1037 §
z art. 73 § 2 k.c. i art. 6 k.c. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Trzeba zwrócić przede wszystkim uwagę na to, jaka czynność prawna z udziałem dłużnika (A. M.) została objęta roszczeniem pauliańskim wynikającym z art. 527 § 1 k.c. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzono ogólnie, że strona powodowa wniosła o „uznanie za bezskuteczny wobec siebie dział spadku”, w którym uczestniczył m.in. dłużnik i pozostali spadkobiercy. Tymczasem chodzi, oczywiście, o uznanie za bezskuteczną wobec wierzyciela umowy z dnia 6 grudnia 2005 r., ponieważ tak właśnie zostało sformułowane żądanie wierzyciela w pozwie. Umowa ta, określona przez spadkobierców jako „umowa działu spadku oraz częściowego działu spadku”, odnosiła się do spadku po dwóch spadkodawcach (J. M. i I. K.; § 2 umowy) i obejmowała nieruchomość położoną w Zielonkach, składającą się z dwóch działek (nr 941 i 1483; § 1 umowy). Do czasu zawarcia tej umowy dłużnik powoda A. M. był współwłaścicielem nieruchomości obejmującej obie działki w 1 /3 części w stosunku do całości nieruchomości (§ 1 umowy). Występując ze skargą pauliańską przeciwko pozostałym spadkobiercom (obu zmarłych osób) w celu uznania umowy z dnia 6 grudnia 2005 r. za bezskuteczną wobec siebie (art. 532 k.c.), wierzyciel właśnie z jej zawarciem łączył działanie dłużnika in fraudem creditoris w rozumieniu art. 527 k.c. W apelacji powód wskazywał na to, że w wyniku przeniesienia udziału we własności nieruchomości (w 1 /3 części) na rzecz pozostałych spadkobierców (pozwanych w niniejszej sprawie) doszło do pogłębienia stanu niewypłacalności dłużnika. 4 W świetle tak sformułowanego żądania powoda dość zaskakująco brzmią wywody końcowego fragmentu uzasadnienia Sądu Apelacyjnego, że „w niniejszej sprawie powód nie zdołał wykazać, że pozwani odnieśli korzyść majątkową oraz że dłużnik (...) działał w 1991 r. ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli”. Jak już wspomniano, w wyniku umowy z dnia 6 grudnia 2005 r. dłużnik (A. M.) rozporządził jednak swoim udziałem we współwłasności na rzecz innych uczestników umownego działu spadku. Transfer korzyści majątkowej na podstawie czynności prawnej został tu zatem w istocie dokonany w rozumieniu art. 527 § 1 zd. 1 k.c. (verba legis: „osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową”), a z ustaleń faktycznych Sądów meriti nie wynika to, że istniały jakieś przeszkody egzekucji wierzyciela z udziału we współwłasności nieruchomości przypadającego dłużnikowi. Nieistotne więc okazało się badanie tego, czy zaskarżona umowa z 2005 r. pozbawiła lub nie pozbawiła „dłużnika prawa do spłat”. Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie chodzi o pauliańską ochronę przyszłych wierzycieli (art. 530 k.c), toteż niezbyt zrozumiałe pozostaje (w świetle wyraźnego żądania powoda) określanie stanu świadomości dłużnika ewentualnego pokrzywdzenia wierzyciela w 1991 r., tj. w okresie dokonywania przez spadkobierców tzw. nieformalnego (częściowego) działu spadku. Skargą pauliańską mogą być objęte zarówno czynności prawne odpłatne (niezależnie od postaci takiej odpłatności), jak i czynności nieodpłatne (por. art. 528 k.c.). Co więcej, dla skuteczności roszczeń pauliańskich indyferentny prawnie pozostaje element przesunięć majątkowych pomiędzy dłużnikiem i innymi osobami (osobami trzecimi) w wyniku wykonania odpowiednich zobowiązań majątkowych między tymi podmiotami, byleby tylko wystąpiły przesłanki roszczeń pauliańskich przewidziane w art. 527 k.c. Dlatego w niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje to, czy umowa z dnia 6 grudnia 2005 r. stanowiła tylko - jak przyjęły Sądy – kolejny etap procesu „realizacji woli spadkodawcy J. M.”, który został zapoczątkowany przez spadkobierców jeszcze w 1991 r. W tej sytuacji należy uznać za trafne zarzuty naruszenia przepisów art. 527 §
1037 §
Sąd Apelacyjny nie dokonał bowiem odpowiedniej oceny istnienia skutecznego roszczenia pauliańskiego wierzyciela w świetle tych przepisów. Skoro naruszenie wspomnianych przepisów 5 spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c), zbędna była ocena pozostałych podstaw skargi kasacyjnej.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.