w związku z art. 183c k.p. w związku z art. 183d k.p., poprzez ich niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających ich zastosowanie. Powód podniósł, że u pozwanej funkcjonuje stały system wypłaty bonusów, których wysokość jest uzależniona od wynagrodzenia zasadniczego pracowników. Bonus w rzeczywistości miał charakter premii, a nie nagrody. Istniały obiektywne przesłanki, od których uzależniona była wypłata bonusu. Były to wyniki finansowe banku i zespołu, aktywność danego pracownika oraz ocena jego przełożonego, a wypłata bonusu była uzależniona od oceny rocznej pracownika. Jeśli bank miał dobre wyniki, bonus był przyznawany wszystkim pracownikom. W banku obowiązywały skonkretyzowane i zobiektywizowane przesłanki przyznania i wypłaty bonusu. W ocenie powoda, nawet przy przyjęciu, że bonus miał charakter nagrody, w dalszym ciągu uzasadnione jest zastosowanie art. 183c k.p., jeżeli istniała możliwość wykaza- nia, że nieprzyznanie bonusu powodowi, który wypełnił wszystkie warunki niezbędne 6 do jego otrzymania, stanowiło naruszenie równego traktowania w zatrudnieniu w za- kresie wynagrodzenia. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji powoda. Podniosła, że należy odróżnić przesłanki nabycia prawa do określonego świadczenia ze stosunku pracy od moty- wów, jakimi kieruje się pracodawca, rozważając przyznanie prawa do dodatkowego, fakultatywnego świadczenia. Pracownik nabywa prawo do premii regulaminowej w przypadku spełnienia przesłanek określonych w regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę. W przypadku nagrody uznaniowej brak jest normatywnych przesła- nek (warunków) jej przyznania, zatem nie jest możliwe badanie, czy zostały one spełnione i występowanie z roszczeniem o jej przyznanie i wypłatę. O przyznaniu nagrody według swego uznania decyduje pracodawca. Zdaniem pozwanej, nietrafny jest zarzut, że pominięcie w regulaminie wynagradzania bonusu jako premii regula- minowej stanowiło ze strony pracodawcy niedozwoloną próbę obejścia prawa. Po- wód bezpodstawnie twierdzi, że pracodawca ma obowiązek uregulowania zasad wy- płaty dodatkowego świadczenia, niewymaganego powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, oraz że dodatkowe świadczenie musi mieć charakter obligatoryjny a nie uznaniowy. Pozwana podniosła także, że dyskryminacja stanowi kwalifikowaną postać nierównego traktowania. Przepisy Kodeksu pracy, odnoszące się do dyskryminacji, nie mają zastosowania w przypadkach nierównego traktowania niespowodowanego przyczyną uznaną za podstawę dyskryminacji. Powód nie spełnił przesłanek określo- nych w art.
183a § 1 k.p., ponieważ nie wykazał przyczyny dyskryminacji ani okoliczności dowodzących nierównego traktowania z tej przyczyny. Nie ma również zastosowania art. 183c k.p., który dotyczy wyłącznie świadczeń o charakterze roszczeniowym, a przedmiotem sporu jest nagroda (świadczenie uzna- niowe). Pozwana zwróciła uwagę, że art. 772 k.p. odsyła do regulaminu wynagradza- nia, a w regulaminie wynagradzania obowiązującym u pozwanej nie ma postanowień dotyczących zasad nabycia prawa do nagrody. Również umowa o pracę powoda nie wspomina o możliwości nabycia prawa do nagrody. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z 22 grudnia 2009 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny przyjął, na podstawie analizy treści pozwu i kolejnych pism procesowych powoda oraz jego oświadczeń składanych w toku postępowania, że powód, obok roszczenia głównego w postaci żądania premii rocznej za 2006 r. (tzw. bonusu), zgłaszał - na wypadek, gdyby Sąd 7 Okręgowy uznał, że to pierwsze roszczenie jest niezasadne i podlega oddaleniu - także drugie roszczenie o odszkodowanie w związku ze szkodą, jaką poniósł wsku- tek nieprzyznania mu premii uznaniowej-nagrody (bonusu) wyłącznie z przyczyn sta- nowiących przejaw nierównego traktowania w zatrudnieniu. Drugie z opisanych rosz- czeń stanowiło roszczenie ewentualne - nie było to w żadnym razie roszczenie alter- natywne (art. 365 k.c.) - a zatem w sytuacji uznania przez Sąd Okręgowy, że pierw- sze roszczenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu, Sąd ten powinien był od- rębnie rozpoznać i rozstrzygnąć drugie - ewentualne roszczenie o odszkodowanie. Tymczasem Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął w wyroku o drugim roszczeniu (ewentu- alnym). W apelacji powód nie zarzucił naruszenia przepisów postępowania dotyczą- cych nieobjęcia rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego wszystkich zgłoszonych przez niego roszczeń. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny rozpoznał apelację jedynie w zakresie istniejącego rozstrzygnięcia, którego przedmiotem było zasądzenie premii za 2006 r. Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe zgodnie z wnioskami powoda. Ponadto dopuścił dowody uzupełniające z urzędu. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zarzuty naruszenia art. 78 k.p. i art. 80 k.p. okazały się nieuzasadnione. Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że dochodzony w ni- niejszej sprawie bonus stanowi premię uznaniową (nagrodę), wypłacaną na podsta- wie każdorazowej swobodnej decyzji pracodawcy. Uprawnienie pracownika do przedmiotowego bonusu nie wynika z żadnego źródła prawa (art. 9 § 1 k.p.) - nie zostało przewidziane w ustawach i przepisach wykonawczych, aktach wewnętrznych pozwanego pracodawcy określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy albo w umowie o pracę łączącej strony. Powyższe wynika z materiału dowodowego ze- branego w sprawie. Ustalenia Sądu Okręgowego w tym zakresie są prawidłowe. O tym, że przedmiotowy bonus ma charakter premii uznaniowej (nagrody), świadczą także uzupełniające zeznania świadka Sławomira K. złożone w postępowaniu apela- cyjnym. Zarząd spółki francuskiej, której pozwana jest oddziałem w Polsce, podej- muje indywidualne decyzje o przyznaniu przedmiotowych bonusów pracownikom pozwanej oraz o ich wysokości. Po zakończeniu etapu dyskusji na temat osób uprawnionych do bonusów i ich wysokości listę wypłat akceptuje Dyrektor Departa- mentu Skarbu S.G. w Paryżu, a następnie - ostatecznie - Zarząd S.G. w Paryżu. Po podjęciu ostatecznej decyzji w tym zakresie, wypłaty bonusów na rzecz poszczegól- nych pracowników są dokonywane zwyczajowo do końca marca następnego roku ze środków pracodawcy. Z zeznań świadka Sławomira K. wynika, że bonus za 2006 r. 8 nie został przyznany powodowi. Świadek stwierdził ponadto, że nie dysponuje wie- dzą co do istnienia w centrali S.G. w Paryżu jakichkolwiek regulaminów czy też ukła- dów zbiorowych, które regulowałyby wypłatę przedmiotowych bonusów pracowni- kom. Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw, aby zakwestionować wiarygodność ze- znań świadka Sławomira K. Po dokonaniu ponownej oceny całego materiału dowodowego (art. 382 k.p.c.) Sąd Apelacyjny uznał, że dochodzony przez powoda bonus nie jest premią o cha- rakterze roszczeniowym, lecz w rzeczywistości nagrodą uznaniową uzależnioną od swobodnej woli pracodawcy. Tego przekonania nie zmieniają również zebrane infor- macje dotyczące corocznych wypłat bonusów na rzecz pracowników (dealerów) De- partamentu Rynków Kapitałowych oraz planów budżetowych i stopnia ich realizacji dla tego Departamentu i poszczególnych zespołów wchodzących w jego skład, gdyż wobec ustalenia uznaniowego charakteru bonusu, nie mają one znaczenia dla wyni- ku sprawy. Nie ma racji powód, iż o regulaminowym charakterze bonusu przesądza oko- liczność, że jego wypłata była zależna od wyników finansowych banku i zespołu, ak- tywności pracownika, jego osiągnięć indywidualnych oraz oceny jego pracy przez przełożonego, oraz to że w praktyce - jeżeli bank miał dobre wyniki finansowe - pre- mia była przyznawana wszystkim pracownikom, którzy otrzymali ocenę pozytywną. Decydujące znaczenie w sprawie miało ustalenie, że przedmiotowe świadczenie nie miało charakteru składnika wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi na mocy aktu prawnego stanowiącego źródło prawa pracy lub umowy o pracę. Naby- cie prawa do bonusu zależało wyłącznie od swobodnej decyzji (uznania) pracodaw- cy. Przyznanie nagrody jest oświadczeniem woli pracodawcy warunkującym powsta- nie do niej prawa. Wcześniej przedmiotowe prawo nie istnieje. Jeżeli zatem pozwany pracodawca nie złożył oświadczenia o przyznaniu powodowi świadczenia, to powód nie nabył do niego prawa, a więc nie ma podstaw, aby dochodzić go przed sądem. Wobec braku roszczeniowego charakteru bonusu, nie ma również podstaw, aby oceniać zasadność powództwa w zakresie jego przyznania według zasad rów- nego traktowania w rozumieniu art. 183c k.p. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w oko- licznościach podnoszonych przez powoda, może on ewentualnie wystąpić jedynie z roszczeniem o odszkodowanie przewidziane w art. 183d k.p. w związku z ewentualną szkodą, jaką poniósł w wyniku nieprzyznania mu uznaniowego świadczenia w wa- runkach stanowiących przejaw dyskryminacji. Roszczenie odszkodowawcze nie sta- 9 nowiło jednak przedmiotu rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w tej sprawie. Sąd drugiej instancji nie może natomiast wypowiadać się co do nieistnieją- cego orzeczenia. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu powoda jego pełnomocnik. Skarga kasacyjna została oparta na podstawach: I) naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: 1) art. 382 k.p.c. w związku z art. 231 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. z powodu błędnego uznania za ustalony faktu całkowicie uznanio- wego charakteru premii, określanej w zaskarżonym wyroku nagrodą, chociaż wnio- sek taki nie daje się wyprowadzić z innych ustalonych faktów; 2) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nieustalenie prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia; 3) art. 382 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez niedokona- nie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym; 4) art. 378 § 1 k.p.c., poprzez nierozważanie wszystkich zgłoszonych w apelacji zarzutów i wniosków, tj. nierozpoznanie sprawy w zakresie oddalenia przez Sąd pierwszej instancji powództwa także w stosunku do roszczenia ewentualnego powoda o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji; II) naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 112 k.p., poprzez jego niezastosowanie w celu ochrony powoda przed nierównym traktowaniem; 2) art. 13 k.p., art. 78 § 1 k.p. oraz art. 80 k.p., po- przez niezastosowanie powyższych przepisów, a w konsekwencji brak prawidłowego ustalenia zasad przyznawania wynagrodzenia za pracę; 3) art.
oraz art. 183c k.p. w związku z art. 183a k.p. oraz 183d k.p., poprzez ich niezastosowa- nie w przedmiotowej sprawie, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających ich za- stosowanie; 4) art. 105 k.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że premia (bonus) przyznawana corocznie przez pozwanego na podstawie spara- metryzowanych i weryfikowalnych warunków była nagrodą. Zdaniem skarżącego zaskarżony wyrok pozostaje w „jawnej rozbieżności” z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Problem prawidłowego stoso- wania przepisów dotyczących zasad wynagradzania pracowników, ze szczególnym uwzględnieniem wynagrodzenia premiowego na tle praktyki orzeczniczej sądów po- wszechnych, nadal stanowi problem wymagający wykładni Sądu Najwyższego. W rozpoznawanej sprawie występuje konieczność rozstrzygnięcia następujących za- gadnień prawnych: „1) charakteru prawnego premii wypłacanej przez pracodawcę regularnie raz w roku pracownikom, za pracę wykonaną, po dokonaniu oceny wyni- ków finansowych pracodawcy, oceny zespołu pracowników oraz indywidualnej oceny 10 pracownika, w sytuacji, gdy brak jest regulacji wewnętrznych określających zasady przyznawania i wypłaty tego wynagrodzenia, 2) wpływu braku regulacji w rozumieniu art. 9 k.p. określającej zasady przyznawania wynagrodzenia premiowego, w sytuacji gdy u danego pracodawcy wypłacana jest regularnie premia, po dokonaniu oceny stopnia zrealizowania wcześniej sparametryzowanych zadań i warunków, na możli- wość pozbawienia tego wynagrodzenia charakteru roszczeniowego, 3) dopuszczal- ności utożsamiania nagrody (art. 105 k.p.) z premią nieuregulowaną w umowie o pracę ani w wewnętrznych regulacjach pracodawcy, która przyznawana jest na pod- stawie sparametryzowanych, podlegających ocenie i poddających się weryfikacji kryteriów”. Skarżący podniósł, że redagowanie przez pracodawców regulaminów wyna- gradzania w sposób pozostawiający znaczną dowolność interpretacji, którego jedy- nym celem jest sprzeczne z istotą funkcji ochronnych wynagrodzenia za pracę sto- sowanie ich w sposób całkowicie woluntarystyczny, stało się zjawiskiem powszech- nym, co znajduje odbicie w obszernym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Kolejnym krokiem pracodawców, którego jedynym celem jest obniżenie kosztów działalności, jest takie regulowanie stosunków z pracownikiem, aby ten, w zakresie wynagrodze- nia za pracę wykonaną, był całkowicie podporządkowany pełnej, formalnej uznanio- wości pracodawcy. Temu celowi służy niewydawanie aktów regulujących zasady premiowania lub formułowanie ich w taki sposób, aby wynagrodzenie przyznawane na podstawie sprawdzalnych warunków mogło być traktowane jako premia uznanio- wa, której wypłata uzależniona jest wyłącznie od woli pracodawcy, albo jako nagroda. Skarżący wniósł o: 1) uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie punktu I. wyroku, poprzez uwzględnienie apelacji, a w konsekwencji zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktu III. wyroku, poprzez zwolnienie po- woda z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania apelacyjnego, oraz zasądze- nie na rzecz powoda kosztów procesu za pierwszą i drugą instancję; ewentualnie o 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie punktu I. oddalającego apelację oraz punktu III. zasądzającego od powoda kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Są- dem Najwyższym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd Apelacyjny od- dalił apelację przyjmując, że nie doszło do naruszenia art. 78 i 80 k.p. z tej przyczyny, 11 że dochodzony w niniejszej sprawie bonus jest premią uznaniową (nagrodą), a uprawnienie pracownika do jej nabycia nie wynika z żadnego źródła prawa pracy (art. 9 k.p.). Tego przekonania Sądu Apelacyjnego nie zmienił fakt corocznej wypłaty bo- nusów pracownikom, tworzenia rocznych planów budżetowych i oceny stopnia ich realizacji dla departamentu oraz poszczególnych pracowników. Decydujące znacze- nie dla oceny charakteru prawnego przedmiotowego świadczenia miała okoliczność, że świadczenie to nie jest składnikiem wynagrodzenia za pracę przysługującego na podstawie aktu prawnego stanowiącego źródło prawa pracy, a decyzja o uruchamia- niu wypłaty bonusów za dany rok należy każdorazowo wyłącznie do zarządu S.G. w Paryżu, który kieruje się zawsze własną polityką w tym zakresie. Skarżący podniósł, że premia roczna jest u pozwanej stałym elementem wynagrodzenia. Jest to wyna- grodzenie przyznawane zwyczajowo (na podstawie normy zwyczajowej), stąd po- wyższe wynagrodzenie jest premią. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył w imieniu pozwanej pełnomocnik, wnosząc o jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana podniosła, że przy podejmowaniu decyzji dotyczącej nagrody dokonywała oceny pracy pracowników i wyników ich pracy w oparciu o możliwie obiektywne i sprawiedliwe kryteria, aby „uznanie” w tym zakresie było zracjonalizowane. Pracownicy mieli świadomość, że ich praca jest oceniana i wiedzieli, w jaki sposób jest to czynione, ale nie mieli gwa- rancji, w żadnej formie, że otrzymają nagrodę. Ocena roczna stanowiła głównie pod- stawę do zarządzania kadrami, a posiłkowo była wykorzystywana przy podejmowa- niu decyzji dotyczącej przyznania i wysokości nagrody. Nie należy tego mylić z po- dejmowaniem decyzji w oparciu o wskazane w regulaminie lub umowie o pracę kryte- ria, których spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia i możliwość występowania z roszczeniem o jego przyznanie i wypłatę. Ponadto pozwana podniosła, że powód nie wykazał wystąpienia żadnej z przyczyn, z powodu których miał być rzekomo dys- kryminowany. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 12 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, choć nie można podzielić w pełni wszystkich argumentów prawnych przedstawionych przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. 1. Kasacyjny zarzut nieodniesienia się do wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków oraz nierozpoznania przez Sąd Apelacyjny sprawy w zakresie oddalenia przez Sąd Okręgowy powództwa w stosunku do roszczenia ewentualnego powoda o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji - przez co miało dojść do naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. - jest nietrafny. Sprawa była od początku kwalifikowana przez Sąd Okręgowy jako sprawa „o wynagrodzenie” - tak przedmiot sprawy był ujmowany w protokołach rozpraw i tak został opisany w sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji. Również w opisie przedmiotu rozpoznawanej sprawy znajdującym się w uzasadnieniu wyroku tego Sądu przyjęto, że powód dochodził zasądzenia na jego rzecz kwoty 150.000 zł tytu- łem niewypłaconej premii („bonusa”) za 2006 r. Prawidłowo w tych okolicznościach Sąd Apelacyjny uznał, że chociaż treść pozwu i kolejnych pism procesowych wno- szonych w imieniu powoda w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji mogła budzić wątpliwości co do konstrukcji roszczenia - w żadnym z tych pism po- wództwo nie zostało skonstruowane jednoznacznie jako obejmujące roszczenie główne (o zapłatę premii rocznej za 2006 r., zwanej bonusem, jako składnika wyna- grodzenia za pracę - na podstawie art. 78 k.p. i art. 80 k.p.), a na wypadek jego nie- uwzględnienia - także roszczenie ewentualne (o zapłatę odszkodowania za szkodę poniesioną w związku z naruszeniem przez pracodawcę zakazu dyskryminacji w za- trudnieniu - na podstawie art. 183d k.p.) - to Sąd Okręgowy bezspornie rozstrzygnął sprawę tylko i wyłącznie w zakresie roszczenia o wynagrodzenie za pracę, niewy- powiadając się ani w sentencji wyroku, ani w jego uzasadnieniu o roszczeniu ewen- tualnym, dotyczącym odszkodowania za szkodę poniesioną w związku z narusze- niem przez pracodawcę zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu. W apelacji powód do- magał się zmiany zaskarżonego wyroku „poprzez uwzględnienie powództwa”, nie powołał się przy tym na konstrukcję swojego powództwa jako obejmującego rosz- czenie główne i ewentualne. Nie wystąpił również z wnioskiem o uzupełnienie wyroku i rozstrzygnięcie przez Sąd Okręgowy o roszczeniu ewentualnym, pominiętym (nie- objętym rozstrzygnięciem) w sentencji wyroku tego Sądu. Podczas rozprawy apela- cyjnej powód, ostatecznie formułując wnioski apelacji, oświadczył, że wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie bonusu w kwocie 150.000 zł z ustawo- 13 wymi odsetkami. Nie wspomniał w tym miejscu o odszkodowaniu jako roszczeniu ewentualnym. W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny miał podstawy, aby przyjąć, że przedmiotem zaskarżenia jest wyłącznie istniejące orzeczenie Sądu Okręgowego rozstrzygające (negatywnie) o żądaniu zapłaty wynagrodzenia za pracę w postaci premii rocznej za 2006 r. (bonusu), a nie nieistniejące orzeczenie rozstrzygające o roszczeniu o odszkodowanie. Skarżący nie może w związku z tym zarzucać naru- szenia art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny sprawy w zakresie oddalenia przez Sąd pierwszej instancji powództwa także w stosunku do roszczenia ewentualnego powoda o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji. O takim roszczeniu Sąd Okręgowy w ogóle nie orzekł (i nie rozpoznawał go). Powstała w rozpoznawanej sprawie sytuacja procesowa była skutkiem sposo- bu skonstruowania powództwa przez powoda, który to samo roszczenie - o zapłatę premii rocznej za 2006 r. (tzw. bonusu), traktowanej przez siebie jako premia regu- laminowa - wywodził z dwóch odrębnych podstaw prawnych - z przepisów o wyna- grodzeniu (art. 78 k.p. i art. 80 k.p.) oraz z przepisów o nakazie równego traktowania w zatrudnieniu i zakazie dyskryminacji (powód zarzucił w apelacji naruszenie art. 183a - 183d k.p., w tym art. 183a k.p. w związku z art.
w związku z art. 183c k.p. w związku z art. 183d k.p., poprzez ich niezastosowanie w przedmioto- wej sprawie, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających ich zastosowanie). Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że przy niejednoznacznie skonstruowanym roszczeniu Sąd Okręgowy powinien był - ze względu na treść uzasadnienia pozwu i kolejnych pism procesowych powoda - wyegzekwować od powoda (lub jego pełnomocnika pro- cesowego) oświadczenie co do rzeczywistego przedmiotu powództwa (jego kon- strukcji), w szczególności, czy powód dochodzi wyłącznie premii rocznej za 2006 r. (tzw. bonusu) jako należnej mu premii regulaminowej o charakterze roszczeniowym (art. 78 k.p. i art. 80 k.p.), czy też obok roszczenia o wynagrodzenie za pracę - w ra- zie jego nieuwzględnienia z jakichkolwiek przyczyn - domaga się roszczenia ewentu- alnego o odszkodowanie za naruszenie przez pozwanego zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu w związku z nieprzyznaniem premii uznaniowej (nagrody), chociaż świadczenie takie zostało przyznane innym pracownikom (art. 183d k.p.). Roszczeń tych (o wynagrodzenie i o odszkodowanie) nie można było utożsamiać. Mają one nie tylko różne podstawy prawne (roszczenie główne - np. art. 78 k.p., art. 80 k.p.; rosz- czenie ewentualne - przepisy o zakazie dyskryminacji w stosunkach pracy, w tym przede wszystkim art. 183d k.p. w związku z art. 105 k.p., art. 94 pkt 2b k.p. i art. art. 14 183a - 183c k.p.), ale przede wszystkim zupełnie różne podstawy faktyczne, co wyklu- cza przyjęcie ich tożsamości. W szczególności nie można roszczenia o wynagrodze- nie za pracę wywodzić z art. 183d k.p., pozwalającego jedynie na zasądzenie sto- sownego odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Sąd Apelacyjny odniósł się do wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów, omawiając wszystkie kwestionowane przez apelującego naruszenia prawa material- nego. Wobec związania sądu drugiej instancji zarzutami naruszenia prawa proceso- wego (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55), Sąd Apelacyjny nie mógł naprawić ewentual- nych błędów Sądu Okręgowego dotyczących konstrukcji wyroku, skoro nie podnie- siono (nie zarzucono) ich w apelacji.
oraz art. 183c k.p. w związku z art. 183a k.p. oraz 183d k.p. poprzez ich niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających ich zastosowanie. Powód z przepisów o zakazie dys- kryminacji wywodził swoje roszczenie do nagrody uznaniowej, którą otrzymali inni pracownicy pozwanej, a której pracodawca nie przyznał mu. Postawienie sprawy w płaszczyźnie nierównego traktowania wymagało od powoda wykazania przesłanek zastosowania przepisów Kodeksu pracy o równym traktowaniu w zatrudnieniu. Tym- czasem powód nie wykazał w toku procesu, że doszło do nierównego traktowania o charakterze dyskryminacji, czyli nierównego traktowania z jednej z przyczyn wymie- nionych w art. 113 k.p. oraz art. 183a § 1 k.p. Pracownik, który zarzuca pracodawcy naruszenie przepisów dotyczących zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu, powinien wskazać przyczynę, ze względu na którą dopuszczono się wobec niego aktu dys- kryminacji i wykazać jej istnienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 września 2008 r., II PK 27/08, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 41, OSP 2011 nr 4, poz. 39, z glosą L. Mi- trusa). W orzecznictwie Sądu Najwyższego dyskryminacja w sferze zatrudnienia ro- zumiana jest jako bezprawne pozbawienie lub ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierówne traktowanie pracowników ze względu na wymienione w przepisach prawa pracy kryteria dyskryminacyjne, a także przyznawanie z tych względów niektórym pracownikom mniejszych praw niż te, z których korzystają inni pracownicy, znajdujący się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie narusza jednak zasady równego traktowania usprawiedliwione i racjonalne zróżnicowanie (dyferencjacja) sytuacji prawnej podmiotów ze względu na różniącą je cechę istotną (relewantną) (por. wyroki Sądu Najwyższego z 23 października 1996 r., I PRN 94/96, OSNAPiUS 1997 nr 8, poz. 131; z 10 września 1997 r., I PKN 246/97, OSNAPiUS 19 1998 nr 12, poz. 360; z 16 listopada 2001 r., I PKN 696/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 486; z 12 grudnia 2001 r., I PKN 182/01, OSP 2002 nr 11, poz. 150; z 23 listopada 2004 r., I PK 20/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 185; z 11 stycznia 2006 r., II UK 51/05, PiZS 2006 nr 9, s. 34; z 14 lutego 2006 r., III PK 109/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 5; z 14 lutego 2006 r., III UK 150/05, LEX nr 272551; z 14 stycznia 2008 r., II PK 102/07, Monitor Prawa Pracy 2008 nr 8, s. 440 oraz uchwała z 8 stycznia 2002 r., III ZP 31/01, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 284). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że dyskryminacja (art. 113 k.p.), w odróżnieniu od "zwykłego" nierównego traktowania (art. 112 k.p.), oznacza gorsze traktowanie pracownika ze względu na jakąś jego cechę lub właściwość, określoną w Kodeksie pracy jako przyczyna (w języku prawniczym także jako podstawa bądź kryterium) dyskryminacji. Negatywne wyróżnienie dyskryminacji jako kwalifikowanej postaci nierównego traktowania służy przeciwdziałaniu najbardziej nagannym spo- łecznie i szkodliwym przejawom tego zjawiska. Przepisy Kodeksu pracy odnoszące się do zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu nie mają zastosowania w przypadkach nierównego traktowania niespowodowanego przyczyną uznaną za podstawę dys- kryminacji (art. 112 i 113 k.p.). Jeśli zatem pracownik zarzuca pracodawcy naruszenie przepisów dotyczących zakazu dyskryminacji i domaga się zastosowania przepisów o równym traktowaniu w zatrudnieniu, to powinien wskazać przyczynę, ze względu na którą dopuszczono się wobec niego aktu dyskryminacji, oraz okoliczności dowo- dzące nierównego traktowania z tej przyczyny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2007 r., II PK 180/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 36). W sporach, w których pracownik wywodzi swoje roszczenia z faktu naruszenia wobec niego zakazu dys- kryminacji, powinien przedstawić przed sądem fakty, z których można wyprowadzić domniemanie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, a wówczas na pracodawcę przechodzi ciężar dowodu, że przy różnicowaniu sytuacji pracowników kierował się obiektywnymi przesłankami (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2005 r., II PK 33/05, LEX nr 184961; z 9 czerwca 2006 r., III PK 30/06, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 160 oraz z 22 lutego 2007 r., I PK 242/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 98). Uzasadnienie zarzutu dyskryminacji nie może być ogólnikowe, twierdzenia powoda powinny nawią- zywać do okoliczności wskazanych przez pracodawcę, jako względy, którymi się kie- rował różnicując pracowników (art.
in fine) (wyrok Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2008 r., I PK 188/07, LEX nr 442864). 20 Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że powód - docho- dząc zasądzenia od pozwanej uznaniowej nagrody rocznej (art. 105 k.p.) z powoła- niem się na naruszenie w stosunku do niego zakazu dyskryminacji w odniesieniu do szeroko pojętego wynagrodzenia (art. 183c § 2 k.p.) - powinien wykazać, że spełniał każdą z wymienionych w art. 183a § 1 k.p. cech istotnych w takim samym stopniu jak inni pracownicy zatrudnieni w tym samym dziale (departamencie), którzy otrzymali nagrody roczne (bonusy), a mimo to został potraktowany w sferze przyznania mu nagrody gorzej od innych. Inaczej mówiąc, powód powinien był wykazać, że do nie- równego traktowania doszło z którejś z przyczyn wymienionych w art. 113 k.p. i art. 183a § 1 k.p., aby móc dochodzić zasądzenia nagrody uznaniowej (nieroszczeniowej) na podstawie art. art. 183c § 1 k.p. w związku z art.
Powód nie podjął próby wykazania, że został pominięty przy przyznawaniu nagród z którejś z przyczyn dyskryminacji przewidzianych w art. 113 i art. 183a §1 k.p. Uniemożliwiło to rozważanie zasadności jego roszczenia w oparciu o art. 183c § 1 k.p. Dopiero w ra- zie skutecznego przeprowadzenia tego rodzaju dowodu (wykazania, że doszło do dyskryminacji powoda z jednej z przyczyn wymienionych w art. 113 k.p. lub art. 183a § 1 k.p.), pozwana musiałaby wykazać, że różnicując sytuację zarobkową powoda i innych pracowników kierowała się racjonalnymi i sprawiedliwymi kryteriami owej dy- ferencjacji (art.
in fine). Pozwana podjęła zresztą taką próbę udowod- nienia, że kierowała się obiektywnymi przyczynami odmowy przyznania powodowi nagrody rocznej, wykazując, jak przyjęły Sądy obu instancji, że powód nie przeszedł całej sformalizowanej procedury oceny swojej pracy w 2006 r. według zasad obowią- zujących u pozwanej, co było jedną z przyczyn niedoprowadzenia do końca procedu- ry przyznania mu nagrody. Na zakończenie należy podkreślić, że nie ma racji skarżący, twierdząc jakoby zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego pozostawał w „jawnej rozbieżności” z dotych- czasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Przytoczone przez skarżącego orze- czenia Sądu Najwyższego dotyczyły częściowo odmiennych stanów faktycznych niż ustalony w rozpoznawanej sprawie. Z przytoczonych względów, skoro wskazane w skardze kasacyjnej podstawy okazały się nieuzasadnione, na mocy art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.