Sygn. akt I ACa 703/12 Sygn. akt I ACa 703/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Marzena Konsek-Bitkowska (spr.) Sędzia SA Edyta Jefimko Sędzia SA Barbara Trębska Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Baranowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W. przeciwko Skarbowi Państwa-Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II C 53/10 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a. nakazuje Skarbowi Państwa – Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego usunięcie ze strony internetowej (...) : „Zgodnie z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2001r. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.) (art.6), Główny Urząd Statystyczny informuje, że w trosce o dobro i bezpieczeństwo pracowników zakończył definitywnie współpracę z firmą (...).U. S.A., która prowadziła na potrzeby Urzędu ubezpieczenia wyjazdów zagranicznych pracowników statystyki publicznej.” b. nakazuje Skarbowi Państwa – Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego umieszczenie na stronie internetowej (...) w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku oświadczenia o następującej treści: (...) S.A. za zamieszczenie w okresie od grudnia 2009 r. do kwietnia 2010 r. na niniejszej stronie internetowej komunikatu sugerującego nieprawdziwą tezę, że Główny Urząd Statystyczny ma negatywne doświadczenia we współpracy z tą spółką.” i utrzymanie tego ogłoszenia przez okres 7 (siedmiu) dni, w tym samym miejscu strony internetowej, w którym zamieszczona była powyższa informacja, c. zasądza od Skarbu Państwa – Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na rzecz (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 977 zł (dziewięćset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu II. oddala apelację w pozostałej części, III. zasądza od Skarbu Państwa – Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na rzecz (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 870 zł (osiemset siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 703/12 UZASADNIENIE Powód (...) S.A. w W. pozwem skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa - Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego wniósł o ochronę dóbr osobistych porzez: 1) nakazanie pozwanemu usunięcia niezwłocznie, nie później niż w ciągu 2 dni od uprawomocnienia się wyroku, ze strony internetowej (...) informacji, iż GUS w trosce o dobro i bezpieczeństwo pracowników zakończył definitywnie współpracę z powodową spółką, 2) nakazanie pozwanemu umieszczenia na stronie internetowej (...)w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku informacji o następującej treści: „Na niniejszej stronie internetowej umieściliśmy w sposób sprzeczny z obowiązującymi przepisami prawa niezasadne i nieprawdziwe informacje dotyczące współpracy (...) S.A., przez co naruszyliśmy dobra osobiste tego zakładu ubezpieczeń. Mogło to wpłynąć negatywnie na ocenę (...) S.A. przez klientów, kontrahentów, wierzycieli i otoczenie. Niniejszym przepraszamy za naruszenie dóbr osobistych.” 3) nakazanie pozwanemu opublikowania powyższej informacji także w Gazecie (...) dwukrotnie, w odstępie 21 dni między kolejnymi publikacjami, po raz pierwszy - w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądzenie od pozwanego kosztów procesu. Na rozprawie w dniu 12 marca 2012 r. powód sprecyzował powództwo w ten sposób, że wniósł o zamieszczenie przeprosin na stronie internetowej na okres 5 miesięcy, gdyż przez taki okres sporny komunikat znajdował się na stronie GUS-u. Pozwany Skarb Państwa - Prezes Głównego Urzędu Statystycznego wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, podnosząc że zamieszczenie zakwestionowanej przez powoda informacji nie było bezprawne. Wyrokiem z dnia 21 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie następujących ustaleń: W dniu 21 kwietnia 2008 r. Główny Urząd Statystyczny jako zamawiający zawarł z (...) S.A. w W. jako wykonawcą umowę nr (...), dotyczącą sprzedaży biletów lotniczych na rzecz Głównego Urzędu Statystycznego. Zgodnie z § 1 ust. 3 pkt 2) umowy, wykonawca zobowiązał się na podstawie zamówień złożonych przez zamawiającego do sprzedania ubezpieczenia obowiązującego na czas trwania podróży określonej w bilecie. (...) S.A. zawarło w dniu 1 marca 2008 r. umowę generalną ubezpieczenia nr (...) z (...) S.A., której przedmiotem były ubezpieczenia osób w czasie ich podróży zagranicznych. Na podstawie tej umowy (...) S.A. ubezpieczała zagraniczne podróże służbowe pracowników statystyki, które odbywały się na podstawie biletów lotniczych zakupionych za pośrednictwem (...) S.A. Pracownicy statystyki publicznej, którzy wyjeżdżali w zagraniczne podróże służbowe otrzymywali dokumenty ubezpieczeniowe zawierające informacje o ubezpieczeniu z (...) S.A., w tym polisy ubezpieczeniowe oraz certyfikaty zawierające całodobowe numery alarmowe. W czasie wykonywania umowy żaden z pracowników statystyki publicznej nie zgłosił żadnego wypadku ubezpieczeniowego. J. O., wówczas będący Prezesem Głównego Urzędu Statystycznego, we wrześniu 2008 r. przebywał wraz z żoną na prywatnym wyjeździe wakacyjnym w(...) Wycieczka została wykupiona w biurze (...), a ubezpieczenie wyjazdu zapewniało (...) S.A. Żona powoda zmarła na terenie (...) J. O. zadzwonił pod wskazany numer alarmowy (...) i uzyskał informację, że ubezpieczyciel będzie mógł stwierdzić, czy przyjmie odpowiedzialność ubezpieczeniową, po uzyskaniu stosownych dokumentów, w tym wyników badań toksykologicznych, co mogło zająć około 5 miesięcy. J. O. zorganizował zatem transport zwłok na własną rękę. W międzyczasie(...)zaoferowało transport zwłok z odroczeniem płatności do czasu uzyskania niezbędnych dokumentów, ale J. O. już nie przyjął tej propozycji. Sąd Okręgowy szczegółowo opisał dalsze zdarzenia związane z postępowaniem likwidacyjnym, prowadzonym w związku z tym zdarzeniem ubezpieczeniowym. Ustalił w szczególności, że powodowa spółka przepraszała J. O. za opóźnienie w załatwieniu sprawy i za sposób potraktowania. Ustalił także, że J. O. odmawiał przekazania powodowej spółce oryginałów rachunków w celu wykazania wysokości poniesionych kosztów. W e-mailu z dnia 25 września 2009 r. domagał się bezwarunkowego przyjęcia odpowiedzialności ubezpieczeniowej, przeproszenia „za chamstwo i nierzetelność”, zarzucił ubezpieczycielowi, iż w świetle dotychczasowych krętactw istnieje poważna obawa próby wyłudzenia oryginałów dokumentów w celu utrudnienia dochodzenia praw przed sądem. Wskazał także, że oczekuje rekompensaty za straty moralne jego i synów, a także wpłaty na hospicjum dla dzieci w W. - U.. Zagroził, że „dalsze krętactwa” będą uzasadnioną podstawą realizacji postanowień Ustawy o informacji publicznej w kwestii rzeczywistego rodzaju działalności (...) S.A. W piśmie z dnia 12 października 2009 r., przedstawiciele (...) przeprosili J. O. za nieporozumienia, do których doszło w trakcie likwidacji szkody, oraz wyrazili żal, że czuł się lekceważony.(...) zobowiązało się jednocześnie do refundacji kosztów w określonej wysokości, po przedstawieniu w dogodnej dla J. O. formie oryginałów dokumentów. J. O. opowiadał o trudnościami w uzyskaniu pomocy od ubezpieczyciela niektórym pracownikom Głównego Urzędu Statystycznego. Przekaz taki znany był m.in. M. A. - dyrektorowi Departamentu Administracyjno - Budżetowego GUS. M. A. wyszukał informacje na temat powodowej spółki na stronie internetowej Komisji Nadzoru Finansowego i ustalił, że jej standing finansowy jest słaby - w tamtym czasie spółka wykazywała stratę netto. Na podstawie osobistych doświadczeń J. O. oraz informacji uzyskanych na stronie KNF, w trosce o pracowników podjął decyzję o zmianie ubezpieczyciela. Wydruki z Internetu zostały przedstawione także J. O., który wyraził negatywną opinię o(...). W. Ł. - radca generalny i rzecznik prasowy GUS-u czytał negatywne opinie o powodowej spółce na portalach społecznościowych dotyczących ubezpieczycieli. Na stronie internetowej(...) nie znalazł żadnej repliki, reakcji ubezpieczyciela na negatywne opinie. Podjął decyzję o zamieszczeniu spornej informacji o zmianie ubezpieczyciela na stronie internetowej GUS-u. Na stronie internetowej(...)/(...)/(...) internauci zamieścili w okresie od dnia 18 stycznia 2009 r. do dnia 24 stycznia 2010 r. 26 opinii o (...) S.A., w tym 23 negatywne i 3 pozytywne. Powtarzały się m.in. zarzuty zagubienia przesyłanych oryginałów rachunków przez (...)i domagania się przez tego ubezpieczyciela ponownego przesłania oryginałów rachunków. Internauci zdecydowanie odradzali korzystanie z usług tej firmy. Pracownicy statystyki publicznej odbywają wiele podróży zagranicznych, często na inne kontynenty. Istotne jest, żeby w razie wypadku pracownik mógł uzyskać skuteczną pomoc od ubezpieczyciela. Pismem z dnia 23 października 2009 r. Główny Urząd Statystyczny zwrócił się do (...) S.A. z prośbą, aby ta spółka wykonując postanowienia umowy nr (...) z dnia 21 kwietnia 2008 r. nie korzystała z ubezpieczyciela(...) W odpowiedzi (...) S.A. poinformowała, że została wdrożona procedura sprzedaży ubezpieczeń na czas podróży służbowej pracowników GUS-u z pominięciem S. I.. W grudniu 2009 r. na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego:(...). zamieszczono informację: „Zgodnie z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm.) (art.6), Główny Urząd Statystyczny informuje, że w trosce o dobro i bezpieczeństwo pracowników zakończył definitywnie współpracę z firmą (...).U. S.A., która prowadziła na potrzeby Urzędu ubezpieczenia wyjazdów zagranicznych pracowników statystyki publicznej”. Pismem z dnia 30 grudnia 2009 r. powód wezwał Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do natychmiastowego usunięcia informacji ze strony internetowej GUS-u, a pismem z dnia 8 stycznia 2010 r. poinformował Prezesa Rady Ministrów o zaistniałej sytuacji. Sporny komunikat został usunięty ze strony internetowej GUS-u po około 5 miesiącach, dopiero po doręczeniu odpisu postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2010 r., uwzględniającego wniosek (...) S.A. o udzielenie zabezpieczenia. Zgodnie z badaniami wykonanymi na zlecenie(...), zdecydowana większość klientów bardzo dobrze ocenia usługi tej spółki. Na podstawie zeznań P. B. (obecnie S.) zatrudnionej w(...)od stycznia do kwietnia 2009 r., Sąd ustalił, że jej obowiązkiem było kontaktować się z klientami, których sprawy załatwiano z opóźnieniem, przepraszać i zapewniać tak, żeby klienci wiedzieli, że firma cały czas zajmuje się ich sprawą. Sąd Okręgowy uznał powództwo za niezasadne. Zdaniem Sądu, zamieszczony na stronie internetowej GUS-u sporny komunikat zawiera przede wszystkim prawdziwą informację o zakończeniu współpracy pomiędzy Głównym Urzędem Statystycznym a (...) S.A., która prowadziła na potrzeby Urzędu ubezpieczenia wyjazdów zagranicznych pracowników statystyki publicznej. Bezsporne było, że GUS nie zawierał odrębnej umowy z (...) dotyczącej ubezpieczenia pracowników statystyki publicznej, jednakże pracownicy statystyki publicznej byli ubezpieczani podczas ich podróży służbowych przez tę spółkę. Bezsporny był fakt zawarcia umowy pomiędzy GUS-em i (...) S.A. oraz pomiędzy (...) S.A. i (...) S.A. Nie budzi zatem wątpliwości, że (...) S.A. obejmowała umową ubezpieczenia pracowników statystyki publicznej podczas ich podróży zagranicznych. Pracownicy ci w razie zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego mieliby prawo dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio od (...) S.A. Zdaniem Sądu, można zatem mówić o współpracy pomiędzy GUS-em a (...) S.A. w zakresie ubezpieczania zagranicznych podróży służbowych pracowników statystyki publicznej. Sąd podkreślił, że składki ubezpieczeniowe były uiszczane przez GUS za pośrednictwem (...) S.A. Sąd stwierdził, że sporny komunikat mógł zostać odczytany przez przeciętnego czytelnika jako wyrażający negatywną opinię o (...) S.A. Szczególnie sformułowania „definitywne zakończenie współpracy” z uwagi na „troskę o dobro i bezpieczeństwo pracowników” można zinterpretować jako negatywną ocenę towarzystwa ubezpieczeniowego. Komunikat ten mógł zostać odebrany jako zawierający pejoratywną ocenę powoda, a przez to mógł godzić w renomę powodowej firmy. Ta negatywna ocena nie była jednak bezprawna, zważywszy że prawo do dobrego imienia może być ograniczone prawem do krytyki, czyli prawem do wolności słowa. Pozwany miał prawo umieścić na swojej stronie internetowej informację o tym, że rezygnuje z usług ubezpieczyciela, a także miał prawo ocenić te usługi negatywnie. Mógł to uczynić na podstawie przesłanek takich jak osobiste doświadczenia prezesa GUS-u, informacje ze strony internetowej Komisji Nadzoru Finansowego oraz negatywne opinii internautów o powodowym ubezpieczycielu. Niezależnie od ustalenia, na ile postępowanie likwidacyjne w sprawie J. O. było prowadzone prawidłowo, przyznane zostało, że likwidacja tej szkody była prowadzona z opóźnieniem, co obciąża powoda. Także zeznania świadka P. S. potwierdziły, że postępowania dotyczące likwidacji szkód były prowadzone z opóźnieniem, skoro została ona zatrudniona przez(...) tylko po to, żeby dzwonić do klientów przepraszać za opóźnienie i zapewniać, że ubezpieczyciel zajmuje się ich sprawą. Skoro nie zdarzył się pracownikom statystyki publicznej żaden wypadek ubezpieczeniowy, to nie było możliwości sprawdzenia w praktyce jakości i szybkości usług ubezpieczeniowych świadczonych przez(...) W tej sytuacji sygnał od Prezesa GUS-u o złej jakości tych usług miał prawo wzbudzić niepokój i spowodować sprawdzenie zasadności korzystania z usług tego ubezpieczyciela. Pozwany miał wystarczającą podstawę do zamieszczenia spornego komunikatu, a sam J. O., przeczytawszy internetowe komentarze, mógł obawiać się przekazania oryginałów rachunków ubezpieczycielowi. Osoby zajmujące kierownicze stanowiska w GUS-ie miały prawo, ale także i obowiązek, należytego dbania o dobro i bezpieczeństwo pracowników statystyki publicznej, którzy odbywają wiele podróży zagranicznych. Po odebraniu takich negatywnych sygnałów o powodowym ubezpieczycielu, GUS miał prawo zmienić ubezpieczyciela a także zamieścić oświadczenie w tej sprawie. W art. 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, ze zm.) zakreślono bardzo szeroko ramy informacji publicznej, wymieniając w szczególności w ust. 1 pkt 5 dane dotyczące majątku publicznego. Fakt zawarcia umowy ubezpieczenia pracowników (...)w powodowym towarzystwie ubezpieczeniowym nie stanowi tajemnicy przedsiębiorcy w rozumieniu art. 5 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy. Powód zawierając kompleksowe umowy, na przykład z (...) S.A., na swoje produkty ubezpieczeniowe, powinien liczyć się z tym, że w części ubezpieczonymi mogą okazać się na przykład pracownicy centralnych organów administracji państwowej, a co za tym idzie - powinien się liczyć z tym, że na ubezpieczenia mogą być wydatkowane publiczne środki, które podlegają szczególnej kontroli i nadzorowi, a także fakt ten może zostać podany do publicznej wiadomości. Także zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240), gospodarka środkami publicznymi jest jawna. Prawo nie zakazuje dokonywania negatywnych ocen podmiotów świadczących różnego rodzaju usługi. W komunikacie nie zawarto nieprawdziwych faktów czy zarzutów. Komunikat zawiera dorozumianą ocenę pejoratywną powodowego ubezpieczyciela, działania takiego nie można jednak uznać za bezprawne. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że brak było podstaw do zamieszczenia przeprosin w Gazecie (...), skoro GUS zamieścił sporny komunikat wyłącznie na swojej stronie internetowej. Nie było podstaw do zobowiązania pozwanego do zamieszczenia przeprosin, gdyż w treści komunikatu nie zostały zamieszczone informacje nieprawdziwe. Nie jest natomiast dopuszczalna modyfikacja przez sąd żądanego oświadczenia. Brak było również podstaw do nakazania usunięcia całej informacji, gdyż prawdziwe było stwierdzenie o zakończeniu współpracy. Apelację od powyższego wyroku złożył powód, wskazując że zaskarża wyrok w całości i zarzuca mu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.