Sygn. akt I CSK 258/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 stycznia 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przeciwko "Z.(…)" Spółki z o.o. i J. R. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2010 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowego Skarbu Państwa – Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 26 czerwca 2008 r. oddalającego powództwo skierowane przeciwko „Z.(…)” spółce z o.o. i J. R. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej między pozwanymi bez uzyskania przez nabywcę wymaganego zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Sądy ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość o łącznej powierzchni 2,1938 ha położona w M. była w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz w ewidencji gruntów określona jako grunty leśne. Decyzją z dnia 5 października 2004 r. Wojewoda (…) wyraził zgodę na przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego 45,7000 ha gruntów leśnych nie stanowiących własności Skarbu Państwa, na cele nieleśne, a mianowicie na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną ekstensywną, pod warunkiem między innymi zakazu ich podziału na działki budowlano-leśne o powierzchni mniejszej niż 2000m. kw., ograniczenia powierzchni wyłączenia z produkcji leśnej (trwałego wylesienia) do 20% powierzchni działki i utrzymania trwałej uprawy leśnej na pozostałej powierzchni działki, co miało zabezpieczyć utrzymanie leśnego charakteru gruntu. Uchwałą Rady Gminy z dnia 14 grudnia 2004 r. dokonano zmian w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w gminie L. w części obrębu M. określając przedmiotowy teren jako teren zabudowy mieszkaniowej ekstensywnej na działkach leśnych (Mne) oraz ustalając powierzchnię wyłączenia z produkcji leśnej (powierzchnię trwałego wylesienia) do 20% powierzchni działki, nie więcej niż 350 m. kw. Decyzją Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych z dnia 12 stycznia 2006 r. strona pozwana uzyskała zezwolenie na wyłączenie z produkcji gruntów leśnych o typie siedliskowym, celem zabudowy, niektórych działek stanowiących przedmiot sporu. W dniu 3 marca 2006 r. pozwani zawarli umowę sprzedaży, w której J. R. sprzedał „Z.(…)” spółce z o.o. niezabudowane działki nr 2003-2016 o łącznej powierzchni 2,1938 ha położone w M. za cenę stanowiącą równowartość w złotych polskich kwoty 614 264 USD. W akcie notarialnym zbywca stwierdził, że zgodnie z wypisem i wyrysem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ważnym do dnia 17 marca 2006 r. działki te położone są na terenie o przeznaczeniu 3 podstawowym - tereny zabudowy mieszkaniowej ekstensywnej na działkach leśnych, są one niezabudowane, porośnięte drzewami i krzewami leśnymi oraz innymi roślinami leśnymi. W chwili sprzedaży działki te w ewidencji gruntów określone były jako lasy (LS VI). Pozwana spółka jest cudzoziemcem w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (j.t: Dz. U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 ze zm.- dalej: „ustawa z dnia 24 marca 1920 r.”). Nie uzyskała zezwolenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Sądy obu instancji, wskazując na uregulowania zawarte w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r., w świetle których nabycie przez cudzoziemca własności nieruchomości leśnych wymaga zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, stwierdziły, że istota sporu sprowadza się do oceny, czy nabyta nieruchomość była w chwili sprzedaży nieruchomością leśną w rozumieniu powyższego przepisu. Wskazując, że ustawa z dnia 24 marca 1920 r. nie zawiera definicji „nieruchomości leśnej”, uznały, że wobec tego należy posłużyć się definicją zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (j.t: Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435 ze zm. - dalej: „ustawa o lasach”), do której odsyła też art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (j.t: Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266 ze zm. - dalej: „uogrl”) mającej znaczenie przy wykładni art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. ze względu na cel tego przepisu, którym jest między innymi ochrona ustroju leśnego. Sąd Apelacyjny uznał, że w świetle tych przepisów za nieruchomość leśną (las) należy uznać grunt spełniający kumulatywnie przesłanki wskazane w art. 3 ust. 1 punkt a, b lub c ustawy o lasach, a więc grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony i przeznaczony do produkcji leśnej lub stanowiący rezerwat przyrody, wchodzący w skład parku narodowego albo wpisany do rejestru zabytków. Nieruchomość będąca przedmiotem sporu byłaby zatem, w ocenie Sądów, nieruchomością leśną, gdyby była przeznaczona do produkcji leśnej; nie wystarczy bowiem, że stanowiła zwarty obszar o powierzchni ponad 0,10 ha, porośnięty roślinnością leśną. Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.g.r.l. oraz art. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm. - dalej: „u.p.z.p.”), o przeznaczeniu terenu oraz o sposobie jego zagospodarowania decydują ustalenia miejscowego planu zagospodarowania 4 przestrzennego, a dopiero przy braku takiego planu powinny być brane pod uwagę informacje zawarte w ewidencji gruntów. Za nieruchomości leśne należy więc uznać te nieruchomości, które w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczone zostały na cele leśne, co wynika też z art. 92 ust. 1 i art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej: „ugn”). Z uwagi na to, że przedmiotowa nieruchomość w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego została przeznaczona na cele nieleśne, nie jest to nieruchomość leśna w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu Apelacyjnego, że tylko część działek wchodzących w skład nieruchomości została wyłączona spod produkcji leśnej i że w świetle decyzji Wojewody (…) z dnia 5 października 2004 r. oraz ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego utrzymana została trwała uprawa leśna na pozostałej części działek. W ocenie Sądu, nie jest to argument przemawiający za tym, że nieruchomość zachowała charakter leśny, bowiem art. 4 upzp rozróżnia przeznaczenie gruntu od sposobu jego zagospodarowania zaś ustawa o ochronie ustroju rolnego i leśnego odróżnia wyłączenie gruntu spod produkcji leśnej od zmiany jego przeznaczenia, a zatem przeznaczenie gruntu nie jest tożsame ze sposobem jego zagospodarowania. Utrzymanie produkcji leśnej na części spornej nieruchomości stanowi, zdaniem Sądu Apelacyjnego, jedynie sposób jej zagospodarowania i nie powoduje, że wbrew zapisom miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego straciła ona przeznaczenie na cele nieleśne. Zarówno w tym planie jak i w decyzji Wojewody całe sporne działki oznaczone zostały symbolem Mne, a więc zgodnie z zał. Nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 marca 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego plany zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164, poz. 1587) zostały uznane za tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej ekstensywnej i nie zmienia takiego ich charakteru zapis w ewidencji gruntów jako grunty leśne. Sąd Apelacyjny wskazał też, że zgodnie z art. 11 ust. 1 u.o.g.r.l. warunkiem wyłączenia gruntów spod produkcji leśnej jest ich uprzednie przeznaczenie na cele nieleśne, a zatem decyzje Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych z dnia 12 stycznia 2006 r. o wyłączeniu części powierzchni działek z produkcji leśnej nie przesądzają o przeznaczeniu gruntów a jedynie określają sposób ich zagospodarowania. 5 Sądy obu instancji stwierdziły zatem, że nieruchomość traci charakter nieruchomości leśnej w wyniku przeznaczenia jej na cele nieleśne w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a nie wskutek decyzji o wyłączeniu jej z produkcji leśnej, która dotyczy tylko sposobu zagospodarowania nieruchomości. Podkreśliły też, że przedmiotowa nieruchomość została także przez organy podatkowe potraktowana jako nieruchomość budowlana a nie leśna, choć zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz. U. nr 200, poz. 1682 ze zm.) lasem jest grunt leśny sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków jako las, a tak oznaczona jest w ewidencji gruntów i budynków przedmiotowa nieruchomość. W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, strona powodowa zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowi nieruchomości leśnej oraz naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 8 ust. 2 pkt 1 tej ustawy przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zakwestionowana umowa sprzedaży nieruchomości nie jest nieważna. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i zasądzenie w obu przypadkach kosztów procesu w tym kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jak trafnie stwierdziły Sądy obu instancji, rozstrzygnięcie sprawy zależy od oceny, czy nieruchomość stanowiąca przedmiot sporu jest nieruchomością leśną w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r., bowiem tylko w takim przypadku pozwana spółka musiałaby uzyskać zezwolenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na jej nabycie, a brak zezwolenia powodowałby nieważność zakwestionowanej umowy sprzedaży, w myśl art. 6 ust. 1 powyższej ustawy. W ustawie z dnia 24 marca 1920 r. brak definicji pojęcia „nieruchomości leśnej”, a zatem, jak słusznie stwierdziły Sądy obu instancji należy określić jego treść przy uwzględnieniu celu regulacji zawartej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy. Niewątpliwie celem tym jest ochrona ustroju leśnego, jak trafnie uznał Sąd Apelacyjny, co pozwala na posłużenie się przy definiowaniu pojęcia „nieruchomości leśnej” użytego w tym przepisie, pojęciem zbliżonym, użytym w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych, której przepisy mają na celu właśnie utrzymanie i ochronę gruntów leśnych. Ustawa ta 6 wprawdzie nie posługuje się pojęciem „nieruchomości leśnej”, jednak używa i definiuje pojęcie „gruntu leśnego”, co w świetle definicji „nieruchomości” przyjętej w art. 46 § 1 k.c. pozwala na posłużenie się definicją „gruntu leśnego” także do określenia znaczenia „nieruchomości leśnej”. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 u.o.g.r.l., gruntami leśnymi są grunty określone jako lasy w przepisach o lasach, a zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o lasach - lasem jest grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) - drzewami, krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.