I UK 36/10

Wyrok z dnia 2 czerwca 2010 r. I UK 36/10 Poseł otrzymujący uposażenie nie spełnia warunków nabycia prawa do wcześniejszej emerytury określonej w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Przewodniczący SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2010 r. sprawy z odwołania Antoniego S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w S. o prawo do emerytury, na skutek skargi kasacyjnej ubez- pieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 września 2009 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z 19 sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. odmówił ubezpieczonemu Antoniemu S. prawa do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że ubezpieczony w okresie ostatnich 24 miesięcy przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę nie pozostawał w stosunku pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy. Nie rozpatrywano okresu pracy ubezpieczonego w gospodar- stwie rolnym, gdyż nie wpłynęłoby to na ocenę uprawnień do emerytury. W odwoła- niu od decyzji ubezpieczony wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do świadcze- nia, podniósł, że w okresie od 19 października 2005 r. do 4 listopada 2007 r. spra- wował mandat posła na Sejm RP V Kadencji. Okres ten jest traktowany jako stosu- nek pracy (art. 27 i art. 28 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora). 2 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z 2 lutego 2009 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu eme- ryturę od 8 maja 2008 r. Sąd ustalił, że ubezpieczony urodzony 1 czerwca 1946 r. udowodnił 28 lat i 14 dni okresów składkowych, 7 lat, 6 miesięcy i 24 dni okresów nieskładkowych oraz okres ubezpieczenia rolniczego w wymiarze 5 lat, 9 miesięcy oraz 6 dni. Łącznie 41 lat, 4 miesiące oraz 14 dni okresów składkowych, nieskładko- wych i uzupełniających. Ostatnim okresem ubezpieczenia był okres sprawowania mandatu posła na Sejm RP. Sąd pierwszej instancji uznał, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Ukończył 60 lat i udowodnił 35-letni okres ubezpieczenia. Okres sprawowa- nia mandatu posła na Sejm RP potraktowano jako okres zatrudnienia pracownicze- go. Sąd Okręgowy wskazał, że art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykony- waniu mandatu posła i senatora (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2199 ze zm.) stanowi, iż okres pobierania uposażenia przez posła i senatora jest traktowany jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu pracy, od którego zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnienia szczególne, uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub zakładzie pracy. Zgodnie z art. 27 tej ustawy uposażenie oraz dodatki posła i senatora są traktowane jako wynagrodzenie ze stosunku pracy. W związku z tym stosunek prawny łączący posła z Sejmem RP ma charakter stosunku pracowniczego. Stwierdzono, że skoro poseł na Sejm RP jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, to w sprawie ma zastosowanie art. 29 ustawy emeryturach i rentach z FUS. Apelację od wyroku złożył organ rentowy, zaskarżając go w całości. Zarzuco- no naruszenie art. 29 ustawy o emeryturach rentach z FUS. Podniesiono, że ubez- pieczony z tytułu pobierania uposażenia i dodatków do uposażenia jako poseł nie jest pracownikiem, a okres sprawowania przez niego mandatu nie jest okresem ubezpieczenia pracowniczego. Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 22 września 2009 r.: 1) zmienił za- skarżony wyrok w zakresie ustalenia prawa do emerytury od 8 maja 2008 r. do 30 listopada 2008 r. i oddalił w tej części odwołanie, 2) odnośnie prawa do emerytury od 1 grudnia 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie. 3 W uzasadnieniu podkreślono, że w sprawie sporną kwestią było ustalenie, czy wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że zgodnie z art. 27 i art. 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora okres spra- wowania przez ubezpieczonego mandatu odpowiada stosunkowi pracy w rozumieniu art. 29 ustawy emerytalnej i podlega zaliczeniu do okresów zatrudnienia przy ustala- niu uprawnień emerytalnych. Organ rentowy zaliczył więc prawidłowo ten okres do okresów zatrudnienia. Nieuzasadniony jest jednak pogląd, aby okres sprawowania przez ubezpieczonego mandatu uznać za okres podlegania ubezpieczeniu pracow- niczemu. Ostatnim tytułem podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym było ubezpieczenie z tytułu sprawowania mandatu posła na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Nabycie prawa do emerytury na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustawo- dawca przewidział jedynie dla osób, dla których przed zgłoszeniem wniosku o eme- ryturę ostatnim tytułem ubezpieczenia było ubezpieczenie pracownicze z tytułu po- zostawania w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) przez okres co najmniej 6 miesięcy. W związku z tym niemożliwe było ustalenie prawa do emerytury wnioskodawcy od 8 maja 2008 r. Bezspornie warunek ten ubezpieczony spełnił dopiero 1 grudnia 2008 r., wykazując podleganie ubezpie- czeniom z tytułu stosunku pracy w okresie od 1 czerwca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. Wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu Okręgowego w zakresie ustalenia prawa do emerytury od 8 maja 2008 r. do 30 listopada 2008 r. i oddalającej odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rento- wego. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 27 i 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, przez ich błędną wykładnię pole- gającą na uznaniu, że okres wykonywania mandatu posła w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie stanowi podstawy do przyjęcia spełnienia przesłanki określonej jako pozostawanie w stosunku pracy przez okres 6 miesięcy w okresie 24 4 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu (art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy o eme- ryturach i rentach z FUS). Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na: 1) potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 27 i 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, 2) występujące w sprawie zagadnienie prawne, które polega na ustaleniu, czy sformu- łowanie „pozostawali w stosunku pracy” odnosi się do osób, które pracownikami nie są, lecz na mocy przepisów szczególnych mają w zakresie ubezpieczeń społecznych status pracowników. Wniesiono również o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt 1 i przeka- zanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach, 2) ewentualnie, w razie uznania, że zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywi- ście uzasadniony, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury od 8 maja 2008 r., 3) obciążenie organu rentowego kosztami postępowania kasacyjnego w całości, w tym kosztami zastępstwa adwokackiego we- dług norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw. Wniosko- dawca, który sprawował mandat posła wystąpił o przyznanie prawa do tzw. wcze- śniejszej emerytury w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu- rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 - dalej ustawa). Wnioskodawca spełniał warunek wieku oraz stażu. Sporne było natomiast, czy spełnione zostały warunki określone w art. 29 ust. 2 ustawy. Zgodnie z ust. 2 art. 29 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysłu- guje ubezpieczonym, którzy: 1) ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz 2) w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu pozostawali stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy. 5 Uprawnienia parlamentarzystów są uregulowane w odrębnej ustawie. W szczególności w sprawie niniejszej chodzi o przepisy art. 27 oraz 28 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora. Jej art. 27 stanowi, że uposażenie oraz dodatki, o których mowa w art. 26, są traktowane jako wynagrodze- nie ze stosunku pracy. Natomiast zgodnie z jej art. 28 ust. 1 okres pobierania uposa- żenia jest traktowany jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu pracy, od którego zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnie- nia szczególne, uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub za- kładzie pracy. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia powyższych przepisów prawa materialnego. Zdaniem skarżącego wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyj- ny pozostaje w sprzeczności z celem ustawodawcy, którym było przyznanie posłom uprawnień tożsamych z pracowniczymi. Należy stwierdzić, że z zestawienia wyżej powołanych przepisów obu ustaw, nie wynika jednoznacznie jasno, czy posłowi przy- sługuje prawo do emerytury z art. 29 ustawy. Wynika z tego, że w sprawie występuje problem prawny, co uzasadniało przyjęcie jej do rozpoznania. Redakcja art. 29 ustawy, w brzmieniu przed 1 lipca 2004 r., budziła wiele wątpliwości interpretacyj- nych związanych z określeniem warunku „ubezpieczeni będący pracownikami”. Pro- blem ten był wielokrotnie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 r., I UK 108/08, OSNP 2010 nr 9-10, poz. 121). W chwili obecnej należy przyjąć, że nowe brzmienie art. 29 ustawy uwzględnia zasadniczy cel tego przepisu, jakim jest uprzywilejowanie wyłącznie pracowników - osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Związanie prawa do wcześniejszej emerytury z podleganiem jedy- nie ubezpieczeniu pracowniczemu wynika też jednoznacznie z przepisu art. 29 ust. 3 ustawy. Zgodnie z nim spełnienia warunków, o których mowa w ust. 2, nie wymaga się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany do nabycia prawa okres, podle- gali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z ty- tułu pozostawania w stosunku pracy. W związku z powyższym należy stwierdzić, że ustawa nie zawiera jednolitej definicji „pracownika”. Jest jednak niewątpliwe, że zgodnie z art. 4 pkt 13 jest to osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej. Ustawa systemowa stanowi w art. 8, że za pracownika uważa 6 się osobę pozostającą w stosunku pracy. Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 6 tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają pracownicy (ust.1 pkt 1) oraz - między innymi - wymienieni oddzielnie posłowie i senatorowie po- bierający uposażenie. Wynika więc z tego jednoznacznie, że spełnieniem warunku bycia pracownikiem, tak w rozumieniu ustawy systemowej jak i emerytalnej, jest po- zostawanie w stosunku pracy i podleganie z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym. W tym stanie rzeczy decydujące znaczenie ma definicja pracownika zawarta w art. 2 k.p. Zgodnie z nim pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Ścisłe definiowanie pracownika, w rozumieniu art. 29 ust. 2 ustawy, zostało już wcześniej przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W powoływanym już wyroku I UK 108/08 stwierdzono, że warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy spełnia ten ubezpieczony, którego ostatnim tytułem ubezpieczenia przed zgłoszeniem wnio- sku o emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy. Także w wyroku z dnia 10 lipca 2007 r., II UK 271/06 (OSNP 2008 nr 17-18, poz. 263) przyjęto, że adwokat nie ma prawa do wcześniejszej emerytury z art. 29 ustawy. Stanowisko takie zostało też wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., I UK 377/07 (LEX nr 494100). Stwierdzono w nim, że wynikający z art. 29 ustawy w związku z jej art. 46 ust. 1 przywilej umożliwiający skorzystanie z uprawnień emerytalnych w niższym wieku ma charakter wyjątkowej regulacji szczególnej, przez co nie poddaje się wy- kładni rozszerzającej na inne niż pracownicy kategorie ubezpieczonych. Orzeczenia te nie dotyczyły wprawdzie uprawnień parlamentarzystów jednak przyjęta w nich interpretacja wyznacza kierunek linii orzeczniczej i znajduje zastoso- wanie także do tej grupy ubezpieczonych. Należy więc stwierdzić, że poseł otrzymu- jący uposażenie nie może być traktowany jako pracownik w rozumieniu art. 29 ustawy emerytalnej. Tym samym nie spełnia on obu warunków określonych w art. 29 ust. 2 tej ustawy. Należało więc uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, gdyż nie zostały naruszone - wskazane w skardze - przepisy prawa materialnego. Reasu- mując należy więc przyjąć, że w obecnym staniem prawnym poseł nie może nabyć prawa do wcześniejszej emerytury jeżeli jego ostatnim tytułem ubezpieczenia nie było ubezpieczenie pracownicze, zgodnie z warunkami wynikającymi z art. 29 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy emerytalnej. Z powyższych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak w sen- tencji wyroku. 7 ========================================