oraz art. 78 k.p., a także błędną interpretację art. 183c § 1 k.p. wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 i zasądzenie na jej rzecz docho- dzonego roszczenia oraz obciążenie pozwanego kosztami postępowania, ewentual- nie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpo- znania Sądowi pierwszej instancji. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Białymstoku wyrokiem z 22 czerwca 2010 r. apelację oddalił. W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że Sąd Rejonowy słusznie przyjął, iż różnica pomiędzy wysokością wynagrodzenia lekarza odbywają- cego specjalizację w ramach rezydentury a lekarza ze specjalizacją wynika ze źródła finansowania. Środki finansowe na wynagrodzenie dla rezydentów pochodzą wprost z budżetu państwa, a ich wysokość nie zależy od pracodawcy, lecz bezpośrednio od ustawodawcy. Regulacja ustawowa wynagrodzenia lekarzy rezydentów jest instru- mentem służącym do zachęcenia absolwentów studiów medycznych do wykonywa- nia zawodu lekarzy odbywających specjalizację w ramach rezydentury i dotyczy tylko okresu rezydentury. Po jej zakończeniu nastąpi zrównanie wynagrodzenie lekarza rezydenta z wynagrodzeniem lekarza z danym stopniem specjalizacji. Jedynie w przypadku lekarzy specjalistów wysokość wynagrodzenia kształtowana jest w oparciu o możliwości finansowe pozwanego. Z powołaniem się art.
i art. 78 § 1 5 k.p. podkreślono, że dyskryminacja zachodzi, gdy pracodawca w sposób niekorzyst- ny dla pracownika w porównaniu z innymi pracownikami różnicuje jego sytuację z przyczyny określonej w art.
Warunek jednakowego wynagrodzenia do- tyczy tych przypadków, gdy pracownicy posiadają tę samą cechę istotną, tzn. wyko- nują tę samą pracę lub pracę tej samej wartości. Zatem wysokość wynagrodzenia pracowników, których praca nie posiada tej samej wartości, może być zróżnicowana. Sytuację prawną rezydentów, w tym ich wynagrodzenie szczegółowo uregulował ustawodawca w przepisach ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty i rozporządzenia Ministra Zdrowia z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wysoko- ści zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywa- jących specjalizacje w ramach rezydentury. Artykuł 16 ust. 1c ustawy stanowi, że rezydentury są finansowane z budżetu państwa, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia. Zgodnie z § 1 wskazanego rozporządzenia wy- sokość zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarza i lekarza dentysty odby- wającego specjalizację w ramach rezydentury wynosi w pierwszych dwóch latach rezydentury - 3.170 zł, a po dwóch latach rezydentury - 3.458 zł. Natomiast w dzie- dzinach medycyny, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 16 ust. 5 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty wynosi w pierw- szych dwóch latach rezydentury - 3.602 zł, po dwóch latach rezydentury - 3.890 zł. Sąd zaznaczył, że wynagrodzenie lekarza rezydenta zostało konkretnie określone przez ustawodawcę, natomiast jednostka organizacyjna zatrudniająca go celem od- bycia specjalizacji nie ma wpływu na jego wysokość i nie może samodzielnie obniżyć tego wynagrodzenia. Skoro to nie pozwany pracodawca dokonał zróżnicowania pod względem wynagrodzenia pracujących u niego lekarzy odbywających specjalizację w ramach rezydentury i lekarzy posiadających już specjalizację, to nie można zarzucić mu dyskryminacji. Wyrok ten powódka zaskarżyła skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art.
183b § 1 pkt 2 k.p. i art. 183c § 1 i 2 k.p. w związku z art. 78 § 1 k.p., poprzez przyjęcie, że: 1) pozwany nie naruszył wobec powódki zasady równego traktowania w zakresie wyna- grodzenia, z uwagi na to, że to nie pozwany lecz Minister Zdrowia ukształtował wy- nagrodzenia lekarzy rezydentów, 2) dla ustalenia, czy doszło do dyskryminacji po- wódki, należy porównać wynagrodzenie powódki i zatrudnionych u pozwanego leka- rzy rezydentów obejmujące oprócz wynagrodzenia zasadniczego także inne składniki 6 wynagrodzenia oraz wynagrodzenie za czas dyżurów medycznych, 3) ukształtowanie przez pozwanego wynagrodzenia zasadniczego powódki na poziomie niższym niż wynagrodzenie lekarza rezydenta nie uzasadniało zarzutu dyskryminacji płacowej z uwagi na sytuację ekonomiczną pozwanego i ograniczone środki uzyskane od NFZ. W tym zakresie oraz w zakresie naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, art. 113 k.p., art. 13 k.p. i art. 78 k.p. skarga ma być oczywiście uzasadniona. Jako drugą okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, które sformułowano w formie następują- cego pytania: „czy fakt, iż wynagrodzenie powódki w całości i lekarzy rezydentów w części obejmującej wynagrodzenie zasadnicze są finansowane z różnych źródeł, a jednocześnie są oni pracownikami tego samego pracodawcy (pozwanego), uzasad- nia niestosowanie przez pracodawcę wobec powódki kryteriów ustalania wynagro- dzenia określonych w art. 78 § 1 k.p., a w konsekwencji uchyla zarzut dyskryminacji płacowej?”. Jako trzecią okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących po- ważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W opinii skarżącej dotyczyć to ma „art. 183c § 1 k.p. stosowanego a contrario w związku z art. 78 § 1 k.p. oraz art. 183b § 1 pkt 2 w związku z art.
Zgodnie z art. 183c § 1 k.p. pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Jednakże w niniejszej sprawie rodzi się poważna wątpliwość, czy art. 183c § 1 k.p. znajduje również zastosowanie - a contrario - do sytuacji, w której pracownicy wykonują różną pracę lub pracę o niejednakowej warto- ści i czy winni wówczas otrzymywać zróżnicowane wynagrodzenie - odpowiednio wyższe przy pracy o wyższej wartości - mając w szczególności na względzie kryteria wymienione w art. 78 § 1 k.p. Z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1978 r., I PRN 147/77, wskazano na potrzebę rozstrzygnięcia, czy wynagro- dzenie za dyżury medyczne należy traktować jako element wynagrodzenia w rozu- mieniu art. 183c § 2 k.p. Przepis art.
ustanawia zasadę równego trak- towania w zatrudnieniu, a art. 183b § 1 k.p. za naruszenie tej zasady określa różnico- wanie przez pracodawcę sytuacji pracownika, którego skutkiem jest między innymi niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę, chyba że pracodawca udo- wodni, że kierował się obiektywnymi powodami. W opinii skarżącej „zachodzi poważ- na wątpliwość i potrzeba wykładni wskazanych przepisów, czy za obiektywny powód, uzasadniający niekorzystne i sprzeczne z kryteriami kreślonymi w art. 78 § 1 k.p. 7 ukształtowanie wynagrodzenia za pracę pracownika (lekarza specjalisty) w stosunku do lekarza rezydenta można uznać sytuację ekonomiczną szpitala i ograniczone środki uzyskane przez szpital z NFZ, skoro szpital negocjuje i zawiera umowę z NFZ, a z drugiej strony, nie ma obowiązku zawierać umów o rezydenturę”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw. Podstawo- wym zarzutem skargi kasacyjnej było przyjęcie, że ustalenie niższego wynagrodzenia zasadniczego powódki w stosunku do lekarza rezydenta naruszało zasadę równego traktowania oraz zakaz dyskryminacji. Wobec powyższego podstawowym proble- mem w sprawie było rozstrzygnięcie, czy pracodawca dyskryminował powódkę w zakresie ustalenia wysokości wynagrodzenia. Tylko bowiem w takim przypadku ko- nieczne byłoby odniesienie się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Sąd Okręgowy oddalając apelację przyjął, że jej bezzasadność wynika z tego, iż pracownicy nie wykonywali jednakowej pracy, całe wynagrodzenie powódki było w okresie objętym sporem wyższe od wynagrodzenia rezydenta, a zróżnicowanie wy- nagrodzeń było uzasadnione statusem środków przeznaczonych na wynagrodzenia lekarzy rezydentów. Zasada równego traktowania w zatrudnieniu oraz zakaz dyskry- minacji obowiązują w polskim systemie prawnym, tak na podstawie regulacji prawa unijnego, jak i Konstytucji RP oraz Kodeksu pracy. W sprawach tych orzekał wielokrotnie Europejski Trybunał Praw Człowieka, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sąd Najwyższy (zob. orzecznictwo powołane w uzasadnieniu do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., I PK 232/10). Z orzecznictwa tego wynika jednoznacznie, że nie każde odmienne ukształtowanie uprawnień pra- cowniczych zawsze stanowi naruszenie równego traktowania i dyskryminację. Dyfe- rencjacja sytuacji prawnej pracownika może być bowiem usprawiedliwiona uzasad- nioną cechą relewantną. Wynika to z utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego (por. na przykład wyrok z dnia: 12 grudnia 2001 r., I PKN 182/01, OSNP 2003 nr 23, poz. 571; 23 listopada 2004 r., I PK 20/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 185; 9 lutego 222/06, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 159; 5 października 2007 r., II PK 14/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 311, czy uchwałę z dnia 8 stycznia 2002 r., III ZP 31/01, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 284). W tej kwestii można więc stwierdzić, że zróżnico- 8 wanie sytuacji prawnej pracowników należących do tej samej grupy, wyróżnionej ze względu na posiadanie przez nich wspólnej cechy lub właściwości, nie stanowi dys- kryminacji, w rozumieniu art.
k.p., jeżeli nie zostało spowodowane zastoso- wanie niedozwolonego przez ustawę kryterium. Jednak należy wyraźnie podkreślić, że dyskryminacją jest nierówne traktowa- nie, spowodowane użyciem zakazanego kryterium, pracowników znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2000 r., I PKN 661/99, niepublikowany). Pogląd powyższy jest oparty na przepisie art.
Zachodzić ona może w przypadku mniej korzystnego traktowania pracowników znajdujących się w porównywalnej sytuacji. Tak więc Sąd Najwyższy w wielu orzeczeniach przyjmował, że pracownik dochodzący odszkodowania z tytułu naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania pracowników w zakresie wynagrodzenia za pracę powi- nien wykazać, że wykonywał jednakową pracę lub pracę jednakowej wartości, co pracownik wynagradzany korzystniej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2006 r., I PK 97/06). Ten z kolei pogląd wynika wprost z przepisu art. 183c § 1 k.p. W kwestii rozróżnienia jednakowej pracy i pracy o jednakowej wartości zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2008 r., II PK 27/08 (OSP 2011 nr 4, poz. 39, z glosą L. Mitrusa). W konsekwencji, zgodnie z art.183b § 1 in fine, w razie zróżnicowania wy- nagrodzenia pracowników, wykonujących jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości, pracodawca powinien udowodnić, że kierował się obiektywnymi powodami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., I PK 242/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 98). Wynika z powyższego jednoznacznie, że możliwe jest zróżnicowanie wynagro- dzenia pracowników, które jest uzasadnione racjonalną potrzebą. Przyczyny szcze- gólnego ukształtowania statusu prawnego, w tym wynagrodzenia, lekarzy rezyden- tów wynikają z polityki państwa w zakresie zatrudnienia i kształcenia lekarzy. Zatrud- nienie rezydentów (ich wynagrodzenia) jest bowiem finansowane przez właściwego ministra ze środków Funduszu Pracy. W uzasadnienia projektu zmian przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 2008 r. wynika, że miały one na celu aktywizację oraz wykształcenie wysokospecjalistycznej kadry medycznej na potrzeby polskiego systemu ochrony zdrowia. Przepisy różnicują także wynagro- dzenie lekarzy rezydentów. Jest ono wyższe w przypadku dziedzin uznanych za prio- rytetowe. Wynika więc z powyższego, że ta forma uzyskania specjalizacji ma na celu 9 wykształcenie specjalistów, ze szczególnym uwzględnieniem specjalizacji deficyto- wych. Szczególne znaczenie umowy terminowej zawieranej z rezydentem zostało podkreślone przez Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 6 września 2005 r., I PK 5/05 (OSNP 2006 nr 17-18, poz. 262) stwierdzono, że w razie jej wypowiedzenia bez wskazania przyczyny pracownikowi przysługują roszczenia określone w art. 56 w związku z art. 59 k.p. Podkreślony został więc w ten sposób charakter i cel umowy zawieranej z rezydentem. Można zatem stwierdzić, że zróżnicowanie wynagrodzenia powódki w stosunku do lekarzy rezydentów miało swoje uzasadnienie zarówno w sposobie finansowania zatrudnienia lekarzy rezydentów, jak i w celu zawierania z nimi umów. Mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy należy stwierdzić, że powód- ka wykazała zróżnicowanie w zakresie swojego wynagrodzenia. Pracodawca nato- miast wykazał, że było to spowodowane niezależnymi od niego i uzasadnionymi względami, które nie mają charakteru dyskryminacyjnego. W tej sytuacji, zgodnie z art. 183b § 1 in fine, należało przyjąć, że odmienne zasady wynagradzania lekarzy rezydentów nie mogą być utożsamiane z przyczyną dyskryminacji pozostałych leka- rzy zatrudnionych u tych samych pracodawców. Z tego powodu Sąd Najwyższy uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie doszło do płacowej dyskrymina- cji powódki. Ostatecznie należy stwierdzić, że zróżnicowanie wynagrodzenia zasad- niczego lekarzy w stosunku do lekarzy rezydentów nie stanowi dyskryminacji w ro- zumieniu art. 183c k.p. W związku z tym nie było konieczne odniesienie się do pozo- stałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Można również zauważyć, że wynagrodzenia lekarzy i lekarzy rezydentów są finansowane z różnych źródeł. Pracodawcy zaś nie mają wpływu na określenie wy- sokości wynagrodzenia rezydentów. Można zgodzić się z tym, że wynagrodzenia lekarzy specjalistów są stosunkowo niewysokie. Jednak nie jest kompetencją sądów ich podwyższenie. Nie można jednak zgodzić się z argumentem podniesionym w skardze kasacyjnej, że jeżeli sytuacja pracodawcy nie pozwala na wypłacanie odpo- wiednich wynagrodzeń, to nie powinien on zatrudniać rezydentów. W obecnej sytua- cji doprowadziłoby to bowiem, w krótkim czasie, do drastycznych braków specjali- stycznej kadry lekarskiej. Niewątpliwie miałoby to niezmiernie negatywny wpływ na jakość leczenia, jak i dostęp do określonych (specjalistycznych) usług medycznych. Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wy- roku. 10 ========================================
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.