V KK 246/10

WYROK Z DNIA 8 LUTEGO 2011 R. V KK 246/10

1. Katalog orzeczeń wymienionych w art. 537 § 1 i 2 k.p.k. nie ma charakteru katalogu zamkniętego. Treść tych przepisów nie przesądza więc o dopuszczalności wydania przez Sąd Najwyższy, orzekający w po- stępowaniu kasacyjnym, orzeczenia tylko w jednej z postaci w nim przewi- dzianych. Regulacja przewidziana w art. 537 § 1 i 2 k.p.k., polegająca na wyliczeniu rodzajów orzeczeń właściwych dla postępowania kasacyjnego, nie może w szczególności wyłączać uprawnienia do wydania także orze- czenia innego rodzaju, nie naruszającego zasad tego szczególnego środka zaskarżenia, ale uwzględniającego specyfikę danej sprawy i potrzebę wy- dania rozstrzygnięcia racjonalnego.
2. Skoro w art. 455 k.p.k. ustawodawca użył zwrotu „poprawia” błęd- ną kwalifikację prawną i do zastosowania rozwiązania przyjętego w tym przepisie upoważnił Sąd Najwyższy, to za dopuszczalnością poprawienia błędnej kwalifikacji właśnie przez Sąd Najwyższy orzekający w postępowa- niu kasacyjnym przemawia wykładnia językowa. Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna (sprawozdawca). Sędziowie: SN T. Artymiuk, SA (del. do SN) A. Ryński. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking. Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda E., skazanego za popełnienie przestępstwa określonego w art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 lutego 2011 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego 2 w Z. z dnia 6 października 2009 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 27 czerwca 2006 r.,
3. o d d a l i ł kasację jako oczywiście bezzasadną,
4. na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k. p o p r a w i ł błęd- ną kwalifikację prawną czynu przypisanego skazanemu Ryszardowi E. w wyroku Sądu Okręgowego w Z., poprzez wyeliminowanie z niej przepisów art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. (...) U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w N., wyrokiem z dnia 27 czerwca 2006 r. uznał Ry- szarda E. za winnego tego, że w dniu 15 stycznia 2006 r. w N., będąc uprzednio skazanym w warunkach art. 64 § 1 k.k., w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej roku kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo zgwałcenia, dokonał napadu rabunkowego w sklepie spożywczym „pod Kasztanami” w ten sposób, że po uprzednim pchnięciu Barbary D. na ladę sklepową, doprowadził ją do stanu bezbronności, powodując przy tym u pokrzywdzonej obrażenia ciała w postaci sińca i krwiaka kłębu kciuka pra- wego oraz stłuczenie kciuka prawego, co naruszyło prawidłowe funkcjono- wanie narządu jej ciała na okres do 7 dni, po czym wyrwał jej z ręki portfel z zawartością pieniędzy w kwocie 200 zł, dokumentu prawa jazdy i karty bankomatowej, powodując straty w wysokości 200 zł na szkodę pokrzyw- dzonej – i przyjmując, że czyn ten „wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 280 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. i art. 276 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.”, na podstawie art. 11 § 3 k.k. i art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. wymierzył mu karę 2 lat i 8 miesięcy pozbawie- nia wolności. 3 Sąd Okręgowy w Z., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wnie- sionych przez oskarżonego i jego obrońcę, wyrokiem z dnia 5 października 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok przyjmując, że przypisany oskarżonemu czyn „stanowi występek z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz, że został popełniony w warunkach art. 64 § 1 k.k.” i na podstawie art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 11 § 3 k.k. wymie- rzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego, wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007 r., uchylił za- skarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w Z., po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 6 października 2009 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego uznając, że oskarżony „działaniem swoim wyczerpał znamiona ustawowe występków z art. 280 § 1 k.k., art. 157 § 2 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., stosując wobec pokrzywdzonej przemoc w postaci pchnięcia na ladę”, a ponadto wyeliminował z opisu czynu doprowadzenie pokrzywdzonej do stanu bezbronności – i przyjmując jako podstawę wymiaru kary art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., obniżył wymiar orzeczonej kary pozbawienia wolności do 2 lat. Kasację od tego wyroku ponownie wniósł obrońca skazanego Ry- szarda E. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasację wniesioną ponownie na korzyść skazanego, Sąd Najwyższy uznał za oczywiście bezzasadną i orzekł o jej oddaleniu, uznając w oparciu o przepis art. 535 § 3 k.p.k., że orzeczenie w tym zakresie nie wymaga pi- semnego uzasadnienia. W wyniku analizy okoliczności sprawy Sąd Najwyższy stwierdził jed- nak, że Sąd Okręgowy w Z., rozpoznając ponownie sprawę w postępowa- 4 niu odwoławczym, błędnie zakwalifikował czyn przypisany oskarżonemu. Oceniając jako zasadny zarzut podniesiony w apelacji, w przedmiocie bra- ku podstaw – w ustaleniach dokonanych przez Sąd pierwszej instancji – do przypisania sprawcy rozboju działania określonego w art. 276 k.k., Sąd Okręgowy zamiast tego przepisu wprowadził jednak do kumulatywnej kwa- lifikacji czynu przepis art. 275 § 1 k.k. Korekta wyroku dokonana w tym zakresie przez Sąd Okręgowy, rów- noznaczna z przypisaniem oskarżonemu przestępstwa kradzieży prawa jazdy, dokonana została na niekorzyść oskarżonego, w sytuacji gdy wnie- siono środek odwoławczy wyłącznie na jego korzyść. Do orzeczenia w tym zakresie doszło nie tylko z rażącym naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 455 in fine k.p.k. O „poprawieniu” kwalifikacji może być bowiem mowa jedynie w przypadku dostosowania jej do prawidłowo ustalonego stanu fak- tycznego wówczas, gdy jest błędna. Tymczasem Sąd Okręgowy, do kumulatywnej kwalifikacji czynu przy- pisanego oskarżonemu wprowadził nie tylko przepis art. 275 § 1 k.k., ale pozostawił w niej także przepis art. 278 § 5 k.k., pomimo że zarówno w opisie czynu, jak i ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd Rejono- wy brak było w tym względzie podstawy prawnej. Należy przypomnieć, że okoliczność ta została dostrzeżona przez Sąd Okręgowy w Z. rozpoznający sprawę po raz pierwszy. Sąd ten wskazując na ustalenia Sądu Rejonowe- go świadczące nie tylko o braku zamiaru oskarżonego „zaboru, a de facto ukrycia dokumentu”, tzn. prawa jazdy i zaboru karty bankomatowej, ale w ogóle jego wiedzy, że przedmioty te w portfelu wyrwanym pokrzywdzonej się znajdują, wyeliminował z kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżone- mu czynu przepisy art. 276 k.k. i art. 278 § 5 k.k. Wobec braku ustaleń w przedmiocie dokonania przez Ryszarda E. przestępstwa kradzieży lub przywłaszczenia prawa jazdy pokrzywdzonej i kradzieży należącej do niej karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z au- 5 tomatu bankowego, zakwalifikowanie przez Sąd Okręgowy przypisanego mu czynu z art. 275 § 1 k.k. oraz art. 278 § 5 k.k. było zarówno nieupraw- nione, jak i błędne. W opisanej sytuacji konieczność poprawienia tej kwalifikacji nie może być skutecznie kwestionowana. Podstawę wydania wyroku reformatoryjne- go w tym przedmiocie przez Sąd Najwyższy, orzekający w postępowaniu kasacyjnym, stanowi przepis art. 536 k.p.k. Zdaniem Sądu Najwyższego, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, katalog orzeczeń wymienionych w art. 537 § 1 i 2 k.p.k. nie ma charakteru katalogu zamkniętego. Treść tych przepisów nie przesądza więc o dopuszczalności wydania przez Sąd Najwyższy, orzekający w po- stępowaniu kasacyjnym, orzeczenia tylko w jednej z postaci w nim przewi- dzianych. Regulacja przewidziana w art. 537 § 1 i 2 k.p.k., polegająca na wyliczeniu rodzajów orzeczeń właściwych dla postępowania kasacyjnego, nie może w szczególności wyłączać uprawnienia do wydania także orze- czenia innego rodzaju, nie naruszającego zasad tego szczególnego środka zaskarżenia, ale uwzględniającego specyfikę danej sprawy i potrzebę wy- dania rozstrzygnięcia racjonalnego. Uregulowanie zawarte w art. 537 § 1 i 2 k.p.k. nie może więc narzucać interpretacji rozwiązania przewidzianego w art. 536 k.p.k. Ten ostatni przepis, upoważniający Sąd Najwyższy do orze- kania poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów m.in. w wy- padku, gdy zachodzi konieczność poprawienia błędnej kwalifikacji, nie mo- że być więc odczytywany wyłącznie z uwzględnieniem treści art. 537 k.p.k. i w oderwaniu od treści art. 455 k.p.k. Skoro w art. 455 k.p.k. ustawodawca użył zwrotu „poprawia” błędną kwalifikację prawną i do zastosowania rozwiązania przyjętego w tym prze- pisie upoważnił Sąd Najwyższy, to za dopuszczalnością poprawienia błęd- nej kwalifikacji właśnie przez Sąd Najwyższy orzekający w postępowaniu kasacyjnym przemawia wykładnia językowa. W myśl dyrektyw językowych 6 rozwiązanie przewidziane w art. 536 k.p.k., upoważniające Sąd Najwyższy do orzekania nie tylko w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, ale także do orzekania m.in. w wypadku określonym w art. 455 k.p.k., nie może być interpretowane w oderwaniu od użytego w tym ostatnim przepi- sie zwrotu „poprawia”. Słowo „poprawia” nie jest wyrażeniem wieloznacz- nym i nic nie przemawia za tym, aby jego znaczenie, przy ustalaniu treści przepisu w którym zostało użyte, powinno być rozumiane inaczej, niż jest rozumiane w języku potocznym. Skoro art. 536 k.p.k. reguluje uprawnienia Sądu Najwyższego, w tym m.in. do orzekania w wypadku określonym w art. 455 k.p.k., to nie sposób zakładać, że użyty w art. 455 zwrot „popra- wia”, adresowany jest do innego organu niż ten, którego uprawnienia, w tym do poprawienia błędnej kwalifikacji, wynikają z treści art.
5. Interpre- tacja odmienna, a więc zakładająca konieczność uchylenia przez Sąd Naj- wyższy wyroku zawierającego błędną kwalifikację prawną czynu przypisa- nego skazanemu, tylko po to aby stosownej korekty, polegającej wyłącznie na poprawieniu kwalifikacji prawnej dokonał sąd odwoławczy, byłaby za- przeczeniem racjonalności ustawodawcy. Podkreślenia wymaga fakt, że Sąd Najwyższy w przeszłości wydawał już orzeczenia reformatoryjne, niemieszczące się w katalogu ujętym w art. 537 § 1 i 2 k.p.k., poprawiając – na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k. – błędną kwalifikację czynów przypisanych skazanym (por wyro- ki: z dnia 22 sierpnia 2006 r., IV KK 4/06, R-OSNKW 2006, poz. 1583 - na płycie oraz z dnia 18 października 2010 r., V KK 84/10, niepubl.). Z tych względów Sąd Najwyższy, oddalając wniesioną na korzyść skazanego Ryszarda E. kasację jako oczywiście bezzasadną, na podsta- wie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k., poprawił błędną kwalifikację prawną przypisanego mu – przez Sąd Okręgowy – czynu, przez wyelimi- nowanie z niej przepisów art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k.