Sygn. akt I CSK 249/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Marta Romańska (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z powództwa Tadeusza B., Grażyny B., Krzysztofa B. i Zofii B. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „N.” w R. o stwierdzenie nieważności uchwały, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 lutego 2011 r., skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 listopada 2009 r., uchyla zaskarżony wyrok w pkt I i II w części dotyczącej rozstrzygnięcia o apelacji powodów Tadeusza B., Grażyny B., Krzysztofa B. i Zofii B. oraz kosztów postępowania apelacyjnego i w tej części sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 2 Powodowie Tadeusz B. i Grażyna B. oraz Krzysztof B. i Zofia B. wnieśli o ustalenie, że nieważna jest uchwała nr 29/2008 zarządu pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „N.” w R. w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali w budynku na nieruchomości stanowiącej działkę nr 1674/64, przy ulicy S. […] w R. Powodowie twierdzili, że lokale o numerach 4 i 1 w tym budynku posiadali uprzednio jako mieszkania zakładowe, a aktualnie łączą ich z pozwaną umowy najmu tych lokali i w związku z tym przysługują im roszczenia przewidziane przez art. 48 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. nr 4, poz. 27, ze zm.; dalej – u.s.m.). Skoro uchwała nie kwalifikuje powodów jako uprawnionych do uzyskania na własność zajmowanych lokali, to - stosownie do art. 42 u.s.m. - jest nieważna. Pozwana - Spółdzielnia Mieszkaniowa „N.” w R. wniosła o oddalenie powództwa i zaprzeczyła temu, by powodom przysługiwało w stosunku do niej roszczenie o przeniesienie własności lokali, z których korzystają jako najemcy. Sąd Okręgowy ustalił, że budowa „Domu Seniora", w którym znajdują się lokale nr 1 i 4 była realizowana przez pozwaną jako inwestora od 1976 r., w związku z uchwałą Urzędu Rady Ministrów PRL z dnia 2 kwietnia 1974 r. dotyczącą eksperymentalnej budowy spółdzielczych domów dla emerytów, rencistów i inwalidów. Część kredytu na sfinansowanie kosztów budowy została spłacona środkami Zarządu Inwestycji Służby Zdrowia i Opieki Społecznej w R. Zasady kierowania pracowników służby zdrowia do pracy w „Domu Seniora” i przydzielenia im przez pozwaną mieszkań na czas wykonywania funkcji określało porozumienie zawarte w dniu 12 marca 1987 r. między pozwaną a Zespołem Opieki Zdrowotnej Nr 1 w R. Kierując się tymi zasadami, zarząd pozwanej 14 marca 1987 r. przydzielił Grażynie i Tadeuszowi B. lokal nr 4, a Zofii i Krzysztofowi B. 1 lipca 1987 r. lokal nr 1, jako mieszkanie funkcyjne w związku z objęciem przez nich obowiązków lekarzy w „Domu Seniora". Strony zawarły umowy najmu przydzielonych im lokali. Przed Sądem Okręgowym (sygn. I C 109/07) toczyło się postępowanie z powództwa Tadeusza B. i Grażyny B. oraz Krzysztofa B. i Zofii B. przeciwko 3 Spółdzielni Mieszkaniowej „N.” w R. o uchylenie uchwały zarządu Spółdzielni nr 29/2008, zakończone wyrokiem z 5 września 2007 r. Sąd Apelacyjny w motywach wyroku z 20 grudnia 2007 r., wydanego na skutek apelacji powodów od wyroku z 5 września 2007 r., wyraził pogląd, że lokale mieszkalne zajmowane przez nich stanowiły mieszkania zakładowe wybudowane ze środków Skarbu Państwa i pozostające w dyspozycji ZOZ Nr 1 w R. W aktualnie rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy uznał te rozważania i oceny za pozbawione znaczenia, skoro doszło do nowelizacji art. 48 u.s.m. ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 873). Zmiana art. 48 u.s.m. polegała na pominięciu używanego w nim pojęcia „mieszkanie zakładowe”. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 48 u.s.m., roszczenie o przeniesienie własności lokalu służy najemcom lokali przejętych przez spółdzielnię mieszkaniową od przedsiębiorstw państwowych, państwowych osób prawnych lub państwowych jednostek organizacyjnych. W ocenie Sądu Okręgowego, powodowie nie mogą skutecznie powołać się na uprawnienie wynikające z tego przepisu w sytuacji, gdy sporne lokale nigdy nie zostały przejęte przez pozwaną od innych podmiotów, w tym państwowych jednostek organizacyjnych. Budynek, w którym znajdują się te lokale, jest usytuowany w obrębie nieruchomości, która pozostawała w użytkowaniu wieczystym pozwanej, a od 2005 r. stanowi jej własność. Pozwana od początku prowadziła proces inwestycyjny na tej nieruchomości, a przekazanie środków przez budżet państwowej służby zdrowia nie przesądza o tytule prawnym Skarbu Państwa do spornych lokali, gdyż środki te stanowiły dotację budżetową dla budownictwa spółdzielczego. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 czerwca 2009 r. i zasądził od nich solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 125 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego dotyczące organizacji i finansowania inwestycji polegającej na wybudowaniu „Domu Seniora”, w którym znajdują się przedmiotowe lokale, Sąd Apelacyjny w całości zaakceptował i przyjął za własne. Sąd ten wskazał, że rozstrzygnięcie sporu musi nastąpić z uwzględnieniem aktualnego brzmienia art. 48 u.s.m., zgodnie z którym na pisemne 4 żądanie najemcy spółdzielczego lokalu mieszkalnego, który przed przejęciem przez spółdzielnię mieszkaniową był mieszkaniem przedsiębiorstwa państwowego, państwowej osoby prawnej lub państwowej jednostki organizacyjnej, spółdzielnia jest obowiązana zawrzeć z nim umowę przeniesienia własności lokalu. Powołujący się na te uprawnienia powodowie powinni zatem wykazać (art. 6 k.c.), że przedmiotowe lokale były mieszkaniami ZOZ Nr 1, jako wskazanej przez nich państwowej jednostki organizacyjnej, a następnie - zostały przejęte przez pozwaną Spółdzielnię. Powodowie tych przesłanek nie wykazali. „Dom Seniora” od chwili jego powstania pozostawał w zasobach pozwanej Spółdzielni. Odmiennego wniosku nie uzasadnia niesporna okoliczność, że stan prawny nieruchomości, w obrębie której wybudowany został „Dom Seniora”, do 1990 r. nie był uregulowany. Użycie w porozumieniu z dnia 12 marca 1987 r. stwierdzenia, że budynek stanowi własność Spółdzielni, było wprawdzie przedwczesne, jednakże wykładnia treści tego dokumentu musi prowadzić do wniosku, że to pozwana realizowała wówczas władcze uprawnienia w odniesieniu do lokali będących przedmiotem sprawy. Partycypowanie przez Skarb Państwa w finansowaniu inwestycji pozwalało mu na realizowanie uprawnienia polegającego na kierowaniu do lokali osób, które w „Domu Seniora” miały pełnić funkcje lekarzy. Nieuregulowany stan prawny nieruchomości, na której powstał „Dom Seniora”, nie uzasadnia tezy, że mieszkania w tym budynku należały do ZOZ Nr 1 w R., względnie innej państwowej jednostki organizacyjnej. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wykładnia pojęcia „przejęcie lokali” nie może polegać na nadaniu mu znaczenia wywodzonego wprost z przepisów ustawy z 12 października 1994 r. o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe (Dz. U. Nr 119, poz. 567 ze zm.). Od dnia 7 lutego 2001 r. obowiązuje przy tym ustawa z 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 24 ze zm.), która w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 9 ust. 1 przewiduje możliwość przekazywania mieszkań stanowiących własność Skarbu Państwa, będących w trwałym zarządzie jednostki 5 organizacyjnej, niemającej osobowości prawnej między innymi spółdzielniom mieszkaniowym. Przekazanie nieruchomości dokonywane powinno być w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego (art. 4), a zatem od zachowania tej formy uzależniona jest ważność umowy (art. 73 § 2 k.c.). W materiale sprawy brak jest dowodu na okoliczność dokonania przekazania w takim trybie nieruchomości z przedmiotowymi lokalami. Sąd Apelacyjny zaakceptował stanowisko Sądu Okręgowego, że w zmienionym stanie prawnym bezprzedmiotowe stały się rozważania na temat posiadania przez sporne lokale charakteru mieszkań zakładowych, a stanowisko wyrażone w poprzednim stanie prawnym w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z 20 grudnia 2007 r., wydanym po rozpoznaniu apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z 5 września 2007 r., straciło aktualność. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania był art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 listopada 2009 r. wnieśli powodowie Tadeusz B. i Grażyna B. oraz Krzysztof B. i Zofia B. Skarżący zarzucili, że wyrok ten zapadł z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 365 § 1 k.p.c. poprzez brak uznania mocy wiążącej wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., z uwagi na fakt, że wyrok ten został wydany w odmiennym stanie prawnym, podczas gdy zmiana stanu prawnego, do której odwołał się Sąd Apelacyjny dotyczyła kwestii nie mającej znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak dokonania wszechstronnej i uwzględniającej istotne elementy stanu faktycznego oceny zebranych w sprawie dowodów w zakresie ustalenia prawa własności lokali znajdujących się w budynku „Dom Seniora” położonym przy ul. S. […] w R. od chwili jego wybudowania. Skarżący zarzucili nadto, że wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - art. 48 ust. 1 u.s.m. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zmiany wprowadzone do tego przepisu ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 6 125, poz. 873) miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz na uznaniu, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do określonego w tym przepisie przejęcia lokalu mieszkalnego przez Spółdzielnię od przedsiębiorstwa państwowego, państwowej osoby prawnej lub państwowej jednostki organizacyjnej; - art. 48 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że pozwana nie będąc w dniu 12 marca 1987 r. właścicielem ani użytkownikiem wieczystym gruntu, na którym wybudowany został „Dom Seniora” mogła realizować władcze uprawnienia w odniesieniu do znajdujących się w tym budynku lokali, w sytuacji gdy nie dysponowała w tym czasie jakimkolwiek tytułem prawnym do nich oraz na przyjęciu, że „Dom Seniora” od chwili jego powstania znalazł się w zasobach pozwanej Spółdzielni. Powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.