.p.c.), nie może zostać uzupełnione. Zgodnie z art. 3986 § 1 k.p.c., jeżeli skarga ka- sacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c., przewodniczący w sądzie drugiej instancji wzywa skarżącego do usunięcia braków w terminie tygo- dniowym pod rygorem odrzucenia skargi, a odrzucenie skargi następuje dopiero wtedy, gdy braków skargi nie usunięto w terminie. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że tylko wymagania skargi kasacyjnej wymienione enumeratywnie w art. 3984 § 1 k.p.c. nie mogą zostać uzupełnione i brak jednego z tych elementów konstrukcyjnych prowadzi do odrzucenia skargi przez sąd drugiej instancji a limine, bez wezwania do ich uzupełnienia. Braku pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej nie zalicza się do elementów niepodlegających uzupełnieniu, wymienionych w art. 3984 § 1 k.p.c. Jest to zwykły brak usuwalny w trybie art. 3986 § 1 k.p.c. w związku z art. 3984 § 2 k.p.c. Dopiero po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego do uzupełnie- 3 nia braków sąd ma obowiązek odrzucić skargę. Taki tryb postępowania jest po- wszechnie stosowany, co potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. między innymi postanowienia z 11 maja 1998 r., II UZ 30/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 530, z 19 listopada 1998 r., III CZ 133/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 86, z 1 czerwca 1999 r., II UZ 61/99, OSNAPiUS 2000 nr 20, poz. 770), w których Sąd Najwyższy uznał, że brak dołączenia do pisma procesowego pełnomocnictwa upoważniającego do zastępowania strony w postępowaniu kasacyjnym jest brakiem formalnym podle- gającym uzupełnieniu, a dopiero gdy nie zostanie on uzupełniony w terminie, powo- duje to konieczność odrzucenia skargi kasacyjnej. Sąd drugiej instancji odrzucił skargę kasacyjną bez uprzedniego wezwania strony do uzupełnienia braku, a tym samym uniemożliwił skarżącej jego uzupełnienie, co stanowiło naruszenie prawa procesowego i ograniczenie praw skarżącej do obrony. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. Zgodnie z treścią art. 3984 § 2 k.p.c., obowiązują- cą w dniu 18 marca 2009 r. (czyli w dniu wydania przez Sąd Apelacyjny postanowie- nia odrzucającego skargę kasacyjną wnioskodawczyni), skarga kasacyjna - oprócz spełnienia innych wymagań przewidzianych w tym przepisie - powinna była czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla każdego pisma procesowego. Było to ode- słanie do ogólnych przepisów o pismach procesowych. Wymagania, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna, przewidziane w art. 3984 k.p.c., podzielone zostały na dwie kategorie. W paragrafie pierwszym zo- stały określone szczególne wymagania konstrukcyjne stawiane skardze kasacyjnej jako nadzwyczajnemu środkowi zaskarżenia, zaś w paragrafie drugim - te, które po- winno spełniać każde pismo procesowe. Wymagania skargi kasacyjnej ustanowione w art. 3984 § 1 k.p.c. nie mogą być uzupełnione, a skarga niespełniająca któregokol- wiek z nich podlega odrzuceniu a limine, bez wzywania do uzupełniania jej braków. Natomiast mogą zostać uzupełnione w zwykłym trybie wymagania formalne skargi kasacyjnej przewidziane w art. 3984 § 2 k.p.c. Konsekwencje rozgraniczenia tych wymagań określa art. 3986 k.p.c. Wymagania, jakie ma spełniać każde pismo proce- sowe, w tym również skarga kasacyjna, zostały określone w art. 126 k.p.c., gdzie w § 4 3 przewidziano, że do pisma procesowego należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została złożona z zachowaniem przy- musu adwokacko-radcowskiego (skargę sporządził, podpisał i wniósł pełnomocnik będący radcą prawnym), jednakże z naruszeniem wymagania dotyczącego każdego pisma procesowego, odnoszącego się do obowiązku dołączenia pełnomocnictwa procesowego. Słusznie powołał się Sąd Apelacyjny na tezę i uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, mającej moc zasady prawnej, podjętej 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008 nr 11, poz. 122), według której pełno- mocnictwo procesowe nie obejmuje z samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. Pełnomocnictwo ogólne udzielone pełnomocnikowi wnioskodawczyni do prowadzenia sprawy z jej odwołania od decyzji ZUS wygasło z chwilą wydania przez Sąd Apelacyjny prawomocnego wy- roku, ponieważ w jego pierwotnej treści nie zostało wyraźnie przewidziane, że peł- nomocnik procesowy został ustanowiony od początku także do reprezentowania strony w postępowaniu kasacyjnym, w tym do sporządzenia i wniesienia skargi kasa- cyjnej. Treść znajdującego się w aktach sądowych pełnomocnictwa procesowego z 10 kwietnia 2006 r., upoważniającego pełnomocnika jedynie do prowadzenia sprawy z odwołania od decyzji organu rentowego, oraz brak dołączenia do skargi kasacyjnej stosownego pełnomocnictwa dla radcy prawnego do wniesienia skargi i występowa- nia w postępowaniu kasacyjnym, stanowiły - w ocenie Sądu Apelacyjnego - podsta- wę do uznania, że skarga jest dotknięta brakiem nieusuwalnym, niepodlegającym uzupełnieniu w trybie przewidzianym w art. 3986 § 1 k.p.c., a w konsekwencji skarga podlega odrzuceniu. Pogląd Sądu Apelacyjnego został słusznie zakwestionowany w zażaleniu wniesionym w imieniu wnioskodawczyni. Brak w postaci niedołączenia do skargi kasacyjnej pełnomocnictwa dla radcy prawnego do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz reprezentowania strony w postępowaniu kasacyjnym jest zwykłym brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie przewidzianym do usuwania braków formalnych pism procesowych. Oznacza to, że przewodniczący w Sądzie Apelacyjnym powinien był wezwać pełnomocnika wnioskodawczyni o uzupeł- nienie braków formalnych skargi kasacyjnej przez dołączenie stosownego pełno- mocnictwa procesowego - zgodnie z art. 3986 § 1 k.p.c. w związku z art. 3984 § 2 k.p.c. - a tym samym umożliwić pełnomocnikowi usunięcie dostrzeżonego braku. 5 Wniesienie do sądu drugiej instancji skargi kasacyjnej obliguje ten sąd przede wszystkim do dokonania oceny, czy wniesiona skarga spełnia wymagania określone w art. 3984 § 2 k.p.c., czyli przewidziane w tym przepisie zwykłe wymagania formal- ne. Dotyczą one również dołączenia pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 126 § 3 k.p.c.), w związku z obowiązującym w postępowaniu kasacyjnym przy- musem adwokacko-radcowskim (art. 871 k.p.c.). Po wniesieniu skargi kasacyjnej przewodniczący w sądzie drugiej instancji powinien podjąć czynności zmierzające do usunięcia braków, które odnoszą się do strony formalnej skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.), poprzez wyznaczenie stronie skarżącej terminu tygodniowego do ich usunięcia pod rygorem odrzucenia skargi (art. 3986 § 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny nie uruchomił pro- cedury uzupełniania braków formalnych pisma procesowego - nie wezwał wniosko- dawczyni do złożenia pełnomocnictwa udzielonego pełnomocnikowi, który wniósł skargę kasacyjną - odrzucił natomiast skargę bez podjęcia czynności służących uzupełnieniu braków. Stanowiło to naruszenie art. 3986 § 1 k.p.c. w związku z art. 3984 § 2 k.p.c. uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia. Uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie oznacza, że skardze może być nadany w tej chwili dalszy bieg - nadal jest ona dotknięta brakami, które powinny zo- stać uzupełnione w opisanym wcześniej trybie (do zażalenia wnioskodawczyni skie- rowanego do Sądu Najwyższego zostało dołączone jedynie pełnomocnictwo do re- prezentowania jej w postępowaniu zażaleniowym). Aktualne pozostaje powołane przez pełnomocnika skarżącej w zażaleniu orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące uzupełniania braku umocowania pełno- mocnika procesowego do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy w utrwalo- nym orzecznictwie niejednokrotnie stwierdzał, że dopiero nieuzupełnienie na wezwa- nie braków kasacji (obecnie skargi kasacyjnej) w zakresie pełnomocnictwa dla wno- szącego ją radcy prawnego uzasadnia odrzucenie kasacji (por. postanowienie z 1 czerwca 1999 r., II UZ 61/99, OSNP 2000 nr 20, poz. 770), a kasacja (obecnie skarga kasacyjna) sporządzona przez adwokata, którego pełnomocnictwo było ogra- niczone do występowania przed sądami pierwszej i drugiej instancji, podlega odrzu- ceniu, jeżeli brak właściwego umocowania nie zostanie uzupełniony przez dołączenie pełnomocnictwa do wniesienia kasacji (por. postanowienia z 11 maja 1998 r., II UZ 30/98, OSNP 1999 nr 16, poz. 530 i z 19 listopada 1998 r., III CZ 133/98, OSNC 1999 nr 4, poz. 86). Niczego nie zmieniła w tym zakresie uchwała Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07. Opisany stan faktyczny, w którym pełnomocnik 6 wnioskodawczyni nie załączył pełnomocnictwa upoważniającego go do występowa- nia w postępowaniu kasacyjnym, nie powinien prowadzić do odrzucenia a limine wniesionej skargi tylko z tej przyczyny. Przepis art. 3984 § 1 k.p.c. można postrzegać jako obowiązek zagwarantowania przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego spełnienia szczególnych rygorów formalnych dotyczących skargi kasacyjnej, które wymagają profesjonalnej prawniczej wiedzy i sprawności zawodowej. Natomiast nie- zachowanie elementarnych ogólnych wymagań dotyczących skargi kasacyjnej jako pisma procesowego (art. 126 § 1 k.p.c.) może niekiedy wystąpić jako zwykłe niedo- patrzenie lub oczywista niedokładność, które mogą być usunięte (poprawione lub uzupełnione) w krótkim kodeksowym (tygodniowym) terminie, co nie wpływa w istot- nym stopniu na sprawność postępowania. Tego rodzaju usuwalne ogólne braki for- malne nie powinny wywoływać skutku w postaci odrzucenia skargi kasacyjnej a limi- ne. Odrzucenie skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika może mieć miejsce tylko wtedy, gdy określone w art. 3984 § 1 k.p.c. wymagania w ogóle nie zostały spełnione albo zostały spełnione w sposób, który uniemożliwia identyfikację przedmiotu skargi kasacyjnej i granic zaskarżenia. Inne braki formalne, w tym niedołączenie pełnomocnictwa do reprezentowania strony w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, podlegają uzupełnieniu przez wezwanie pełnomocnika strony skarżącej do ich uzupełnienia. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39815 § 1 k.p.c. ========================================