Sygn. akt I CSK 509/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Wojciech Katner (przewodniczący) SSN Marta Romańska (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Z. L. przeciwko „P.” Spółdzielni Pracy w W. i J. B. - Redaktorowi Naczelnemu Tygodnika „X.” o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 29 kwietnia 2011 r., skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 3 marca 2010 r., oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Powódka A. C. wniosła o nakazanie pozwanym Spółdzielni Pracy „P.”, jako wydawcy tygodnika „X.” oraz J. B. jako redaktorowi naczelnemu tego tygodnika, aby opublikowali tekst przeprosin o treści: „Wydawca i Redaktor Naczelny tygodnika „X.,” przepraszają p. A. C. za naruszające jej dobra osobiste umieszczenie niezgodnie z prawem jej danych osobowych w artykule „[…].”, opublikowanym w numerze [...] „X.” z [...].” oraz o zasądzenie solidarnie od pozwanych na jej rzecz kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Powód Z. L. wystąpił z tożsamym żądaniem przeciwko obu pozwanym. Sprawy zostały połączone na podstawie art. 219 k.p.c. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Pozwani Spółdzielnia Pracy „P.” oraz J. B. – redaktor naczelny tygodnika „X.” wnieśli o oddalenie obu powództw. Wyrokiem z 29 września 2008 r. Sąd Okręgowy : 1) nakazał pozwanym opublikowanie przeprosin o treści „Wydawca i Redaktor Naczelny tygodnika „X.” przepraszają p. A. C. za naruszające jej dobra osobiste umieszczenie niezgodnie z prawem jej danych osobowych w artykule „[…].” opublikowanym w numerze [...] „X.” z [...].; 2) zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwotę 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia; 3) oddalił w pozostałym zakresie jej powództwo; 4) nakazał pozwanym opublikowanie przeprosin o treści „Wydawca i Redaktor Naczelny tygodnika „X.” przepraszają p. Z. L. za naruszające jego dobra osobiste umieszczenie niezgodnie z prawem jego danych osobowych w artykule „[…].” opublikowanym w numerze [...] „X.” z [...].”; 5) zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz Z. L. kwotę 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia; 6) oddalił w pozostałym zakresie powództwo Z. L. oraz rozstrzygnął o kosztach procesu. Podstawą rozstrzygnięcia było ustalenie, że w numerze [...] tygodnika „X.” z [...]. został opublikowany artykuł pt. „ […].”, którego autorką była A. S. Publikacja prasowa poświęcona była schronisku dla zwierząt prowadzonemu przez Fundację której dyrektorem była A. C. zaś prezesem Z. L. W artykule poruszono sprawę 3 uśmiercania zwierząt, znęcania się nad zwierzętami i fałszowania dokumentacji. W artykule zostały wymienione imiona i nazwiska powodów. W sprawie opisanej w artykule toczy się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym do sygn. [...], na podstawie aktu oskarżenia wniesionego 31 stycznia 2007 r. Autorka artykułu A. S. nie posiadała zgody właściwego prokuratora ani sądu na ujawnienie danych osobowych powodów, tj. ich imion i nazwisk w pełnym brzmieniu. W tygodniku lokalnym „M.” ukazał się wywiad z powodem. Tygodnik ten ukazuje się w gminach […], […]. Dane powodów zostały również opublikowane w Internecie, gdzie na jednej ze stron bez zgody prokuratury zamieszczona została kopia aktu oskarżenia. Powódka jest obecnie bezrobotna. W związku ze sprawą karną popadła w depresję, która nasiliła się po opublikowaniu artykułu. Powód leczy się, utracił zaufanie w organizacjach, w których wcześniej działał. Sąd Okręgowy uznał, że powództwa są w części zasadne. Działanie autorki artykułu prasowego, który ukazał się w tygodniku „X.” polegające na ujawnieniu danych osobowych powodów było bezprawne, bowiem nie posiadała ona wymaganej zgody prokuratora lub sądu na ujawnienie danych powodów, jako osób, przeciwko którym toczy się postępowanie karne. Braku zgody uprawnionego organu nie sanował fakt ewentualnego posługiwania się przez dziennikarza w rozmowie z prokuratorem imionami i nazwiskami powodów (oskarżonych), jak i wcześniejsze publikacje prasowe, w których zostały ujawnione ich dane osobowe, bezprawne upublicznienie aktu oskarżenia w Internecie, ani wreszcie zamieszczenie w lokalnym tygodniku wywiadu z powodem z podaniem jego imienia i nazwiska. Przepis art. 13 ustawy z 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.; dalej – pr. pras.) należy rozumieć w ten sposób, że z uprawnienia do ujawnienia w publikacji prasowej imienia i nazwiska osoby oskarżonej może skorzystać tylko ten, kto na ujawnienie danych uzyskał zgodę, czy to właściwego organu, czy samego zainteresowanego. O naruszeniu dóbr osobistych powodów publikacją wydaną przez pozwanych stanowi okoliczność, że duża liczba czytelników dowiedziała się o procesie karnym przeciwko powodom. Powodowie przed wydaniem orzeczenia 4 w postępowaniu karnym zostali przedstawieni w niekorzystny sposób i w niekorzystnych okolicznościach. Wskutek publikacji powodom została wyrządzona krzywda. Rodzina powódki została postawiona w złym świetle, dzieci powódki miały problemy w szkole i w wyjaśnieniu rówieśnikom zaistniałej sytuacji, powodowie stracili kontakt z częścią znajomych, powód utracił zaufanie osób związanych z działalnością na rzecz ochrony zwierząt oraz w środowisku aeroklubowiczów w Polsce i zagranicą. Bezprawne działanie wywołało u powodów stres. Sąd Okręgowy nakazał pozwanym usunięcie skutków bezprawnego działania poprzez opublikowanie tekstu przeprosin i uznał, iż kwota 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia pozwoli w pewnym stopniu naprawić wyrządzoną im krzywdę. Wyrokiem z 17 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny w uwzględnieniu apelacji pozwanych zasądzone na rzecz powodów zadośćuczynienia obniżył do kwot po 15.000 zł, a dalej idące żądanie zasądzenia zadośćuczynienia oddalił. W pozostałej części Sąd oddalił apelacje pozwanych, znosząc między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, przytoczył brzmienie art. 23 k.c. i wskazał, że w świetle tego przepisu podlegającym ochronie dobrem osobistym człowieka jest cześć (dobre imię) oraz nazwisko (dane osobowe umożliwiające identyfikację) i tych dóbr dotyczyły żądania zgłoszone przez powodów. Oceniając zachowanie pozwanych w celu stwierdzenia, czy było ono bezprawne Sąd Apelacyjny odwołał się do treści art. 13 ust. 2 i 3 pr. pras. Wskazał przy tym, że z uwagi na wagę negatywnych następstw podania do publicznej wiadomości danych osobowych uczestników postępowania karnego, ustawodawca uzależnił możliwość ich publikacji od zgody samego uczestnika postępowania karnego (art. 13 ust. 2 pr. pras.) albo zezwolenia prokuratora lub sądu, udzielanego, o ile za tym przemawia ważny interes społeczny (art. 13 ust. 3 pr. pras.). Pozwani nie posiadali zezwolenia prokuratora lub sądu na publikacje danych osobowych powodów, a brak reakcji prokuratura na opublikowanie aktu oskarżenia w Internecie nie może być utożsamiany z domniemanym wyrażeniem zgody na opublikowanie danych osobowych powodów. 5 Udzielenie przez powoda Z. L. wywiadu w lokalnym tygodniku „M. ", w którym powód odniósł się do skierowanych pod jego adresem zarzutów, nie mógł być potraktowany jako wyrażenie zgody, o której mowa w art. 13 ust. 2 pr. pras. na opublikowanie jego danych osobowych także przez inne media. Od woli osoby uprawnionej do wyrażenia zgody na opublikowanie jej danych zależy to, jakiemu podmiotowi takiej zgody udzieli, i na jaki zakres publikacji. Zgoda udzielona przez powoda na opublikowanie jego danych osobowych nie rozciągała się na zamieszczenie tych danych w artykule opublikowanym przez tygodnik „X.”. Wyrażenie zgody na umieszczenie danych osobowych (nazwiska) w wywiadzie opublikowanym w gazecie lokalnej nie uzasadnia domniemania, że powód wyraził jednocześnie generalną zgodę na publikowanie jego nazwiska w kontekście informacji o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym także w innych tytułach prasowych, w tym tych o zasięgu ogólnokrajowym. Zgoda powoda na publikację jego danych osobowych w wywiadzie, którego udzielił tygodnikowi „M.” nie legitymowała innych, w tym także pozwanych, do ujawnienia danych osobowych powoda. Za nieskuteczny uznał Sąd Apelacyjny zarzut pozwanych, że publikując artykuł prasowy „[…].” działali w obronie istotnego społecznego interesu. Zdaniem Sądu, dziennikarz nie jest uprawniony do oceny, czy w konkretnym wypadku za opublikowaniem danych osobowych lub wizerunku oskarżonego przemawia ważny interes społeczny. Autonomiczna kompetencja w tym zakresie służy wyłącznie właściwemu organowi, tj. prokuratorowi lub sądowi, i tylko ten organ może zadecydować o wyrażeniu zgody na upublicznienie informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 pr. pras. Działanie pozwanych było zatem bezprawne. Apelację powodów dotyczącą wysokości należnego powodom zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny uznał za częściowo uzasadnioną. W myśl art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przy ocenie, jaka suma jest odpowiednia tytułem zadośćuczynienia należy mieć na uwadze rodzaj dobra, które zostało naruszone oraz charakter, stopień nasilenia i czas trwania ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem. O zakresie przyznanego zadośćuczynienia 6 pieniężnego, zgodnie z jego kompensacyjną funkcją, decyduje przede wszystkim rozmiar wyrządzonej pokrzywdzonemu krzywdy, a wtórne znaczenie ma sytuacja majątkowa sprawcy naruszenia. Wysokość zasądzanych na podstawie art. 448 k.c. kwot winna być umiarkowana. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalona przez Sąd Okręgowy kwota zadośćuczynienia za krzywdę, którą ponieśli powodowie wskutek opublikowania ich danych osobowych, jest niewspółmiernie wysoka. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przy uwzględnieniu okoliczności sprawy, adekwatnym zadośćuczynieniem do krzywdy doznanej przez powodów są kwoty zadośćuczynienia po 15.000 zł. O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. Wyrok Sądu Apelacyjnego z 3 marca 2010 r. zaskarżyli pozwani w części dotyczącej rozstrzygnięcia o roszczeniach powoda Z. L., to jest w punkcie I w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony apelacją pozwanych wyrok Sądu Okręgowego i zasądził na rzecz powoda kwotę 15.000 zł oraz w punkcie II w zakresie, w jakim oddalił wnioski apelacji pozwanych o zmianę wyroku Sądu Okręgowego w pkt 4 poprzez oddalenie powództwa Z. L. co do roszczenia o nakazanie publikacji przeprosin, a nadto w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Skarżący zarzucili, że wyrok w zaskarżonej części zapadł z naruszeniem prawa materialnego, to jest: - art. 13 ust. 2 pr. pras. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zgoda osoby, o której mowa w tym przepisie na ujawnienie jej danych osobowych ma charakter indywidualny, tj. uchyla zakaz publikacji danych jedynie wobec osoby (dziennikarza, tytułu prasowego), której została udzielona; - art. 1 pr. pras. oraz art. 10 Konwencji z 4 listopada 1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że osoba, o której mowa w art. 13 ust. 2 pr. pras. może samodzielnie i selektywnie decydować o kręgu osób, które mogą korzystać z praw, o których mowa w art. 1 pr. pras. i art. 10 Konwencji; - art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 13 ust. 2 pr. pras. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż działania pozwanych wobec powoda były bezprawne chociaż powód sam poinformował opinię publiczną o toczącym się przeciwko niemu 7 postępowaniu karnym w wywiadzie prasowym, co jest wyrazem jego zgody na opublikowanie jego danych osobowych w kontekście toczącej się sprawy; - art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., w zw. z. art. 13 ust. 2 pr. pras. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu od pozwanych na rzecz powoda zadośćuczynienia, przy braku bezprawności naruszenia jego dóbr osobistych. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.