III SW 94/10

Postanowienie z dnia 15 lipca 2010 r. III SW 94/10 Naruszenie przepisów ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Pre- zydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467 ze zm.) może stanowić jednocześnie naruszenie przepisów Konstytucji RP o wyborze Prezydenta. Zasadność protestu wyborczego może być rozważana wyłącznie w odniesieniu do przepisów Konstytucji RP dotyczących bezpośred- nio wyboru Prezydenta RP (art. 127; art. 128; art. 129). Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2010 r. sprawy z protestu Zbigniewa G. z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej i Prokuratora Generalnego przeciwko ważności wyborów prezydenckich, p o s t a n o w i ł: pozostawić protest bez dalszego biegu. U z a s a d n i e n i e Zbigniew G., jako uprawniony wyborca, wniósł w ustawowym terminie protest wyborczy „w sprawie wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”, domagając się unieważnienia wyborów na urząd Prezydenta RP, które odbyły się 20 czerwca oraz 4 lipca 2010 r., ponieważ „wybory te odbyły się w stanie zburzenia ładu konstytucyjne- go opisanego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, która jest najwyższym aktem prawnym, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio (art. 8 Konstytucji RP). W uzasadnieniu protestu wnoszący protest podniósł, że Bronisław Komorow- ski przekroczył swoje konstytucyjne uprawnienia pełniąc od 10 kwietnia 2010 r. jed- nocześnie funkcje Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Marszałka Sejmu. Stanowi to czyn opisany w art. 231 k.k. jako nadużycie funkcji publicznej. Zdaniem wnoszącego 2 protest, Bronisław Komorowski wygrał wybory dzięki temu, że od 10 kwietnia 2010 r. pełnił jednocześnie cztery funkcje publiczne, w tym dwa najważniejsze urzędy w państwie: Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz Marszałka Sejmu; dwie pozo- stałe funkcje to poseł „do Sejmu” oraz wiceprzewodniczący partii Platforma Obywa- telska, która jest największą partią w Sejmie. Tym samym Bronisław Komorowski skoncentrował w swoich rękach ogrom władzy, przez co miał największą możliwość wpływania na opinię wyborców. Zdaniem wnoszącego protest, było to sprzeczne z obowiązującą Konstytucją RP oraz jej „duchem prawa, który zawarty jest w pream- bule, a który jednoznacznie określają słowa: pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane (…)” oraz „literą prawa, która w art. 10 mówi o trójpodziale władzy w państwie i określa jakie organy jaką sprawują władzę; a także w art. 132, który jednoznacznie mówi o tym, że: Prezydent Rzeczypospolitej nie może piastować żadnego innego urzędu ani pełnić żadnej funkcji publicznej”. Według wnoszącego protest wyborczy, „doszło do rażącego popełnienia przestępstwa przez Bronisława Komorowskiego”. „Było to działanie celowe i świadome, oraz sprzeczne z elementarnymi zasadami sprawiedli- wości społecznej oraz ewidentnym działaniem na szkodę całego Narodu, tudzież interesu publicznego a także i prywatnego, charakteryzujące się najwyższą szkodli- wością społeczną”. Wnoszący protest stwierdził, że obejmując tymczasowo obowiąz- ki Prezydenta Rzeczypospolitej w dniu 10 kwietnia 2010 r. Bronisław Komorowski powinien był zrezygnować z pełnienia funkcji Marszałka Sejmu, zaś swoje funkcje jako posła „do Sejmu” i wiceprzewodniczącego Platformy Obywatelskiej bezzwłocz- nie zawiesić, aby być w zgodzie z Konstytucją. Dalsze utrzymywanie tych wszystkich funkcji przez Bronisława Komorowskiego miało zasadnicze znaczenie i umożliwiało wywieranie wpływu na decyzje wyborców przed wyborami. Wnoszący protest ujawnił, że celem jego działań jest „zaprzestanie ośmieszania najważniejszego organu pań- stwa, jakim jest urząd Prezydenta Rzeczpospolitej Polski”. W odpowiedzi na protest, Państwowa Komisja Wyborcza podniosła, że for- mułując zarzut przekroczenia przez Bronisława Komorowskiego uprawnień konstytu- cyjnych - w związku z pełnieniem przez niego od 10 kwietnia 2010 r. funkcji Marszał- ka Sejmu, posła, wiceprzewodniczącego Platformy Obywatelskiej i wykonywaniem obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej - wnoszący protest nie powołał się na na- ruszenie przepisów ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rze- czypospolitej Polskiej ani popełnienie przestępstwa przeciwko wyborom, czyli na 3 okoliczności, z powodu których może być wniesiony protest przeciwko wyborowi Pre- zydenta Rzeczypospolitej. Opisany w proteście stan rzeczy (pełnienie przez Broni- sława Komorowskiego wymienionych funkcji) nie naruszał prawa. W związku z po- wyższym, Państwowa Komisja Wyborcza wyraziła opinię, że zarzuty protestu są bezzasadne. Prokurator Generalny, zajmując stanowisko, wniósł o pozostawienie protestu bez biegu. Podkreślił, że w proteście - poza ogólnym powołaniem się na art. 129 Konstytucji RP i ogólnikowym kwestionowaniem kwalifikacji moralnych kandydata na Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego - nie sformułowano zarzutów mogących stanowić podstawę protestu wyborczego zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wnoszący protest nie sformułował wymaga- nych w tym przepisie zarzutów, z których wynikałoby, że do kwestionowanego przez niego wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej doszło w wyniku naruszenia przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej lub też dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, które miały wpływ na wynik wyborów w drugiej turze głosowania. Zdaniem Prokuratora Generalnego, wniesiony protest nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 73 ust. 3 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypo- spolitej Polskiej, dlatego na podstawie art. 74 ust. 1 w związku z art. 73 ust. 3 tej ustawy powinien być pozostawiony bez dalszego biegu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo zgłosze- nia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczy- pospolitej na zasadach określonych w ustawie. Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467, zwana dalej ustawą) stanowi, że przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczy- pospolitej może być wniesiony protest z powodu naruszenia przepisów niniejszej ustawy albo z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, jeżeli to naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik wyborów (art. 72 ust. 1 ustawy). Wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wska- zać dowody, na których opiera swoje zarzuty (art. 73 ust. 3). Przedmiotem zarzutów może być jedynie naruszenie przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypo- spolitej Polskiej lub dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, czyli jedne- 4 go z przestępstw opisanych w rozdziale XXXI Kodeksu karnego (zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum”). Wnoszący protest nie twierdzi, że w związku z wyborami Prezydenta Rzeczy- pospolitej, przeprowadzonymi 20 czerwca i 4 lipca 2010 r., doszło do popełnienia przestępstwa przeciwko wyborom (art. 248-251 k.k.). Twierdzi natomiast, że kandy- dat na Prezydenta Rzeczypospolitej Bronisław Komorowski przekroczył swoje kon- stytucyjne uprawnienia, pełniąc od 10 kwietnia 2010 r. jednocześnie funkcje Prezy- denta Rzeczypospolitej oraz Marszałka Sejmu, co stanowi czyn opisany w art. 231 k.k. Przestępstwo stypizowane w art. 231 k.k. nie jest przestępstwem przeciwko wy- borom (zostało umieszczone w rozdziale XXIX Kodeksu karnego zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu teryto- rialnego”). Powołanie się wnoszącego protest na podejrzenie popełnienia przestęp- stwa z art. 231 k.k. nie mieści się w zakresie przedmiotowym protestu dotyczącego ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej (art. 72 ust. 1 ustawy). Wnoszący protest zarzuca ponadto naruszenie przepisów Konstytucji (a ści- ślej: „ładu konstytucyjnego”, „ducha prawa” i „litery prawa”), co - w jego ocenie - miało wpływ na wynik wyborów. Twierdzi mianowicie, że w związku z połączeniem w jednej osobie funkcji Marszałka Sejmu oraz osoby wykonującej obowiązki Prezy- denta Rzeczypospolitej doszło do naruszenia art. 10 i art. 132 Konstytucji RP. Nie formułuje jednak jakichkolwiek zarzutów dotyczących naruszenia przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów innych aktów prawnych - w szczególności art. 10 i art. 132 Konstytucji RP - nie podlegają merytorycznej ocenie w ramach rozpoznawania przez Sąd Najwyższy protestu przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej. Kognicja Sądu Najwyż- szego, który rozpoznaje protesty przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej (art. 75 ustawy), jest ograniczona. W postępowaniu wszczętym w wyniku wniesienia przez wyborcę protestu przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej nie podle- gają badaniu wszelkie możliwe naruszenia prawa prywatnego (np. cywilnego) lub publicznego (np. karnego, administracyjnego) dokonane przez kogokolwiek od chwili ogłoszenia postanowienia Marszałka Sejmu o wyborach (o zarządzeniu wyborów) do chwili ogłoszenia uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o wyniku wyborów. Zarzuty protestu dotyczące naruszenia innych aktów prawnych - poza ustawą o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz tymi przepisami Konstytucji, które odno- szą się bezpośrednio do wyborów prezydenckich - stanowią wyjście poza przedmiot 5 protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej (por. postanowie- nie Sądu Najwyższego z 13 października 2000 r., III SW 15/00, LEX nr 533915). Na- ruszenie przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić jednocześnie naruszenie przepisów Konstytucji RP o wyborze Prezydenta; tylko w takim wymiarze może być rozważana ewentualna zasadność protestu wy- borczego zarzucającego naruszenie Konstytucji RP - gdy podnosi się w nim naru- szenie tych przepisów Konstytucji RP, które dotyczą bezpośrednio wyboru Prezy- denta RP (np. art. 127, 128 i 129), a nie jakichkolwiek innych, niezwiązanych z wybo- rami. Z tej przyczyny zarzut protestu wniesionego przez Zbigniewa G. dotyczący na- ruszenia art. 10 i art. 132 Konstytucji RP - do czego miało rzekomo dojść w związku z pełnieniem przez kandydata na Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego jedno- cześnie funkcji Marszałka Sejmu i osoby wykonującej tymczasowo obowiązki Prezy- denta RP - nie mieści się w katalogu przepisów Konstytucji dotyczących przeprowa- dzenia wyborów, zwłaszcza wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej. W związku z powyższym, protest wyborczy należało pozostawić bez dalszego rozpoznania. Po- stawione w nim zarzuty wykraczają bowiem poza materię regulowaną ustawą o wy- borze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Niezależnie od powyższych argumentów należy także przypomnieć, że wno- szący protest oprócz sformułowania zarzutów powinien przedstawić lub wskazać do- wody, na których opiera swoje zarzuty (art. 73 ust. 3). Sąd Najwyższy rozpatruje protest w postępowaniu nieprocesowym (art. 80 ust. 1 ustawy), a zatem w zakresie postępowania dowodowego zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Twierdzenie wnoszącego protest o możliwości „największego” wpływania przez kandydata na Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego na opinię wyborców (wywierania największego wpływu na decyzje wyborców przed wyborem) nie zostało w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione. Wobec braku przedstawienia dowodów w tym zakresie uznać należało, że zarzuty stawiane w proteście opierają się wyłącznie na pewnej intuicji i domniemaniu, a nie na stwierdzeniu rzeczywistego, niezgodnego z prawem wyborczym, wpływu na decyzje wyborców przez kandydata, który osta- tecznie został wybrany. Na marginesie powyższych rozważań należy podzielić stanowisko Państwo- wej Komisji Wyborczej, że opisany przez wnoszącego protest stan rzeczy - w szcze- gólności połączenie funkcji Marszałka Sejmu z funkcją osoby wykonującej tymcza- sowo obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej - nie naruszał prawa. Zgodnie bowiem 6 z art. 131 ust. 2 pkt 1 Konstytucji RP, w razie śmierci Prezydenta Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu wykonuje tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rze- czypospolitej, obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej. Z powyższych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 74 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. ========================================