Wyrok z dnia 12 lipca 2011 r. II PK 19/11 Podstawę roszczenia o odszkodowanie za naruszenie przez pracodawcę obowiązku poinformowania o ponownym zatrudnianiu zwolnionych pracowni- ków i zaoferowania im zatrudnienia stanowią ogólne zasady odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.), a rozmiar szkody ustala się z uwzględnieniem normalnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (spra- wozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy z powództwa Urszuli R. przeciwko […] Bankowi Ś. SA w K. o odszko- dowanie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 27 maja 2010 r. […] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej zmiany wyroku Sądu Rejo- nowego-Sądu Pracy w Strzelcach Opolskich z dnia 27 listopada 2009 r. […] w punk- tach I. i III. poprzez oddalenie powództwa i w tej części przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Strzelcach Opolskich wyrokiem z 27 listopada 2009 r. […] zasądził od pozwanego […] Banku Ś. SA w K. na rzecz powódki Urszuli R. kwotę 74.400 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 10 października 2008 r. i nadał wyrokowi co do kwoty 3.100 zł rygor natychmiastowej wykonalności, w pozostałej części oddalając powództwo o odszkodowanie. Sąd Rejonowy ustalił, że 14 listopada 2005 r. zakładowe organizacje związ- kowe działające w […] Banku Ś. SA w K. zawarły porozumienie z pracodawcą doty- 2 czące zasad rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczą- cych pracowników. Zgodnie z § 8 tego porozumienia, pracownikom zwolnionym z jednostek reorganizowanych, za wyjątkiem pracowników, którzy nabyli prawo do wcześniejszej emerytury, pracodawca zapewnił, w okresie dwóch lat od daty rozwią- zania umów o pracę, pierwszeństwo w przyjęciu do pracy w przypadku zatrudniania pracowników w innych jednostkach organizacyjnych. Przy ewentualnym zatrudnieniu pracodawca miał brać pod uwagę kwalifikacje zawodowe pracowników. Powódka zajmowała stanowisko kierownika Zespołu Obsługi Klienta Indywidu- alnego w Oddziale[…] Banku Ś. SA w K. Powódka nie wyraziła zgody na nowe wa- runki pracy i płacy po dokonanym przez stronę pozwaną wypowiedzeniu zmieniają- cym, co doprowadziło do ustania stosunku pracy łączącego strony z dniem 30 wrze- śnia 2006 r. Przyczyną dokonania przez pracodawcę wypowiedzenia zmieniającego była likwidacja stanowiska pracy powódki. Do 31 grudnia 2008 r. powódka była bez- robotna, przez pierwsze pół roku pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Po ustaniu sto- sunku pracy przez okres dwóch lat strona pozwana nie zaproponowała powódce po- nownego zatrudnienia. W tym okresie - od 1 października 2006 r. do 30 września 2008 r. - strona pozwana zatrudniała pracowników w swoich placówkach w K.-K., O., N., Kl., B., Kr., S.O., G., D., F., Na., Ot., P., Ol. W dniu 10 kwietnia 2007 r. powódka Urszula R. zawarła z pozwanym […] Ban- kiem Ś. SA przed Sądem Rejonowym w Strzelcach Opolskich, w sprawie […] ugodę sądową, w której strona pozwana przyznała, że powódka została zwolniona w ra- mach zwolnień grupowych i zachowała prawo do świadczeń określonych w porozu- mieniu z 14 listopada 2005 r. dotyczącym rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, które obowiązywało w […] Banku Ś. SA w K. - wobec tego pracodawca zobowiązał się do wypłaty powódce dodatkowej odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę w wysokości pięciomiesięcznego wy- nagrodzenia, w kwocie 17.000 zł brutto wraz z odsetkami ustawowymi od 1 paź- dziernika 2006 r. do dnia zapłaty. Ponadto w ugodzie zostało stwierdzone, że po- wódka zachowała prawo do świadczeń określonych w porozumieniu z 14 listopada 2005 r. Ugoda zawarta przed sądem wyczerpywała roszczenia powódki objęte po- zwem w sprawie […]. Sąd Rejonowy stwierdził, że istota sporu dotyczyła ustalenia, czy strona po- zwana była zobowiązana do składania powódce ofert zatrudnienia przez okres dwóch lat po ustaniu stosunku pracy. Sąd zwrócił uwagę, że w ugodzie zawartej w 3 sprawie […] strony jednoznacznie i zgodnie uznały, że powódka zachowała prawo do świadczeń określonych w porozumieniu z 14 listopada 2005 r. Według postanowień tego porozumienia, strona pozwana miała w okresie dwóch lat od rozwiązania umowy o pracę składać zwolnionym pracownikom oferty zatrudnienia w przypadku zatrudniania pracowników w swoich jednostkach organizacyjnych. Pozwany praco- dawca w spornym okresie zatrudniał pracowników, dotyczyło to stanowisk pracy w różnych jednostkach organizacyjnych. W okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2008 r. tylko na terenie województwa o. strona pozwana zatrudniła 97 osób na różnych stanowiskach. Powódka deklarowała, że byłaby skłonna przyjąć pracę na tych stanowiskach. Sąd Rejonowy stwierdził, że powódka ma odpowiednie wykształ- cenie oraz wieloletnie doświadczenie zawodowe w bankowości, zatem mogła podjąć ponownie zatrudnienie, gdyby pozwana je zaoferowała. Jako przyczynę złożenia po- wódce wypowiedzenia zmieniającego pracodawca wskazał likwidację jej stanowiska pracy, co - w ocenie Sądu pierwszej instancji - odpowiadało postanowieniom poro- zumienia, które obejmowało pracowników zatrudnionych w reorganizowanych jed- nostkach. Powódka wyliczyła wartość swojego roszczenia odszkodowawczego jako iloczyn 24 miesięcy oraz wynagrodzenia w kwocie 3.100 zł, jakie otrzymywała przez zwolnieniem. W ocenie Sądu Rejonowego, tak skonstruowane roszczenie podlegało uwzględnieniu. Strona pozwana w spornym okresie zatrudniała pracowników w swo- ich jednostkach organizacyjnych. Nie zaoferowała jednak nawiązania stosunku pracy powódce, choć obligowało ją do tego zawarte ze związkami zawodowymi porozu- mienie, które należało uznać za źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p., rodzące odpowiednie roszczenia. Powódka mogła, zdaniem Sądu pierwszej instancji, wywo- dzić z tego porozumienia korzystne dla siebie skutki prawne. Pozostałe zgłoszone przez powódkę żądania podlegały oddaleniu. Dotyczyło to między innymi uznania wypowiedzenia warunków pracy i płacy z 29 maja 2006 r. za bezpodstawne i w konsekwencji przywrócenia do pracy, a gdyby było to niemoż- liwe - zasądzenia odszkodowania. Odwołanie od wypowiedzenia warunków pracy i płacy powódka wniosła już uprzednio do Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich. W sprawie tej doszło do zawarcia ugody. Uwzględniając zarzut powagi rzeczy ugo- dzonej, zgłoszony przez stronę pozwaną, Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo w tej części. Odnosząc się do żądania związanego z dodatkowym ubezpieczeniem na wypadek leczenia w warunkach szpitalnych, Sąd Rejony uznał, że nie wystąpił tu 4 adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zaniechaniem pozwanej a ewentualną szkodą po stronie powódki. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła strona pozwana, zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, przede wszystkim art. 321 § 1 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie, 2) sprzeczność pomiędzy ustalonym w sprawie sta- nem faktycznym a zebranym materiałem dowodowym, przez przyjęcie, że: porozu- mienie z 14 listopada 2005 r. dotyczyło powódki w pełnym zakresie, likwidacja sta- nowiska pracy powódki była spowodowana reorganizacją placówki, powódka wyka- zała wysokość odszkodowania, pozwany miał obowiązek zawiadomić powódkę o możliwości zatrudnienia; pominięcie dowodu z akt osobowych powódki w zakresie decyzji pracodawcy o wypłacie powódce dodatkowej odprawy; 3) naruszenie prawa materialnego: art. 9 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowni- ków (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), przez jego niewłaściwe zastosowanie; art. 6 k.c. przez przyjęcie, że pozwany miał obowiązek oferować dowody co do wysokości od- szkodowania. Strona pozwana wniosła w apelacji o zmianę zaskarżanego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za pierwszą instancję, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do po- nownego rozpoznania. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z 27 maja 2010 r. […] zmienił zaskarżony wyrok w punktach I. i III. w ten sposób, że odda- lił powództwo, a w pozostałej części odrzucił apelację, odstępując od obciążania po- wódki kosztami postępowania apelacyjnego. Odrzucenie dotyczyło tej części apela- cji, w której strona pozwana domagała się zasądzenia kosztów postępowania za pierwszą instancję, ponieważ zaskarżony wyrok nie zawierał żadnego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu. Wniesienie apelacji należało uznać za niedopusz- czalne, ponieważ nie można zaskarżyć orzeczenia nieistniejącego. W pozostałej, zasadniczej części apelacja strony pozwanej została uwzględniona. W toku procesu powódka wielokrotnie precyzowała swoje roszczenie o odszkodowanie, wskazując przy tym różne podstawy jego dochodzenia, pomimo niezmiennej wysokości żądania - kwoty 74.400 zł jako równowartości utraconych dwuletnich zarobków (24 miesiące po 3.100 zł miesięcznie). Powyższa kwota miała stanowić odszkodowanie zarówno za zwolnienie jej z pracy przez pozwanego praco- 5 dawcę, jak i z tytułu braku propozycji ponownego zatrudnienia, do której złożenia pozwany był zobowiązany na mocy zawartej przez strony ugody sądowej. Sąd pierw- szej instancji uznał za niedopuszczalne domaganie się przez powódkę odszkodowa- nia za samo rozwiązanie umowy o pracę przez pozwanego z uwagi na okoliczność, że takie roszczenie było już przedmiotem postępowania sądowego, które zakończyło się zawarciem przez strony ugody sądowej i umorzeniem postępowania przez sąd. Sąd pierwszej instancji uwzględnił natomiast roszczenie o odszkodowanie za niewy- wiązanie się przez pozwanego z obowiązku informowania powódki o wolnych miej- scach pracy, co w konsekwencji uniemożliwiło jej podjęcie ponownego zatrudnienia u pozwanego. Zdaniem Sądu Okręgowego, na podstawie ugody sądowej zawartej pomiędzy stronami 10 kwietnia 2007 r. powódka nabyła - jako pracownik zwolniony w ramach zwolnień grupowych - uprawnienia określone w porozumieniu z 14 listopada 2005 r. dotyczącym rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczą- cych pracowników […] Banku Ś. SA w K., w tym przewidziane w § 8 porozumienia prawo do pierwszeństwa w zatrudnieniu u pozwanego w okresie dwóch lat od daty rozwiązania umowy o pracę, a także prawo do uzyskiwania od pracodawcy informacji o możliwości podjęcia zatrudnienia. Na pozwanym, co najmniej od dnia zawarcia ugody sądowej, ciążył obowiązek informowania powódki o istniejących możliwo- ściach zatrudnienia na stanowiskach zgodnych z posiadanymi przez nią kwalifika- cjami. Za takie stanowiska należało uznać nie tylko stanowiska kierownicze, jakie ostatnio zajmowała powódka, ale również stanowiska wymagające niższych kwalifi- kacji (np. kasjerów, pracowników obsługi klienta), na których również mogła zostać zatrudniona. Sąd Okręgowy nie zgodził się z prezentowanym przez pozwanego po- glądem, że skoro nie dysponował wolnymi stanowiskami, takimi samymi jakie ostat- nio zajmowała powódka, to tym samym nie musiał informować jej o wolnych etatach, które wymagały niższych kwalifikacji. W ocenie Sądu drugiej instancji obowiązek in- formowania o możliwości podjęcia pracy nie był w jakikolwiek sposób uzależniony od posiadanych przez pracownika kwalifikacji, a okoliczność ta nabierała znaczenia do- piero po wszczęciu postępowania rekrutacyjnego. Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd Rejonowy nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 9 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Przepis ten nie miał zastosowania i 6 nie został zastosowany przez Sąd pierwszej instancji. Kwestia umożliwienia zwalnia- nym pracownikom ponownego zatrudnienia w […] Banku Ś. SA została autonomicz- nie uregulowana w § 8 porozumienia z 14 listopada 2005 r. dotyczącego rozwiązy- wania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników […] Banku Ś. SA w K., przy czym porozumienie było w tej kwestii korzystniejsze od ure- gulowania zawartego w art. 9 ustawy, albowiem nakładało na pracodawcę obowiązek informowania pracowników o możliwości zatrudnienia przez okres dwóch lat. Poro- zumienie stanowiło źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., a w konsekwencji stanowić mogło samodzielną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Uregulowanie zawarte w § 8 porozumienia z 14 listopada 2005 r. kształtowało po stronie pozwanego pracodawcy obowiązek informowania zwolnionych w ramach zwolnień grupowych pracowników o możliwości ponownego podjęcia zatrudnienia. Skoro powódka, na podstawie zawartej ugody sądowej, objęta została postanowie- niami powołanego porozumienia, to konsekwentnie obowiązek wynikający z § 8 cią- żył na pracodawcy także w stosunku do niej. Rozważyć należało, jakiego typu rosz- czenia mogły przysługiwać powódce w sytuacji, gdy pracodawca zaniechał dopełnie- nia obowiązku ciążącego na nim według § 8 porozumienia. Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który uznał, że § 8 porozumienia pozwalał na przyjęcie, że skoro powódka posiadała sto- sowne kwalifikacje, to tym samym już sam fakt poinformowania jej o możliwości za- trudnienia przez byłego pracodawcę był równoznaczny z możliwością podjęcia przez nią pracy, a zatem brak poinformowania wiązał się z konkretną szkodą w postaci utraty wynagrodzenia w wysokości co najmniej takiej, jaką otrzymywała w ostatnim okresie zatrudnienia u strony pozwanej, czyli w kwocie 3.100 zł miesięcznie. W kon- sekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że powódka wykazała, że uzasadnione było zasą- dzenie na jej rzecz odszkodowania w wysokości 24-miesięcznego wynagrodzenia (74.400 zł). Sąd drugiej instancji stwierdził, że porozumienie z 14 listopada 2005 r., w za- kresie obowiązku pracodawcy wynikającego z § 8, niewątpliwie miało na celu nie tylko zapewnienie pracownikom nim objętym pierwszeństwa przy ponownym zatrud- nianiu pracowników przez pozwanego, ale także ułatwienie pracownikowi starań o ponowne zatrudnienie. Nie można jednak przyjąć, że nałożenie na pracodawcę ta- kiego obowiązku było równoznaczne z gwarancją zatrudnienia. Wolne stanowisko musiało bowiem odpowiadać kwalifikacjom pracownika, przy czym kwalifikacje te 7 mogły podlegać ocenie w procesie rekrutacji w porównaniu do kwalifikacji i przydat- ności innych kandydatów na to samo stanowisko. Niedopełnienie obowiązku praco- dawcy w zakresie informowania pracownika pozbawiało tego pracownika tylko po- tencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia. Trudno oceniać, czy pracownik ten zo- stałby zatrudniony, gdyby o danej ofercie pracy wiedział, gdyż brak stosownej infor- macji uniemożliwiał mu podjęcie jakichkolwiek starań o ponowne zatrudnienie. Zdaniem Sądu Okręgowego, zakres odpowiedzialności pracodawcy i odpo- wiednio uprawnień pracownika wynikających z niedopełnienia rozważanego obo- wiązku pracodawcy (wynikającego z postanowień gwarantujących ponowne zatrud- nienie, przewidzianych w § 8 porozumienia) nie powinien być szerszy niż w wypadku niezawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej, w wyniku której docho- dzi do znacznie mocniejszego zagwarantowania stronom zawarcia umowy, w tym również przyrzeczonej umowy o pracę. Z tych przyczyn Sąd drugiej instancji uznał, że należy do roszczenia powódki zastosować analogiczne rozwiązania, jakie przewi- dują przepisy Kodeksu cywilnego w odniesieniu do umowy przyrzeczonej, w szcze- gólności art. 390 k.c., dotyczący umów przedwstępnych i odpowiedzialności dłużnika w razie braku realizacji przez niego postanowień takiej umowy. Zapewnienie o pierw- szeństwie zatrudnienia (ograniczone czasowo) można traktować jako zawarcie qu- asi-umowy przedwstępnej ze zwalnianymi pracownikami, której bezpośrednim celem było zapewnienie im możliwości ponownego zatrudnienia - a więc jako zobowiązanie do zawarcia umowy o pracę (umowy przyrzeczonej) uwarunkowane przede wszyst- kim możliwościami kadrowymi pracodawcy. Zgodnie z art. 390 § 1 k.c., jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawar- cie umowy przyrzeczonej. Odszkodowanie nie obejmuje uszczerbków poniesionych wskutek działań, które oznaczałyby wykonanie umowy przyrzeczonej, ani korzyści nieosiągniętych wobec jej niewykonania. Sąd drugiej instancji stwierdził, że powódka, licząc na ponowne zawarcie z byłym pracodawcą umowy o pracę, wobec niewypełnienia przez niego ciążącego na nim obowiązku poinformowania jej o możliwości zatrudnienia, mogła - co do zasady - domagać się odszkodowania, jednak tylko w granicach ujemnego interesu umowne- go, a więc w wysokości odpowiadającej szkodzie, jaką poniosła licząc na ponowne zawarcie umowy o pracę. Powódka nie przedstawiła jednak jakichkolwiek dowodów pozwalających ustalić, czy i ewentualnie w jakiej wysokości szkodę poniosła licząc na 8 ponowne zatrudnienie jej przez pozwanego. Jako takiej szkody nie można traktować hipotetycznego wynagrodzenia, jakie mogłaby otrzymywać po zawarciu umowy o pracę, a które odpowiadać miałoby poprzednio otrzymywanemu przez nią wynagro- dzeniu w […] Banku Ś. SA. Niezależnie od tego, że nieosiągnięcie hipotetycznego wynagrodzenia nie mieści się w ramach ujemnego interesu umownego, nie można też z całą pewnością przyjąć, że istotnie w wypadku ponownego zatrudnienia w po- zwanej Spółce zajmowałaby stanowisko z uposażeniem nie niższym od poprzednio otrzymywanego i to co najmniej przez dwa lata. Skoro powódka nie wykazała, na czym polegała szkoda poniesiona przez nią w wyniku niezawarcia ze stroną pozwa- ną umowy przyrzeczonej - w ramach ujemnego interesu umownego - a tym bardziej nie wykazała jej wysokości, to roszczenie w tym zakresie nie mogło być uwzględnio- ne. Roszczenie o odszkodowanie za wypowiedzenie umowy o pracę było już uprzednio przedmiotem postępowania sądowego, w którym strony zawarły ugodę przed sądem. Niezależnie od tego, w dacie wytoczenia powództwa w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie dawno upłynął ustawowy termin do wniesienia przez powódkę odwołania od wypowiedzenia. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powódki jej pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w części dotyczącej zmiany wyroku Sądu pierw- szej instancji w punktach I. i III. poprzez oddalenie powództwa. Skarga kasacyjna została oparta na podstawach: 1) naruszenia prawa mate- rialnego, a mianowicie: art. 390 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., poprzez jego nie- właściwe zastosowanie w sytuacji, gdy brak było podstaw do jego zastosowania; art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 i 2 k.c., poprzez ich niezastosowanie, czego skut- kiem było nieuzasadnione ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej z tytułu niewykonania ciążącego na niej zobowiązania wynikającego z ugody sądowej; 2) naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie oceny zebranych w sprawie do- wodów w sposób dowolny, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji przyjęcie, że wolą stron było poddanie skutków niewykonania porozu- mienia i ugody sądowej reżimowi odpowiedzialności przewidzianej dla umowy przedwstępnej; art. 382 k.p.c., poprzez niedokonanie przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych odnośnie do zgodnego zamiaru stron porozumienia z 14 listopa- da 2005 r. i stron ugody sądowej w przedmiocie zamiaru ograniczenia odpowiedzial- 9 ności odszkodowawczej strony pozwanej; art. 322 k.p.c. poprzez jego niezastosowa- nie i nieskorzystanie przez Sąd Okręgowy z możliwości zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, w sprawie o naprawienie szkody, w której ścisłe udowodnienie wysokości żądania było nader utrudnione. Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postę- powaniu ze skargi kasacyjnej. Skarżąca zarzuciła w skardze kasacyjnej naruszenie przez Sąd drugiej instan- cji podstawowych zasad wykładni i stosowania prawa, przez nieuprawnione zasto- sowanie analogii legis prowadzące do subsumcji rozstrzyganej sprawy pod przepis dotyczący umowy przedwstępnej (art. 390 § 1 k.c.) w sytuacji niewystępowania luki w prawie w zakresie uregulowania odpowiedzialności pracodawcy za niewykonanie swoich zobowiązań wobec pracownika. Skarżąca podniosła również, że rozstrzy- gnięcia wymaga, czy w przypadku istnienia zobowiązania umownego, nakładającego na pracodawcę obowiązek zapewnienia zwalnianym pracownikom z reorganizowa- nych jednostek pierwszeństwa w zatrudnieniu w przypadku zatrudniania pracowni- ków w innych jednostkach organizacyjnych oraz obowiązek informowania tych pra- cowników o możliwości podjęcia pracy u pracodawcy, w razie niewykonania przy- najmniej jednego lub obydwu z tych obowiązków pracownikowi przysługują roszcze- nia odszkodowawcze na zasadach ogólnych, czyli z tytułu niewykonania zobowiąza- nia przez dłużnika (art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 i 2 k.c.), czy też uzasadnio- ne jest ograniczenie odpowiedzialności pracodawcy poprzez zastosowanie per ana- logiam przepisów regulujących umowę przedwstępną, w szczególności art. 390 § 1 k.c., który przewiduje ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej wyłącznie do ujemnego interesu umownego. Zdaniem skarżącej, nałożenie w ugodzie sądowej na jedną z jej stron określo- nych obowiązków należy traktować jako zobowiązanie umowne (ugoda jest typem umowy nazwanej, uregulowanym w Kodeksie cywilnym, a ugoda sądowa różni się od niej o tyle, że wywołuje także, obok materialnoprawnych, pewne skutki procesowe), które wymaga wykonania. Niewykonanie obowiązków umownych rodzi odpowie- 10 dzialność odszkodowawczą z tytułu niewykonania zobowiązania, określoną w art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 i 2 k.c. Skoro strona pozwana zobowiązana była objąć powódkę pakietem uprawnień określonych w porozumieniu z 14 listopada 2005 r., a mianowicie informować ją o wolnych miejscach pracy w swych jednostkach or- ganizacyjnych oraz zapewnić jej tzw. pierwszeństwo w zatrudnieniu, jednak zobowią- zaniu swojemu uchybiła, to powinna ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 i 2 k.c. Zdziwienie budzi próba two- rzenia przez Sąd drugiej instancji sztucznych konstrukcji prawnych i stosowanie zbędnych (czy wręcz niedopuszczalnych) analogii z ustawy, które ograniczają odpo- wiedzialność pracodawcy z tytułu niewykonania zobowiązania umownego. Zastoso- wanie per analogiam przepisów dotyczących reżimu odpowiedzialności właściwego dla umowy przedwstępnej, ograniczających odpowiedzialność - w sytuacji, gdy bez- sprzecznie należało zastosować przepisy ogólne regulujące odpowiedzialność od- szkodowawczą ex contractu - stoi w sprzeczności z jedną z podstawowych zasad wykładni prawa, zgodnie z którą analogie należy stosować wyłącznie w sytuacji ist- nienia luki w prawie. Trudno mówić o niekompletności regulacji odpowiedzialności kontraktowej w Kodeksie cywilnym. Regulacja odpowiedzialności odszkodowawczej ex contractu zawarta w art. 471 i nast. k.c. w związku z art. 361 § 1 i 2 k.c. jest cało- ściowa i nie ma potrzeby stosowania analogii w wypadku niewykonania zobowiąza- nia przez dłużnika, zwłaszcza zaś ograniczania rozmiaru tej odpowiedzialności. Nie ulega wątpliwości, że strony mogą umownie określić zakres odpowiedzialności dłuż- nika inaczej niż przewiduje to ustawodawca w art. 361 k.c., jednakże powódka i strona pozwana nie dokonały stosownych ustaleń. Zastosowany przez Sąd Okręgo- wy art. 390 § 1 k.c., ograniczający odpowiedzialność dłużnika do ujemnego interesu umownego, traktować należy jako regulację szczególną, wprowadzającą wyjątek od reguł ogólnych, statuujących zasadę pełnego odszkodowania. Skoro zatem jest to wyjątek, nie powinien on być interpretowany rozszerzająco, zgodnie z kolejną z pod- stawowych dyrektyw wykładni - exceptiones non sunt extentendae. Przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, w sposób arbitralny i dowolny, że postanowienia porozumienia z 14 listopada 2005 r. można uznać za zawarcie „quasi-umowy przedwstępnej" i ograniczenie w ten sposób odszkodowania do ujemnego interesu umownego, należy uznać za bezpodstawne i naruszające podstawowe zasady wykładni i stosowania prawa. Sąd drugiej instancji pominął, że bezpośrednim źródłem zobowiązania strony pozwanej była ugoda sądowa, na mocy której powódka miała być objęta postano- 11 wieniami porozumienia z 14 listopada 2005 r. i to niewykonanie zobowiązania umow- nego wynikającego z zawartej ugody sądowej jest źródłem odpowiedzialności od- szkodowawczej strony pozwanej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy i z tej przyczyny została uwzględniona. Uzasadniony jest przede wszystkim zarzut naruszenia art. 390 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. w wyniku jego zastosowania w sytuacji, gdy brak było do tego podstaw, oraz zarzut naruszenia art. 471 k.c. i art. 361 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. w wyniku ich niezastosowania, co doprowadziło Sąd Okręgowy do przy- jęcia założenia o ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej z tytułu niewykonania ciążącego na niej zobowiązania do ujemnego interesu umow- nego. Podstawą prawną roszczeń powódki był art. 471 k.c. w związku z naruszeniem przez stronę pozwaną obowiązku wynikającego z § 8 porozumienia z 14 listopada 2005 r. dotyczącego rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników […] Banku Ś. SA w K. Porozumienie to zostało zawarte na podstawie art. 3 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowni- ków, co wynika bezpośrednio z jego treści. Nie ma zatem racji skarżąca, kiedy twier- dzi, że źródłem zobowiązania pozwanego pracodawcy była ugoda zawarta przez strony 10 kwietnia 2007 r. przed Sądem Rejonowym w Strzelcach Opolskich, w sprawie […]. W ugodzie tej strona pozwana przyznała, że powódka została zwolnio- na w ramach zwolnień grupowych i zachowała prawo do świadczeń określonych w porozumieniu z 14 listopada 2005 r. dotyczącym rozwiązywania z pracownikami sto- sunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, które obowiązywało w […] Banku Ś. SA w K. - wobec tego zobowiązała się do wypłaty powódce dodatkowej odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę w wysokości pięciomiesięcznego wy- nagrodzenia, w kwocie 17.000 zł brutto wraz z odsetkami ustawowymi od 1 paź- dziernika 2006 r. do dnia zapłaty. Ponadto w ugodzie tej strona pozwana potwierdzi- ła, że powódka zachowała prawo do świadczeń określonych w porozumieniu z 14 listopada 2005 r. Źródłem zobowiązań strony pozwanej pozostała jednak nadal re- gulacja normatywna (odpowiednie przepisy prawa pracy; w odniesieniu do roszczeń 12 powódki zgłoszonych w rozpoznawanej sprawie - § 8 porozumienia z 14 listopada 2005 r.), a nie czynność prawna w postaci ugody zawartej przed sądem pracy. Ma to istotne znaczenie dla przyjęcia konstrukcji podstawy prawnej roszczenia odszkodo- wawczego powódki. Nie było bowiem żadnych okoliczności przemawiających za zastosowaniem - per analogiam legis - do roszczeń powódki konstrukcji ograniczenia odpowiedzialności odszkodowawczej dłużnika do ujemnego interesu umowy, jak to ma miejsce w przypadku umowy przedwstępnej. Źródłem zobowiązania strony po- zwanej do poinformowania powódki o zatrudnianiu pracowników i możliwości podję- cia pracy u pracodawcy oraz ewentualnego zatrudnienia powódki w pierwszej kolej- ności, gdyby taką wolę wyraziła, nie była umowa stron (ugoda zawarta przed sądem), lecz wyprzedające ją regulacje prawne. Ugoda jedynie potwierdziła uprawnienia po- wódki wynikające z przepisów prawa pracy (§ 8 porozumienia z 14 listopada 2005 r.). A gdyby nawet potraktować ugodę sądową jako źródło zobowiązania, również wtedy podstawą prawną dochodzonych roszczeń byłyby przepisy ogólne o wykonywaniu zobowiązań umownych i o odpowiedzialności odszkodowawczej (kontraktowej) za niewykonanie umowy, czyli art. 471 k.c. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 18 grud- nia 1985 r., III CZP 64/85, OSNC 1986, nr 11, poz. 171). Stanowiący źródło zobowiązań strony pozwanej § 8 porozumienia z 14 listo- pada 2005 r. (słusznie potraktowany przez Sąd Rejonowy jako przepis prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p.) przewidywał, że: „
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.