Wyrok z dnia 26 kwietnia 2011 r. II PK 271/10 Nie korzysta z ochrony (art. 8 k.p.) roszczenie pracownika, będącego re- prezentantem pracodawcy (kadry zarządzającej), oparte na postanowieniach porozumienia zbiorowego przez niego zawartego. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski (sprawozdawca), Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2011 r. sprawy z powództwa Wiesława R. przeciwko E.-O. SA w G. o odszkodowa- nie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 28 maja 2010 r. […] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Powód Wiesław R. wniósł powództwo przeciwko E.-O. SA z siedzibą w G. o zasądzenie 34.132,12 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem częściowego odszkodowania w związku z niezgodnym z prawem wypowiedzeniem warunków umowy o pracę. Podstawą żądanie pozwu jest art. 9 § 1 k.p. w związku z art. 12 i 13 umowy społecznej […] dotyczącej zabezpie- czenia praw i interesów pracowniczych w procesie konsolidacji i restrukturyzacji Grupy Kapitałowej E. Sąd Rejonowy Gdańsk Południe w Gdańsku wyrokiem z 23 grudnia 2009 r. oddalił powództwo i zasądził na rzecz pozwanego 1.800 zł tytułem kosztów zastęp- stwa procesowego. W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że powód był zatrudniony u pozwanego na podstawie umowy o pracę z 2 kwietnia 2007 r., za- wartej na czas nieokreślony na stanowisku dyrektora generalnego oddziału spółki w G. Dnia 31 stycznia 2008 r. pracodawca wypowiedział powodowi warunki umowy o pracę w części dotyczącej stanowiska pracy oraz wynagrodzenia z zachowaniem 2 trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na 30 kwietnia 2008 r. Jako przyczynę wskazano utratę zaufania. Pracodawca zaproponował powodowi stano- wisko kierownika wydziału do spraw obsługi klienta E.-O. z wynagrodzeniem zasad- niczym 10.000 zł brutto. Związek zawodowy reprezentujący powoda wniósł zastrze- żenia co do zamiaru wypowiedzenia powodowi warunków pracy. Dnia 11 marca 2008 r. powód odmówił przyjęcia zaproponowanych nowych warunków zatrudnienia. Powód nie złożył odwołania do Sądu od wypowiedzenia warunków umowy o pracę. Dnia 19 lipca 2007 r. E.-O. oraz pozostałe 45 podmioty (oddziały) zawarły ze związkami zawodowymi działającymi w spółkach będących stroną umowy umowę społeczną […] dotyczącą zabezpieczenia praw i interesów pracowniczych w proce- sie konsolidacji Grupy Kapitałowej E. Z ramienia E.-O. oddziału w G. umowa została podpisana przez powoda - dyrektora generalnego oddziału. Oddziały pozwanej spółki są wyodrębnionymi jednostkami organizacyjnymi oraz pracodawcami w rozu- mieniu prawa pracy. Oddziałem kieruje dyrektor generalny oddziału. Zgodnie z art. 5 ust. 1 umowy społecznej jej postanowienia obejmowały wszystkich pracowników, również tych, którzy na nie świadczą pracy z usprawiedliwionych przyczyn i mogą zgodnie z prawem wrócić do pracy po zakończeniu nieobecności. Dotyczy to w szczególności pracowników przebywających na rentach okresowych i świadczeniach rehabilitacyjnych, na urlopach macierzyńskich, wychowawczych, bezpłatnych, jak również osób wypełniających obowiązek służby wojskowej oraz odbywających służbę zastępczą, także przywróconych do pracy prawomocnymi wyrokami. W roz- dziale II umowy społecznej strony określiły gwarancje zatrudnienia pracowników. W art. 12 przewidziano, że pracownikom zapewnia się szczególną ochronę stosunku pracy, która oznacza zobowiązanie pracodawców do podejmowania czynności w zakresie zmian w stosunkach pracy (w szczególności dotyczących rozwiązania sto- sunku pracy oraz wypowiadania warunków pracy lub płacy) jedynie na warunkach i trybie zgodnym z postanowieniami umowy społecznej. Pracodawcy zobowiązali się, że w ciągu 120 miesięcy od wejścia w życie umowy społecznej zapewnią pracowni- kom gwarancję zatrudnienia. Przepis art. 13 ust. 1 stanowił, że pracodawcy nie mogą wypowiedzieć pracownikowi warunków pracy lub płacy w przypadku, gdy re- prezentujący pracownika związek zawodowy zgłosił zastrzeżenia i zachodzi jedna z enumeratywnie wymienionych przesłanek. Zgodnie z art. 14 lit. h nie stanowi naru- szenia gwarancji zatrudnienia rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem, który nie przyjął wypowiedzenia zmieniającego nie naruszającego postanowień art. 13 umowy 3 społecznej. W przypadku naruszenia gwarancji zatrudnienia, o których mowa w art. 12, pracodawca zobowiązany będzie do wypłacenia pracownikowi odszkodowania w wysokości stanowiącej iloczyn miesięcy kalendarzowych pozostających do końca okresu gwarancyjnego, liczonych od dnia rozwiązania umowy o pracę oraz wyna- grodzenia miesięcznego pracownika ustalonego na dzień rozwiązania stosunku pracy według zasad obowiązujących przy ustaleniu ekwiwalentu jak za urlop wypo- czynkowy. Odszkodowanie to nie może być niższe niż siedmiokrotność miesięczne- go wynagrodzenia. Sąd Rejonowy przyjął, że powód podpisując niniejszą umowę z ramienia od- działu pozwanej spółki w G., występował w charakterze pracodawcy w rozumieniu art. 3 k.p. w związku z art. 31 k.p. dla podległych mu pracowników. Stwierdzono także, że umowa społeczna jest źródłem prawa pracy (art. 9 k.p.). Przyznanie jej charakteru normatywnego nie pozwalało jednak na zastosowanie art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 8 k.p., art. 13 k.p. i art. 300 k.p., ponieważ art. 58 k.c. dotyczy czyn- ności prawnej. Mimo to Sąd Rejonowy stwierdził, że w sprawie możliwa jest ocena umowy w kontekście art. 8 k.p. Oceniając w świetle tego przepisu roszczenie powo- da, Sąd Rejonowy podkreślił, że powód występował jako reprezentant pracodawcy, natomiast w zakresie uprawnień jest beneficjentem jej postanowień. Sytuacja taka nie daje się pogodzić z zasadami współżycia społecznego. Powołano się w tym za- kresie na wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2007 r., I PK 222/06 (Monitor Prawa Pracy 2007 nr 11, s. 590), w którym stwierdzono, że sprzeczna z zasadami współży- cia społecznego będzie umowa między osobą zwierająca ją w imieniu spółki, a pra- cownikiem, skutkiem której korzyści odnosi nie tylko pracownik, ale pośrednio także osoba zawierająca umowę w imieniu spółki. Nie można więc pogodzić ze społeczno- gospodarczym przeznaczeniem prawa faktu, że powód brał udział w tworzeniu umowy społecznej, a następnie w oparciu o jej postanowienia formułuje roszczenia majątkowe. W dalszej części uzasadnienia stwierdzono, że okoliczności zawierania umowy społecznej nie uzasadniały w żaden sposób zagwarantowania pracownikom dziesięcioletniego okresu zatrudnienia. Pracodawca został de facto pozbawiony możliwości kształtowania zatrudnienia i doboru pracowników. W związku z powyż- szym bezprzedmiotowe było dokonywanie oceny zasadności żądań powoda w świe- tle regulacji objętych umową społeczną, w szczególności wynikających z art. 12-15 umowy, a to ze względu na sprzeczność żądania powoda z zasadami współżycia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. 4 Apelację wniósł powód, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naru- szenie art. 8 k.p., art. 65 §1 i 2 k.c., art. 300 k.p., przez błędną wykładnię i niewła- ściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postępowania cywilnego: art. 233 k.p.c., art. 321 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. Jednocześnie powód zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym założeniu, że brał samodzielnie i we własnym imieniu udział w procesie tworzenia umowy społecznej, choć podpisał w tym przedmiocie pełnomocnictwo, w którym oddział reprezentuje pracodawca powoda, pozwany E.O. SA. Następnie po- wód zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że był samodzielnym organem spółki, podczas gdy pełnioną funkcję sprawował w oparciu o udzieloną mu przez pozwanego prokurę. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z 28 maja 2010 r. apelację oddalił i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 900 zł tytułem zwrotu kosztów. W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że Sąd Rejonowy z zebranego materiału dowodowego wyprowadził lo- giczne i poprawne wnioski. Ocena dowodów nie narusza art. 233 § 1 k.p.c. Nie naru- szono także art. 328 § 2 k.p.c. Sporządzone przez Sąd pierwszej instancji uzasad- nienie zawiera wszystkie konieczne elementy i w pełni zezwala na ocenę procesu myślowego, który legł u podstaw wydania zaskarżonego apelacją orzeczenia. W ocenie Sądu Okręgowego oddziały pozwanej spółki są wyodrębnionymi jednostkami organizacyjnymi. Oddziały te, którymi kieruje dyrektor generalny oddziału, są również pracodawcami w rozumieniu prawa pracy. Do podstawowych obowiązków dyrekto- rów generalnych oddziałów należy prowadzenie spraw pracowniczych. Błędne jest więc twierdzenie skarżącego, że to E.O. SA prowadziła negocjacje dotyczące umowy społecznej we własnym imieniu dla swoich pracowników, jak również dla pracowni- ków oddziałów. Przeczy temu choćby fakt udzielenia przez powoda pełnomocnictwa. Już tylko ten fakt - konieczności uzyskania pełnomocnictwa dla negocjacji w imieniu oddziałów warunków umowy społecznej - dowodzi, że takich negocjacji E.O. SA nie mogła prowadzić we własnym imieniu. Powód jako dyrektor generalny oddziału po- siadał więc wszystkie atrybuty pracodawcy i jako ten pracodawca udzielił innemu podmiotowi kompetencji do prowadzenia negocjacji treści umowy społecznej. Po- przez działania umocowanej przez siebie osoby powód miał więc niewątpliwy wpływ na treść umowy społecznej. Sąd Okręgowy podkreślił, że należało ustalić, czy uprawnione było stanowisko Sądu Rejonowego, zgodnie z którym nie do pogodzenia 5 z zasadami współżycia społecznego, jest sytuacja, że ta sama osoba występuje w roli pracodawcy i jednocześnie beneficjenta umowy społecznej. Z powołaniem się na poglądy doktryny i orzecznictwo (wyroki Sądu Najwyższego z 14 października 1998 r., II CKN 928/97, z 20 grudnia 2006 r., IV CSK 263/06, oraz wyrok Sądu Apelacyjne- go w Krakowie z 6 czerwca 2006 r., II AKa 86/06) stwierdzono, że dochodzenie przez powoda, będącego stroną umowy społecznej i jednocześnie jej beneficjentem, rosz- czenia w oparciu o postanowienia tej umowy nie da się pogodzić z zasadami współ- życia społecznego. W ocenie Sądu Okręgowego prawidłowe było również powołanie się przez Sąd Rejonowy w drodze analogii na wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2007 r., I PK 222/06. Z tych przyczyn Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda, choć w formalnego punktu widzenia znajduje uzasadnienie w postanowieniach umowy społecznej, nie zasługuje na ochronę w świetle zasad współżycia społeczne- go. Sąd Okręgowy nie podziela przy tym kategorycznej oceny Sądu Rejonowego, że zagwarantowanie pracownikom dziesięcioletniego okresu zatrudnienia jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Rozwiązanie to kształtuje sytu- ację pracowników korzystniej niż przepisy prawa pracy, a jednocześnie nie godzi w interesy pracodawcy, który unika fluktuacji kadry pracowniczej. Ponadto, z postano- wień umowy społecznej nie wynikał zakaz rozwiązania z pracownikami umów o pracę, a jedynie umowa ta nakłada na pracodawcę obowiązek wypłaty odszkodowa- nia w razie zakończenia stosunku pracy w określonych umową okolicznościach. Sąd zbadać może jedynie, czy strona wywodząca swoje roszczenie z konkretnego prze- pisu obowiązującego prawa nie nadużywa go lub nie narusza w ten sposób jego społeczno-gospodarczego przeznaczenia lub zasad współżycia społecznego. Sąd nie ma kompetencji rozstrzygać, czy dane obowiązujące źródło prawa pracy jest zgodne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub zasadami współży- cia społecznego. Powód skargą kasacyjną zaskarżył wyrok w całości, zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego -
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.