Wyrok z dnia 13 stycznia 2011 r. III PK 18/10 Pracownik, który nie otrzymał należnej odprawy emerytalnej, może po- nownie nabyć do niej prawo, pomimo przedawnienia wcześniej nabytego prawa. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy z powództwa Ryszarda H. przeciwko Nadleśnictwu J.L. o odprawę emerytalną, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zamościu z dnia 21 października 2009 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Pozwem z 23 lutego 2009 r. powód Ryszard H. wniósł o zasądzenie od po- zwanego Nadleśnictwa J.L. kwoty 38.038,20 zł z odsetkami. Nakazem zapłaty z 2 marca 2009 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda całą docho- dzoną należność z odsetkami i kosztami procesu. W dniu 19 marca 2009 r. pozwany wniósł sprzeciw od powyższego nakazu, zaskarżając go w całości i wnosząc o od- dalenie powództwa w całości. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Janowie Lu- belskim oddalił powództwo, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd ustalił, że powód urodził się 7 lutego 1943 r. Stosunek pracy łączący strony, trwał od 1 października 1970 r. W ostatnim okresie zatrudnienia powód był leśniczym leśnictwa Z. Przed ustaniem stosunku pracy, od 12 lutego 2003 r. powód był na zwolnieniu lekarskim z powodu niezdolności do pracy. W dniu 30 kwietnia 2003 r. stosunek pracy łączący strony został rozwiązany z przyczyn 2 dotyczących zakładu pracy. Na podstawie ugody sądowej, zawartej 27 marca 2003 r. [...] pozwany zapłacił powodowi między innymi odprawę przewidzianą w ustawie z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Od 5 do 20 maja 2003 r. powód był hospitalizowany w szpitalu klinicznym w L. Decyzją z 14 lipca 2003 r. stwierdzono u powoda chorobę zawodową - boreliozę. W dniu 11 sierpnia 2003 r. powód przestał pobierać zasiłek chorobowy. Decyzją z 26 września 2003 r. ZUS przyznał powodowi emeryturę od 11 sierpnia 2003 r., kiedy powód przestał pobierać zasiłek chorobowy. Z tą datą ustalono u niego całkowitą niezdolność do pracy i przyznano mu emeryturę. W dniu 1 kwietnia 2006 r. powód został ponownie zatrudniony przez pozwanego. Od tej daty, decyzją z 12 kwietnia 2006 r., ZUS zawiesił wypłatę emerytury powoda wo- bec osiągania przez niego wyższych dochodów. Stosunek pracy łączący strony ustał z dniem 31 grudnia 2008 r. Nowy stosunek pracy został nawiązany 31 grudnia 2008 r. Pozwany nie zapłacił powodowi odprawy emerytalnej, twierdząc, że uprawnienie do niej uległo konsumpcji wskutek zbiegu z uprawnieniem do odprawy „ekonomicz- nej", przewidzianej w art. 8 ust. 4 ustawy o zwolnieniach grupowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji, powództwo o zapłatę odprawy emerytalnej, nie jest zasadne. Uprawnienie powoda do odprawy emerytalno-rentowej w sposób wyłączny reguluje art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o lasach), dotyczący Służby Leśnej, do której powód należał jako leśniczy. Jedyną wymaganą przez ten przepis przesłanką nabycia tego uprawnienia jest przej- ście na emeryturę lub rentę inwalidzką. Powód nabył uprawnienie do odprawy eme- rytalnej wskutek rozwiązania stosunku pracy z dniem 30 kwietnia 2003 r. W okolicz- nościach niniejszej sprawy ustanie stosunku pracy powoda 30 kwietnia 2003 r., po- bieranie przez niego zasiłku chorobowego do 11 sierpnia 2003 r. i rozpoczęcie pobie- rania emerytury od tego dnia, należy uznać za „przejście na emeryturę" w rozumieniu art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy o lasach. Za „przejście na emeryturę" należy bowiem uwa- żać nie tylko rozpoczęcie pobierania emerytury natychmiast po ustaniu stosunku pracy, lecz również rozpoczęcie pobierania emerytury po jakimś czasie od ustania stosunku pracy - o ile odstęp ten nie jest przesadnie długi, a uzasadniają go okolicz- ności sprawy, w szczególności, jak w niniejszej sprawie, pobieranie zasiłku chorobo- wego. Powód spełnił przesłankę nabycia uprawnienia do odprawy emerytalnej przy rozwiązaniu stosunku pracy 30 kwietnia 2003 r., a zatem doszło do zbiegu tego 3 uprawnienia z uprawnieniem do odprawy z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach gru- powych („ekonomicznej"). W konsekwencji, według art. 8 ust. 4 ustawy o zwolnie- niach grupowych, w brzmieniu obowiązującym 30 kwietnia 2003 r., powodowi przy- sługiwała tylko jedna odprawa. Z mocy ugody sądowej z 27 marca 2003 r., powodowi wypłacono odprawę „ekonomiczną". Wprawdzie, wbrew wymogowi art. 8 ust. 4 ustawy o zwolnieniach grupowych, nie była ona korzystniejsza dla powoda, czyli wyższa, jednakże zgodnie z tym przepisem jej wypłacenie spowodowało ustanie uprawnienia powoda do odprawy emerytalnej. Prawo do tej odprawy, jako świadcze- nia jednorazowego, nie powstało ponownie po ustaniu stosunku pracy 31 grudnia 2008 r. Z tych przyczyn powództwo należało oddalić. Apelację od powyższego wyroku złożył powód. Pozwany wniósł o jej oddale- nie. Sąd Okręgowy wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: (I) zasądził od pozwanego na rzecz po- woda 34.533,18 zł z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 2009 r. do dnia zapłaty; (II) oddalił apelację w pozostałej części; (III) nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa 1.727 zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony; (IV) nie zasądził między stronami kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, uzupeł- niając je wskazaniem, że przy kontynuowanym przez powoda u pozwanego zatrud- nieniu do 30 kwietnia 2003 r., a następnie od 1 kwietnia 2006 r. do 31 grudnia 2008 r. - po ustaleniu prawa do emerytury - świadczenie to było powodowi wypłacane w okresie od 11 sierpnia 2003 r. do 31 marca 2006 r., a następnie od 1 lutego 2008 r. i jest wypłacane do chwili obecnej. Wstrzymanie wypłaty emerytury od 1 kwietnia 2006 r. było spowodowane ponownym podjęciem przez powoda zatrudnienia i przekrocze- niem w związku z tym górnej granicy przychodu. Natomiast wznowienie z urzędu przez organ rentowy wypłaty emerytury od 1 lutego 2008 r., przy dalszym pozosta- waniu powoda w stosunku pracy, wynikało z osiągnięcia przez powoda 65 lat (art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Rozwiązanie na mocy porozumie- nia stron stosunku pracy z dniem 31 grudnia 2008 r. poprzedzone zostało sugestią pozwanego, zaakceptowaną przez powoda, że w związku z ukończeniem przez niego 65 lat powinien on na stałe przejść na emeryturę. W takich okolicznościach faktycznych apelację powoda należało, zdaniem Sądu drugiej instancji, uznać za zasadną. Zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 4 28 września 1991 r. o lasach pracownicy Służby Leśnej mają prawo do jednorazowej odprawy, przy przejściu na emeryturę lub rentę inwalidzką, w wysokości trzykrotne- go, a powyżej 20 lat pracy w Lasach Państwowych - sześciokrotnego wynagrodzenia otrzymywanego za ostatni miesiąc zatrudnienia. W dniu rozwiązania stosunku pracy po raz pierwszy (30 kwietnia 2003 r.) powód nie przechodził na emeryturę lub rentę inwalidzką (z tytułu niezdolności do pracy). Przyczyną rozwiązania stosunku pracy były wtedy wyłącznie względy leżące po stronie pozwanego, co spowodowało, mię- dzy innymi, wypłacenie powodowi przez pozwanego odprawy przewidzianej w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmia- nie niektórych ustaw (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm., powo- ływanej dalej jako „ustawa o zwolnieniach grupowych z 1989 r.”). Powód nabył prawo do emerytury dopiero od 11 sierpnia 2003 r., kiedy nie pozostawał już w stosunku pracy, a zatem nie był pracownikiem Służby Leśnej. Dlatego z datą nabycia prawa do tego świadczenia, przypadającą po upływie ponad 3 miesięcy od rozwiązania sto- sunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, nie można łączyć jego prawa do odprawy emerytalnej. Tym bardziej nie można przyjąć, aby w związku z rozwiąza- niem stosunku pracy z dniem 30 kwietnia 2003 r. wystąpił zbieg prawa do dwóch odpraw - z tytułu zwolnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy i emerytalnej. W dniu rozwiązania stosunku pracy, powód spełniał warunki tylko do tej pierwszej od- prawy, wypłaconej przez pozwanego. Faktem jest, że powód od 12 lutego 2003 r. był niezdolny do pracy i do 11 sierpnia 2003 r. pobierał zasiłek chorobowy i dlatego zgodnie z art. 100 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, prawo do emerytury ustalono mu od dnia zaprzestania pobierania tego zasiłku. Jednakże wniosek o przy- znanie emerytury powód złożył 6 sierpnia 2008 r., orzeczeniem z 5 września 2008 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, a organ rentowy przyznał mu prawo do emerytury decyzją z 26 września 2008 r. Czynności związane z ustalaniem powodowi prawa do emerytury miały zatem miejsce już po upływie 3 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy w dniu 30 kwietnia 2003 r. i z rozwiązaniem tego sto- sunku pracy (z przyczyn ekonomicznych), nie pozostawały w żadnym związku - przyczynowym, czasowym ani funkcjonalnym. W tych okolicznościach powód po rozwiązaniu stosunku pracy 30 kwietnia 2003 r. nie przeszedł na emeryturę w rozu- mieniu art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy o lasach, nie przysługiwała mu odprawa emerytal- na, a tylko odprawa przewidziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. 5 Dlatego nie wystąpił wtedy - w 2003 r. - podnoszony przez pozwanego, zbieg prawa do obydwu wymienionych odpraw. Powód w dniu 7 lutego 2008 r. osiągnął 65 lat - powszechny wiek emerytalny. Z dniem 1 stycznia 2009 r. powód przeszedł na eme- ryturę, tracąc z tym dniem status pracownika i zachowując na przyszłość, po osią- gnięciu powszechnego wieku emerytalnego, wyłącznie status emeryta. W tej sytuacji przysługuje mu prawo do odprawy emerytalnej, do której wcześniej nie nabył prawa i której w związku z tym od pozwanego dotychczas nie otrzymał. Z uwagi na powyż- sze, powodowi, mającemu ponad 20 - letni staż pracy w Lasach Państwowych, zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy o lasach, przysługuje odprawa w wysokości sześciokrotnego wynagrodzenia otrzymywanego za ostatni miesiąc zatrudnienia z ustawowymi odsetkami od daty wymagalności - od 1 stycznia 2009 r., tj. od następ- nego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda 34.533,18 zł tytułem odprawy, oddalając apelację powoda w pozostałej części, wno- szącej o zasądzenie wyższej kwoty - 38.039 zł, obliczonej przez pozwanego przy uwzględnieniu jako wynagrodzenia powoda również ekwiwalentu za drewno, czynszu za mieszkanie i ryczałtu za energię. W skardze kasacyjnej - dotyczącej pkt I i III wyroku Sądu Okręgowego - strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: I. art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy o lasach, przez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.