II PZP 9/09

Uchwała z dnia 12 sierpnia 2009 r. II PZP 9/09 Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski (sprawozdawca), Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2009 r. sprawy z powództwa Mariana K. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świad- czeń Pracowniczych Biuru Terenowemu w W. o świadczenie z Funduszu Gwaranto- wanych Świadczeń Pracowniczych na skutek zagadnienia prawnego przedstawione- go postanowieniem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 17 czerwca 2009 r. [...] „Czy przepis art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pra- cowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121) stanowi regulację całościową dla wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspo- kojonych roszczeń pracowniczych czy też dla oceny zasadności wypłaty tych świad- czeń należy uwzględniać okresy, o których mowa w art. 12 ust. 3 - 5 tej ustawy ?” p o d j ą ł uchwałę: Samodzielną podstawę dochodzenia roszczeń od Funduszu Gwaranto- wanych Świadczeń Pracowniczych stanowi art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121, ze zm.). U z a s a d n i e n i e Na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. [...], wydanym w sprawie z powództwa Mariana K. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świad- czeń Pracowniczych - Biuru Terenowemu w W. o świadczenie z Funduszu Gwaran- towanych Świadczeń Pracowniczych, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzy- 2 gnięcia następujące zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości: „czy przepis art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121) stanowi regulację całościo- wą dla wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, czy też dla oceny zasadności wypłaty tych świadczeń należy uwzględniać okresy, o których mowa w art. 12 ust. 3 - 5 tej ustawy ?” Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu apelacji powoda Mariana K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie z dnia 7 października 2008 r. [...], od- dalającego powództwo przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracow- niczych - Biuru Terenowemu w W. o świadczenie z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Powód Marian K. wystąpił z powództwem przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - Biuru Terenowemu w W. o zapłatę kwoty 5.886,50 zł z tytułu zaspokojenia niewypłaconej powodowi przez niewypłacalnego pracodawcę odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow- nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Powód był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Pań- stwowym „Polskie Koleje Państwowe”, a następnie w Zakładzie Robót Inżynieryjnych Sp. z o.o. w W. w okresie od dnia 1 września 1994 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. Sto- sunek pracy został z nim rozwiązany przez pracodawcę na podstawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Okres wypowiedzenia został skrócony na podstawie art. 361 § 1 k.p. Sąd Re- jonowy-Sąd Gospodarczy dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 6 czerwca 2003 r. [...] ogłosił upadłość Zakładu Robót Inżynieryjnych Sp. z o.o. z siedzibą w W. Postępowanie upadłościowe zostało umorzone na wniosek syndyka masy upadłości postanowieniem Sądu Rejonowego-Sądu Gospodarczego dla Warszawy Pragi w Warszawie z dnia 18 lipca 2005 r. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 11 sierpnia 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu w wyroku z dnia 15 lutego 2004 r., wydanym z powództwa Mariana K. i innych przeciwko syndy- kowi masy upadłości Zakładu Robót Inżynieryjnych Sp. z o.o., zasądził na rzecz po- woda Mariana K. kwotę 5.886,50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 2004 3 r. Pracodawca nie zaspokoił zasądzonego tym wyrokiem roszczenia powoda Maria- na K. o odprawę. Powód wystąpił na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy z wnio- skiem do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zaspokojenie roszczenia o odprawę zasądzoną na jego rzecz wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 15 lutego 2004 r. Fundusz od- mówił powodowi wypłaty świadczenia, wskazując, że zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności praco- dawcy wniosek powoda podlegał rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenie nie zostało zaspokojone. Fundusz, powołując się na art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., stwierdził, że w tym wypadku przekroczony został ustalony w tym przepisie okres między dniem powstania niewypłacalności pracodawcy, a dniem ustania stosunku pracy. Artykuł 6 ust. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. stanowił bowiem, że odprawa pieniężna przysługująca w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy podlega zaspokojeniu przez Fundusz, jeżeli ustanie stosunku pracy na- stąpiło w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące następujące po tym dniu. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie oddalił powództwo wyrokiem z dnia 7 października 2008 r. [...]. Sąd Rejonowy stwierdził, że przepisy art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wprowadzają wyjątki od stosowania regulacji zawartych w tej ustawie. Zgodnie z zasadami wy- kładni prawa wyjątki należy interpretować ściśle a nie w sposób rozszerzający. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. od dnia wejścia w życie jest stosowana w pełnym za- kresie do wniosków składanych po tym dniu. Na podstawie art. 46 tej ustawy tylko w sprawach wszczętych i niezakończonych w dniu jej wejścia w życie należy stosować przepisy dotychczasowe. W pozostałych sprawach, tj. gdy wnioski zostały złożone po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., a więc po dniu 1 października 2006 r., należy stosować przepisy tej ustawy. Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. do wypłaty świad- czeń, o których jest mowa w art. 43 ust. 1 i 2 tej ustawy, stosuje się odpowiednio art. 7 ust. 3 i 4, art. 8, art. 9 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w brzmieniu 4 obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone, oraz art. 291 § 5 k.p. Niewypłacalność pracodawcy oraz okresy, z których roszczenia podlegają zaspokojeniu przez Fundusz, należy określać według ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Z art. 43 ust. 2 tej ustawy wynika bowiem jedynie, że przy wypłacie świadczeń nie uwzględnia się okresów, o których mowa w art. 6, oraz terminów, o których mowa w art. 7, dotychczas obowiązującej ustawy. Należy zatem stosować przepisy art. 12 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., które określają okresy, z których roszczenia podlegają zaspokojeniu przez Fundusz. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie oddalił powództwo, gdyż roszczenie powoda o odprawę nie powstało w okresie referencyjnym, o którym jest mowa w art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Powód Marian K. wniósł apelację od wyżej wskazanego wyroku, domagając się jego zmiany i zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Funduszu dochodzonej pozwem kwoty 5.886,50 zł. Powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi błędną wykład- nię art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Powód wyraził pogląd, że art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ma charakter wyjątku i należy interpretować go ściśle oraz że jest jednocześnie regulacją zupełną w tym znaczeniu, że do świadczeń zaległych można stosować zarówno ustawę dawną, jak i nową jedynie w zakresie wprost z niego wynikającym. Artykuł 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., zdaniem powoda, nie dopuszcza możliwości stosowania zarówno art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. jak i art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, rozpa- trując apelację powoda uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i przedstawił to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyż- szemu w powołanym na wstępie pytaniu prawnym. Sąd Okręgowy w Warszawie w uzasadnieniu pytania prawnego wyraził pogląd odmienny od wyrażonego przez Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku. W ocenie Sądu Okręgowego wykładnia językowa art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wskazuje, że ustawodawca uregulował cało- ściowo zagadnienie wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojo- nych roszczeń pracowniczych, o których jest mowa w tym artykule. Regulacja za- warta w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. dotyczy roszczeń pracowniczych, do których uprawnienie powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, są stwierdzo- ne prawomocnym wyrokiem sądu i nie zostały zaspokojone ze środków Funduszu z 5 powodu niezłożenia wniosku do Funduszu, niespełnienia wymogów dotyczących okresów, o których mowa w art. 6, lub terminów, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Przepis art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. stanowi wprawdzie, że zaspokojenie świadczeń następuje w zakresie zgodnym z art. 6 i 6a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Jednak art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wyłącza badanie okresów referencyjnych określonych w art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Jednocześnie przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., które na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. mają zastosowanie do wypłaty świadczeń z Funduszu, regulują wszystkie zagadnienia niezbędne do wypłaty świad- czeń z Funduszu. Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., które zostały wymienione w art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., mają swoje odpo- wiedniki w ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. Z tożsamości wskazanych regulacji w obu ustawach wynika, że gdyby ustawodawca chciał wprowadzić stosowanie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. do roszczeń, o których jest mowa w art. 43 tej ustawy, w tym stosowanie przepisów wskazanej ustawy o okresach referencyjnych, to byłby zbędny art. 43 ust. 7 wskazanej ustawy, który odsyła do stosowania przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., gdyż analogiczne przepisy znajdują się we wska- zanej ustawie. Jeżeli w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca zrezy- gnował ze stosowania przepisów tej ustawy, które dotyczą wypłaty świadczeń przez Fundusz, to należy uznać, że odstąpił także od uwzględniania okresów referencyj- nych określonych w art. 12 tej ustawy przy ustalaniu prawa do świadczeń z Fundu- szu, o których jest mowa w art. 43 tej ustawy. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Warszawie uważa jednak, że pogląd, który wyraził Sąd Rejo- nowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie w zaskarżonym wyroku, można również uznać za przekonujący. Sąd Okręgowy podniósł ponadto, że uznanie, iż regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.są regulacjami szczególnymi i całościowymi, może wywoływać wątpliwość, czy taka wykładnia jest zgodna z zasadą równości wobec prawa. Nie ma bowiem aksjologicznego uzasadnienia dla twierdzenia, iż od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. występują okresy referencyjne, które ograniczają zaspokajanie roszczeń przez Fundusz (dla odprawy pieniężnej jest to 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub okres nie dłuższy niż 4 miesiące następujący po tej dacie), a w art. 43 tej ustawy ustawo- 6 dawca nie wprowadził żadnych okresów referencyjnych, które ograniczają zaspoka- janie przez Fundusz roszczeń powstałych w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Byłoby to nieuzasadnione i niedopuszczalne różnicowanie obywateli wobec prawa. W tej sytuacji nie można wykluczyć, że wykładnia przepisów art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. powinna uwzględniać okoliczność, iż zaspokojeniu przez Fundusz mogą podlegać roszczenia, które nie zostały zaspokojone przez Fun- dusz na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., tylko wówczas, gdy spełnione zostaną kryteria ograniczające (okresy referencyjne) z ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Porównanie odpowiednich przepisów dawnej i nowej ustawy wskazuje, że przy za- stosowaniu przepisów nowej ustawy nastąpiłoby rozszerzenie kręgu pracowników uprawnionych do wypłaty tych świadczeń, gdyż zwiększony o trzy miesiące został okres, w jakim może nastąpić ustanie stosunku pracy przed wystąpieniem niewypła- calności pracodawcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Treść pytania, które przedstawił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, jest dość niejasna i nie wynika z niej, jaki problem prawny miałby konkretnie rozstrzygnąć Sąd Najwyższy, zważywszy zwłaszcza to, iż art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ma rozbudowaną treść. Artykuł 43 ustawy za- wiera 7 ustępów i samo określenie regulacji w nim zawartej jako przepisu jest niepo- prawne. Z uzasadnienia przedstawionego przez Sąd Okręgowy można wywniosko- wać, że Sąd ten chciałby uzyskać rozstrzygnięcie problemu rozgraniczenia działania w czasie ustawy nowej (ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracow- niczych w razie niewypłacalności pracodawcy) i ustawy dawnej (ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności praco- dawcy; jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.), powoływanej w przepi- sach art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. jako „ustawa, o której mowa w art. 50 ust. 1”. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie rozpatruje przepisy art. 43 jako przepisy kolizyjnoprawne (przejściowe), które rozstrzygają pro- blemy kolizji w czasie między dawną a nową ustawą. Sąd Okręgowy nie rozpatrzył jednak bliżej problemu prawidłowości takiej kwalifikacji przepisów art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Artykuł 43 tej ustawyznajduje się w rozdziale 8 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., zatytułowanym „Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przej- 7 ściowe i końcowe”. Nie oznacza to jednak, że regulacje zamieszczone w art. 43 są regulacjami międzyczasowego prawa kolizyjnego. Przeprowadzenie analizy regulacji zawartej w art. 43 w celu udzielenia Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie odpowiedzi zawierającej wykładnię przydatną w rozstrzygnięciu zawisłej przed nim sprawy wy- maga powołania i rozpatrzenia całości regulacji zawartej w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Artykuł 43 tej ustawy stanowi: „1. Osoby będące byłymi pracownikami lub członkami rodzin zmarłych pra- cowników lub zmarłych byłych pracowników, uprawnionymi do renty rodzinnej, któ- rych roszczenia pracownicze nie zostały zaspokojone przez syndyka, likwidatora lub byłego niewypłacalnego pracodawcę, pomimo prawomocnego wyroku sądu prze- ciwko tym podmiotom, mogą w terminie do dnia 30 czerwca 2007 r. wystąpić z pi- semnym wnioskiem do kierownika Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu z tytułu nie- zaspokojonych roszczeń, w zakresie zgodnym z art. 6 i 6a ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1, w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. 2. Przepis ust. 1 ma zastosowanie do roszczeń pracowniczych, do któ- rych uprawnienie powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a z tytułu których świadczenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone z powodu nie- złożenia wniosku do Funduszu, o którym mowa w ust. 1, niespełnienia wymogów dotyczących okresów, o których mowa w art. 6, lub terminów, o których mowa w art. 7 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. 3. Przepisy ust. 1 i 2 mają również zasto- sowanie, z wyłączeniem warunku prawomocnego wyroku sądu przeciwko syndykowi, likwidatorowi lub byłemu niewypłacalnemu pracodawcy, w przypadkach, gdy świad- czenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno- prawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287, z późn. zm.). 4. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać określenie syndyka, likwidatora lub niewy- płacalnego pracodawcy oraz wskazanie tytułów roszczeń, o których mowa w ust. 1, oraz ich wysokości. Do wniosku należy dołączyć prawomocne orzeczenie sądu, o którym mowa w ust. 1, oraz dokumenty potwierdzające bezskuteczność przeprowa- dzonej egzekucji lub bezskuteczność ich dochodzenia w postępowaniu likwidacyjnym 8 lub upadłościowym prowadzonym wobec niewypłacalnego pracodawcy, z zastrzeże- niem ust. 5. 5. W przypadkach, o których mowa w ust. 3, orzeczenie sądu nie jest wymagane. 6. Zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają należności główne. 7. Do wypłaty świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, stosuje się odpowiednio art. 7 ust. 3 i 4, art. 8, art. 9 ust. 1 i art. 10 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmie- niu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone, oraz art. 291 § 5 Kodeksu pracy.” Treść przepisów art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. jednoznacznie wska- zuje, że te przepisy odnoszą się do stanów faktycznych, które miały miejsce w cało- ści w okresie obowiązywania poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. W okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. zaistniał stan niewypłacal- ności pracodawcy i powstały roszczenia, do których zaspokojenia była zobowiązana instytucja gwarancyjna, a także upłynęły terminy do zgłaszania wniosków indywidu- alnych o zaspokojenie roszczeń przez Fundusz. Roszczenia, o których jest mowa w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., podlegają zaspokojeniu przez Fundusz, jeżeli mimo powstania niewypłacalności pracodawcy nie zostały one zaspokojone przez Fundusz. Niezaspokojenie roszczeń przez Fundusz mogło nastąpić z różnych przy- czyn:

1. a)syndyk czy likwidator w ogóle nie wystąpił z wnioskiem do Funduszu;
2. b)za- interesowana osoba nie wystąpiła z wnioskiem do Funduszu;
3. c)zainteresowana osoba wystąpiła do Funduszu, ale z naruszeniem terminu, w którym powinna złożyć wniosek;
4. d)Fundusz odmówił wypłaty, ponieważ nie zostały spełnione wymogi doty- czące okresów, za które Fundusz zaspokajał roszczenia pracownicze. Regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. mają zastosowanie nawet w takich sytuacjach, gdy powództwo pracownika o zaspokojenie przez Fun- dusz roszczenia przysługującego w stosunku do niewypłacalnego pracodawcy zo- stało oddalone prawomocnym wyrokiem sądu. Regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. dotyczą stanów faktycznych, które miały miejsce w całości w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Ustawodawca w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wprowadził szczególną podstawę obowiązku zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, o których jest mowa w tym artykule. Regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. nie należą zatem do kolizyjnych norm międzyczasowych, które wskazują w razie zmiany prawa, a w szczególności w razie wejścia w życie nowej ustawy i uchylenia 9 ustawy dotychczasowej (dawnej), prawo właściwe do rozstrzygnięcia konkretnej sy- tuacji faktycznej, która jest powiązana zarówno z okresem obowiązywania dawnego, jak i nowego prawa. Niestosowanie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. do zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, o których jest mowa w art. 43 tej ustawy, wynika z ogólnej zasady prawa kolizyjnego międzyczasowego, że prawo nie działa wstecz (lex retro non agit). Ta zasada została wyrażona dla przepisów regulujących stosunki o cha- rakterze cywilnoprawnym w art. 3 k.c., zgodnie z którym ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Z zasady niedziałania prawa wstecz wynika, że do sytuacji, które miały miej- sce w całości pod rządami dawnej ustawy, nie może być zastosowana ustawa nowa, chyba że przewiduje to wyraźnie przepis prawa (dopuszczalność wywodzenia retro- aktywności z celu ustawy jest obecnie kwestionowana w doktrynie i w orzecznictwie, zob. M. Kłoda: Prawo międzyczasowe prywatne. Podstawowe zasady, Warszawa 2007, s. 160 i nast. oraz powołane tam piśmiennictwo i orzecznictwo). W ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. nie ma przepisu, z którego wynikałoby, że ta ustawa ma zasto- sowanie do zaspokajania przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych przez niewy- płacalnego pracodawcę, jeżeli niewypłacalność pracodawcy powstała przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawach wszczętych i niedokończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się prze- pisy dotychczasowe. Ustawa przewiduje więc dalsze działanie ustawy dawnej do spraw w toku. Pojęcie „sprawa wszczęta” nie zostało przez ustawodawcę wyjaśnione i mogą się nasuwać wątpliwości, czy dniem wszczęcia sprawy o zaspokojenie przez Fundusz roszczeń pracowniczych niezaspokojonych przez niewypłacalnego praco- dawcę jest dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, czy też dzień, w którym złożony został wniosek przez syndyka, likwidatora lub pracownika o wypłatę świad- czeń z Funduszu. Nawet jednak przy przyjęciu, że dniem wszczęcia sprawy jest dzień złożenia wniosku do Funduszu, co jest wysoce wątpliwe, nowa ustawa mogła- by mieć zastosowanie jedynie do wniosków, które zostały złożone w przepisanym terminie od dnia wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. W braku szczególnej regulacji zawartej w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. sprawy zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, których dotyczy ten artykuł, byłyby 10 sprawami zakończonymi przed wejściem w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., a tym samym znajdującymi się poza zakresem zastosowania tej ustawy. W świetle powyższego wadliwy jest pogląd, że przepisy ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. miałyby zastosowanie do wniosków składanych przez pracowników po wej- ściu w życie tej ustawy o zaspokojenie przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych przez niewypłacalnego pracodawcę, który stał się niewypłacalny przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustanowiony został wy- jątek od stosowania w całości przepisów tej ustawy na rzecz stosowania niektórych przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Przedstawiony pogląd został wyrażony przez Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 7 października 2008 r. [...], którym zostało oddalone powództwo Mariana K. przeciwko Funduszowi Gwa- rantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zagadnienie prawne, które Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, wynika z wątpliwości, czy wyżej przedstawiony pogląd jest prawidłowy. Ustawodawca w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. zamieścił szczególną regulację, która stanowi podstawę do występowania z wnioskami do Funduszu o za- spokojenie roszczeń pracowniczych, do których zaspokojenia przez Fundusz miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., ale z różnych przyczyn nie doszło do ich zaspokojenia. Ustawodawca w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. nie poddał tych wniosków i roszczeń regulacjom zawartym w wymienionej ustawie. Wnioski składane do Funduszu na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. podlegają przepisom ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., ale z wyłączeniem zastoso- wania niektórych jej przepisów. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. roszczenia są zaspokajane przez Fundusz w zakresie określonym w art. 6 i art. 6a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. W art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca wyłączył jednak zastosowanie określonych w art. 6 ustawy z dnia grudnia 1993 r. okresów referencyjnych, z których roszczenia podlegają zaspokoje- niu przez Fundusz. W art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca enumeratywnie wskazał przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., które mają zasto- sowanie do wypłaty świadczeń przez Fundusz. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2009 r., I PK 150/08 (nieopubliko- wany) orzekł, że regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. stanowią 11 samodzielną podstawę dochodzenia świadczeń od Funduszu, a przesłanki wypłaty tych świadczeń zostały określone w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. Sąd Najwyż- szy wskazał, że artykuł 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. był - tak jak wszystkie prze- pisy z zakresu szeroko rozumianego prawa pracy - wynikiem kompromisu między partnerami społecznymi, co trzeba zawsze uwzględniać przy wykładni prawa pracy. Ustawodawca zdecydował się na ochronę Funduszem tych świadczeń, które z róż- nych przyczyn nie zostały wypłacone na starych zasadach w przeszłości. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy, takich roszczeń było dużo. Chodziło zatem o ich realne zaspokojenie z uwagi na fakt, iż poprzednia regulacja nie dała uprawnionym takich możliwości mimo niewypłacalności pracodawcy. Brak zaspokojenia mógł na- stępować z wielu powodów, w tym braku wniosku osoby uprawnionej, złożenia wnio- sku po terminie, przekroczenia okresów referencyjnych. Zasada zaufania obywatela do państwa wymaga, aby art. 43 ustawy z 13 lipca 2006 r. był interpretowany zgod- nie z jego założeniem, tj. jako dający możliwość zrekompensowania niewypłaconych świadczeń chronionych Funduszem. Oznacza to, że zarówno zakres świadczeń, jak i przesłanka ich wypłaty w postaci wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, powinny być oceniane z punktu widzenia przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone. W sprawie, w której został wydany powyższy wyrok, chodziło o ustalenie prze- pisów, na podstawie których należy oceniać powstanie niewypłacalności pracodaw- cy. Powód dochodził bowiem od Funduszu zaspokojenia świadczeń przysługujących od pracodawcy, który faktycznie zaprzestał wykonywania działalności. Pracodawca, który faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności był uznawany za niewypłacal- nego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w brzmieniu ustalonym ustawą zmieniającą z dnia 28 grudnia 1995 r. (Dz.U. Nr 87, poz. 43). Po- wyższy przepis został uchylony przez art. 27 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności pieniężnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287). Sąd drugiej instancji w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku wyraził pogląd, że do wniosków o wypłatę świadczeń z Funduszu wnoszo- nych na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. należy stosować przepisy tej ustawy w sprawach, w których art. 43 nie odsyła do ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., a więc między innymi, w sprawie pojęcia niewypłacalności pracodawcy. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. nie obejmuje pojęciem niewypłacalności pracodawcy zaprzestania przez pracodawcę prowadzenia działalności. 12 Należy zaznaczyć, że prawidłowość powyższego stanowiska podważa już treść art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., który dotyczy sytuacji, gdy świad- czenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno- prawnych od przedsiębiorców. Artykuł 29 ust. 2 ustawy restrukturyzacyjnej jest prze- pisem przejściowym do wyżej omówionej regulacji uchylającej art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 maja 2005 r., P 7/04 (Dz.U. Nr 101, poz. 851; OTK-A 2005 nr 5, poz. 53) orzekł, że art. 29 ust. 2 w związku z art. 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektó- rych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców jest niezgodny z art. 2 Kon- stytucji RP. Przy przyjęciu, że do wniosków składanych na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. należy stosować pojęcie niewypłacalności pracodawcy zdefi- niowane w tej ustawie, art. 43 ust. 3 tej ustawy byłby wewnętrznie sprzeczny, gdyż roszczenia w nim określone nie podlegałyby zaspokojeniu przez Fundusz ze względu na to, że pracodawca nie jest niewypłacalny w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Ponadto wyżej wskazany pogląd prowadziłby do tego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 maja 2005 r., P 7/04, nie byłby wykonany. W analizie zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie należy wskazać, odwołując się do celów regulacji zawartej w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., że ta regulacja musi być wykładana z uwzględnieniem usunięcia skutków niezgodnego z prawem wspólnotowym określenia w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. okresów referencyjnych. Dyrektywa Rady nr 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkow- skich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.Urz. WE L 283, s. 23; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, s. 217), którą Polska była związana od dnia wstąpienia do Unii Europejskiej, tj. od dnia 1 maja 2004 r., stanowiła w art. 3: „1. Państwa członkowskie podejmują środki nie- zbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z art. 4, zaspokoje- nie roszczeń pracowników, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i doty- czących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę. 2. Data określo- na w ust. 1 pozostaje do wyboru państw członkowskich jako: - termin zaistnienia niewypłacalności pracodawcy - lub termin wypowiedzenia pracy pracownikowi z po- wodu niewypłacalności pracodawcy - lub termin zaistnienia niewypłacalności praco- dawcy lub termin zakończenia umowy o pracę lub stosunku pracy danego pracowni- 13 ka spowodowany niewypłacalnością pracodawcy”. W sytuacji, gdy państwo człon- kowskie wybrało termin zaistnienia niewypłacalności pracodawcy, to zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 80/987 miało obowiązek zapewnić zaspokojenie roszczeń odnoszą- cych się do wynagrodzenia należnego za trzy ostatnie miesiące umowy o pracę lub stosunku pracy, przypadające w okresie sześciu miesięcy poprzedzających termin zaistnienia niewypłacalności pracodawcy. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wyjaśnił w swoim orzecz- nictwie, że określenie „termin zaistnienia niewypłacalności pracodawcy”, które zo- stało użyte w art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 2 dyrektywy nr 80/987, należy rozumieć w ten sposób, że oznacza ono dzień wniesienia wniosku o otwarcie postępowania upadło- ściowego, a nie dzień wydania w następstwie tego wniosku orzeczenia o otwarciu postępowania upadłościowego lub o odmowie wszczęcia postępowania ze względu na niewystarczające aktywa pracodawcy (zob.: wyroki z dnia 10 lipca 1997 r. w sprawie C-373/95, Federica Maso i inni oraz Graziano Gazzetta i inni przeciwko Isti- tuto nazionale della previdenza sociale [INPS] i Republice Włoskiej, Zb. Orz. 1997, s. I-4051, punkty 52 i 54 oraz sentencja, pkt 2, z dnia 10 lipca 1997 r. w połączonych sprawach C- 94/95 i C-95/95, Danila Bonifaci i inni [C-94/95] oraz Wanda Berto i inni [C-95/95] przeciwko Istituto nazionale della previdenza sociale [INPS], Zb. Orz. 1997, s. I-3969, punkty 52 i 54 oraz z dnia 15 maja 2003 r. C-160/01, Karin Mau przeciwko Bundesanstalt für Arbeit, Zb. Orz. 2003, s. I-4791, punkt 48 i sentencja, pkt 1). W ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. okres referencyjny został określony w stosunku do terminu zaistnienia niewypłacalności pracodawcy, ale rozumianego jako dzień wyda- nia orzeczenia przez sąd, a nie dzień złożenia wniosku. Powyższej sprzeczności prawa polskiego z prawem wspólnotowym i jej skutków dotyczą wyroki Sądu Naj- wyższego z dnia 5 grudnia 2006 r., II PK 16/06 (niepublikowany), z dnia 5 grudnia 2006 r., II PK 18/06 (OSNP 2008 nr 1-2, poz. 7) oraz z dnia 18 grudnia 2006 r., II PK 17/06 (OSNP 2008 nr 1-2, poz. 8). Dyrektywa 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. zmieniająca dyrektywę Rady 80/987/EWG w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacal- ności pracodawcy (Dz.Urz. WE L 270 z 8.10.2002 r., s. 10; Dz.Urz. UE Polskie wy- danie specjalne, rozdz. 5, t. 4, s. 261) nadała nowe brzmienie art. 3 i art. 4 w dyrek- tywie 80/987. W art. 3 i art. 4 dyrektywy 80/987 w brzmieniu nadanym dyrektywą nr 2002/74 prawodawca wspólnotowy odstąpił od ścisłego określania dnia, w stosunku 14 do którego mają być ustalane roszczenia pracownicze objęte gwarancją. We wska- zanych postanowieniach w nowym brzmieniu jest mowa o dniu ustalonym przez pań- stwa członkowskie, sprzed którego i/lub ewentualnie po którym niezapłacone rosz- czenia pracownicze mają zostać objęte gwarancją. Państwa członkowskie były obo- wiązane wdrożyć postanowienia dyrektywy 2002/74 przed dniem 8 października 2005 r. Polska wdrożyła postanowienia dyrektywy 2002/74 w ustawie z dnia 13 lipca 2006 r., a więc z opóźnieniem. W ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca mógł zastosować okresy referencyjne ustalane w stosunku do dnia niewypłacalności pra- codawcy rozumianego jako dzień wydania orzeczenia przez właściwy organ, zgodnie z nowym brzmieniem art. 3 i art. 4 dyrektywy 80/987. Zastosowanie w regulacjach zawartych w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. okresów referencyjnych określonych w tej ustawie nie usunęłoby skutków wyżej omówionej sprzeczności przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. z prawem wspólnotowym, gdy chodzi o określenie okresów referencyjnych, z których roszcze- nia pracownicze są zaspokajane przez instytucję gwarancyjną. Usunięcie skutków tej sprzeczności mogło nastąpić tylko przez wyłączenie w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. stosowania okresów referencyjnych określonych w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. bez wprowadzania w to miejsce okresów referencyjnych określonych w usta- wie z dnia 13 lipca 2006 r. Jednocześnie nie było uzasadnione, a może nawet mo- głoby być uznane za sprzeczne z zasadą równości wobec prawa, wiązanie wyłącze- nia lub niewyłączenia stosowania okresów referencyjnych w regulacjach zawartych w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. w zależności od tego, czy niewypłacalność pra- codawcy powstała po wstąpieniu, czy przed wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej. W analizie zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie nie ma potrzeby rozważania przed- stawionych przez ten Sąd uwag dotyczących ewentualnego naruszenia zasady rów- ności wobec prawa przez przyjęcie, że do zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, o których jest mowa w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., nie mają zastosowania okresy referencyjne określone w tej ustawie. Zaspokajanie przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych przez niewypłacalnego pracodawcę, gdy niewypłacalność praco- dawcy powstała w okresie obowiązywania poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., i to tylko roszczeń stwierdzonych prawomocnymi wyrokami, ure- gulowane w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., jest bowiem nieporównywalne z zaspokajaniem przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych przez niewypłacalnego 15 pracodawcę, gdy niewypłacalność pracodawcy powstała w okresie obowiązywania ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Na podstawie powyższych ustaleń należy stwierdzić, że do zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, o których jest mowa w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, nie mają zastosowania okresy referencyjne określone w art. 12 ust. 3 - 5 tej ustawy. Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. ========================================