Sygn. akt I ACa 1000/12 I ACz 1117/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier Sędziow
§ 5k.c.
przez ich błędną wykładnie i zastosowanie w sprawie i niewłaściwe przyjęcie, że umowa nr (...) zawarta pomiędzy powódką a pozwaną Spółka jest umową o roboty budowlane, wobec czego istnieje solidarna odpowiedzialność Miasta B. z pozwaną ad 1) za zapłatę wynagrodzenia objętego tą umową, pomimo że postanowienia umowne obowiązku zapłaty na pozwanego ad 2) nie nakładają - art. 5 k.c. poprzez niezgodne z zasadami współżycia społecznego zasądzenie w punkcie 4 wyroku również od Miasta B. kwoty 102 545,88 zł pomimo, że Miasto B. jako jednostka samorządu terytorialnego zapłaciła już tą kwotę w odpowiednim terminie głównemu wykonawcy, który obowiązany był rozliczyć się z powodem - art. 359 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 359 § 2 1 oraz w związku z art. 481 § 1 i 2 k.c. przez ich błędną wykładnie i zasądzenie odsetek w wysokości umownej ustalonej pomiędzy powodem a pozwanym ad.1) pomimo tego, ze wskazywaną podstawą prawną roszczenia kierowanego solidarnie wobec pozwanego ad.2) był przepis art. 647 § 5 k.c. a nie umowa,
- nieważność postępowania z przyczyn wskazanych w art. 379 pkt. 3 k.p.c. w zakresie objętym ta częścią punktu 5, w którym zasądzono od Miasta B. solidarnie z pozwanym ad.1) kwotę 1 157.50 zł, już zasądzona prawomocnym nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w C. sygn. akt. VIII GNc 246/11,
- naruszenie przepisów postępowania w stopniu istotnym dla jego wyniku, to jest art. 321 § 1 k.p.c. orzeczeniem w punkcie 5 wyroku, ze Miasto B. ma zapłacić solidarnie z pozwanym ad. 1) kwotę 1 157,40 zł. Z powołaniem na te zarzuty wniósł skarżący o zmianę zaskarżonego wyroku w części objętej zażaleniem i oddalenie powództwa w stosunku do Miasta B. w tym zakresie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części objętej zaskarżeniem i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowi zażaleniowego. Pozwana (...) S.A. we wniesionej apelacji zaskarżyła wyrok w całości i zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść wyroku, to jest art. 379 pkt. 5 k.p.c. w związku z art. 3 k.p.c. i art. 322 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. w związku z art. 6 k.c. poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosków dowodowych pozwanego dotyczących przesłuchania świadków i stron wskazanych w punktach 4 i 5 sprzeciwów pozwanego od nakazów zapłaty, uniemożliwiając tym samym pozwanemu wykazanie słuszności jego stanowiska a w dalszej konsekwencji powodując nieważność postępowania, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku, to jest art. 98 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż powódka wygrała proces w stosunku do pozwanego ad. 1) w całości także wobec cofnięcia powództw co do kwot głównych i tym samym obciążenie pozwanej kosztami procesu na rzecz powoda, 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegająca na przyjęciu, iż T. G. posiadał ustne upoważnienie ze strony pozwanego ad. 1) do zawarcia aneksu do umowy pomiędzy pozwanym ad. 1) a powodem, wydłużającym powodowi termin realizacji inwestycji w sytuacji gdy prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności S. K. i A. Ś. przeczy przyjętym przez Sąd ustaleniom, 4) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 471 w związku z art. 467 k.c. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu, że powód w sposób należyty wykonał zobowiązanie wynikające z umów zawartych z pozwanym ad.1) i w konsekwencji przysługuje mu wynagrodzenie określone umowami z nim zawartymi. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasadzenie kosztów postępowania. W zażaleniu na zawarte w wyroku rozstrzygnięcia o kosztach procesu (punkty 4 i 5) powódka wniosła o zmianę postanowienia zawartego w punkcie 4 poprzez zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwoty 7 217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, zaś w punkcie 5 wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej (...) S.A. na rzecz powódki kwoty 72 170 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedziach na apelacje powódka wniosła o ich oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje oraz zażalenie są nieuzasadnione bowiem zaskarżony wyrok jest trafny. Przede wszystkim stwierdzić należy, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy są prawidłowe i wyczerpujące, dlatego też zasługują na podzielenie a Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. W szczególności zgodzić się trzeba z ustaleniami Sądu Okręgowego, według których powódka prawidłowo wykonała swoje zobowiązanie, wynikające z umów zawartych z pozwaną (...) S.A. Słusznie przy tym zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, że sama pozwana (...) S.A. zasadniczo kwestionowała tylko terminowość wykonanych przez powódkę prac montażowych i brak prawidłowego odbioru prac wykonanych przez powódkę, przez co kwestionowała nie tyle wysokość wystawionych przez powódkę faktur VAT, co ich wymagalność w świetle dodatkowo łączącej strony umowy cesji wierzytelności z dnia 3 listopada 2010r. Istotnym też jest, to prawidłowe ustalenie Sądu pierwszej instancji, iż to na skutek błędów w dokumentacji projektowej (dostarczonej przez pozwaną Spółkę) powódka nie mogła zachować pierwotnie ustalonego w umowach terminu oddania prac, to jest: 22 października 2010 r. Zauważyć należy, że na prawidłowe wykonanie obowiązków umownych przez powódkę wskazują nie tylko dowody przeprowadzone w sprawie, lecz także stanowisko pozwanych w procesie i poza nim: pozwana Spółka kwestionowała jedynie wymagalność roszczenia a pozwane Miasto B. na podstawie porozumienia z dnia 15 lipca 2011 r. zapłaciło dobrowolnie powódce wynagrodzenie wynikające z zawartych z (...) S.A. umów (za wyjątkiem umowy nr (...), z której wynagrodzenie zapłacone zostało bezpośrednio (...) S.A.). Odnosząc się do apelacji pozwanej (...) S.A. uznać należy, iż podniesione w niej zarzuty, także te dotyczące ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, są nieuzasadnione. Wbrew zarzutom skarżącej, Sąd Okręgowy przeprowadził bowiem dowody osobowe zgłoszone przez pozwaną, za wyjątkiem dowodu z przesłuchania stron. Nadto, zarzucając niezasadne oddalenie jej wniosków o przesłuchanie świadków nie wskazuje skarżąca konkretnych świadków, których zeznania pominięto, i już sam ten fakt, w sytuacji gdy w sprawie przesłuchano wielu świadków czyni omawiany zarzut chybionym. Jest faktem, że postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek pozwanej o przesłuchanie stron (protokół – k. 526 verte), nie oznacza to jednak, iż Sąd naruszył przepisy postępowania. Jak to wynika z art. 299 k.p.c. dowód z przesłuchania stron ma charakter subsydiarny na co wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, gdzie omówione zostały przyczyny pominięcia tego dowodu. Skoro postępowanie dowodowe nie było dotknięte żadnymi uchybieniami, przy czym dowód z przesłuchania stron pominięto z uzasadnionych przyczyn, zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. w związku z art. 6 k.p.c. był niesłuszny, a już całkowicie pozbawiony podstaw był zarzut nieważności postępowania, która miała być rezultatem naruszenia przepisów z zakresu postępowania dowodowego. Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie brak jakichkolwiek przesłanek dla przyjęcia, że pozwana Spółka była pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nietrafnie również zarzuca skarżąca błędne ustalenie, że T. G. miał jej ustne upoważnienie do zawarcia aneksu do umowy pomiędzy nią a powódką. Sąd Okręgowy ustalił, że świadek ten miał ustne upoważnienie do występowania w imieniu (...) S.A. na naradzie, na której doszło do wydłużenia terminów realizacji umów i bez wątpienia ustalenie to miało podstawę w zeznaniach wymienionego świadka (k. 484). Ponadto omawiana okoliczność nie należy do istotnych, przyjęto bowiem, że powódka wykonała zobowiązanie z opóźnieniem ale wynikającym z przyczyn leżących po stronie pozwanej (...) S.A. i może domagać się zapłaty wynagrodzenia. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy władze pozwanej (...) S.A. wiedziały, iż niemożliwym jest zachowanie pierwotnie ustalonego terminu wykonania prac, skoro sama pozwana uzyskała zgodę inwestora na późniejszy termin odbioru prac, zatem należało niewątpliwie przyjąć, iż zachowanie pierwotnie ustalonego terminu zakończenia przez powódkę prac było obiektywnie niemożliwym do spełnienia warunkiem, wobec czego niezachowanie przez powódkę tego terminu, nie świadczy o nienależytym z jej strony wykonaniu zobowiązania. Nie jest również uzasadniony, podniesiony w apelacji, zarzut naruszenia art. 471 k.c. w związku z art. 467 k.c. w sytuacji gdy, jak wyżej wskazano, prawidłowo w oparciu o zebrane dowody ustalił Sąd Okręgowy, że powódka w sposób należyty wykonała swoje zobowiązanie. Raz jeszcze podkreślić należy, że sam inwestor pozwane Miasto B. uznało prace powódki za wykonane prawidłowo i dlatego też zawarło z powódką porozumienie z dnia 15 lipca 2011 r., które zrealizowało, płacąc powódce za wykonanie 14 spośród 17 zawartych umów łączną kwotę 1 135 774,14 zł. Jeśli chodzi o umowę nr (...) dotyczącą wykonania placu zabaw przy Szkole Podstawowej nr (...) (wynagrodzenie objęte punktem 4 wyroku), to pozwane Miasto B. nie zapłaciło za jej wykonanie powódce z tego tylko względu, że wcześniej dokonało zapłaty za wykonanie tego (...) S.A. (porozumienie – k. 209). Oznacza to, że i ta umowa została wykonana prawidłowo, a co więcej w ustalonym pierwotnie terminie (por. zeznania świadka J. S., który koordynował inwestycję z ramienia Prezydenta Miasta B. – k. 406). Jak wskazał Sąd Okręgowy strony zawarły w umowach zastrzeżenie zapłaty kar umownych na wypadek zwłoki w realizacji przedmiotu umowy, zwłoka zaś nie jest tożsama z opóźnieniem i jako kwalifikowana postać musi zawierać znamiona winy, której powódce przypisać nie można. Dlatego też pozwana kar umownych przewidzianych w art. 483 § 1 k.c. naliczać nie mogła i tym samym nie może ich przedstawić do potrącenia. Taka ocena roszczenia pozwanej pozostaje aktualna także w postępowania apelacyjnym, w którym pozwana przedstawiła do potrącenia kwotę 229 149,93 zł z tytułu kar umownych. Nie zasługiwał na uwzględnienie zgłoszony w postępowaniu apelacyjnym wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisma z dnia 21 września 2011 r. (k. 643) na okoliczność spełnienia świadczenia przez pozwaną Spółkę w zakresie kwoty 3 321 zł, jako spóźniony, stosownie do art. 381 k.p.c. Tym samym fakt, który miał być tym dokumentem wykazany pozostaje nieudowodniony. Nie mogła też odnieść skutku apelacja pozwanej Spółki o ile dotyczyła ona rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w punkcie 7 zaskarżonego wyroku. Ponieważ cofnięcie pozwu nastąpiło wskutek spełnienia w toku postępowania świadczenia, będącego przedmiotem sporu, jak wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu orzeczenia, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, pozwaną należy traktować jak stronę przegrywającą proces, a art. 203 § 2 nie ma zastosowania. Z tych względów apelacja pozwanej (...) S.A. podlegała oddaleniu. Nie zasługiwała również na uwzględnienie apelacja pozwanego Miasta B., która opierała się przede wszystkim na zarzutach naruszenia prawa materialnego i zmierzała do zakwestionowania stanowiska Sądu Okręgowego, że łącząca powódkę i pozwaną (...) umowa nr (...) była umową o roboty budowlane, co wykluczałoby odpowiedzialność solidarną skarżącego z (...) S.A. za zapłatę wynagrodzenia powódki. Zważywszy na fakt, że apelujący uznając swą odpowiedzialność względem powódki zapłacił jej dobrowolnie wynagrodzenie należne z 14 umów objętych porozumieniem z dnia 15 lipca 2011 r., takie stanowisko przedstawione w apelacji jest niekonsekwentne i nie znajduje uzasadnienia w treści wymienionej umowy, która w zakresie istotnych postanowień nie różni się niczym od pozostałych umów. Odnośnie kwalifikacji wskazanej umowy z dnia 15 września 2010 r. jako umowy o roboty budowlane dokonanej przez Sąd Okręgowy podnieść trzeba, iż w pełni zasługuje ona na podzielenie. Trafnie Sąd ten wskazał, że umowy w oparciu, o które powódka dochodziła swych roszczeń miały charakter umów o roboty budowlane z podwykonawcą, gdyż określały one zakres robót przeznaczonych do wykonania przez powódkę, prace te wykonane miały być w oparciu o wiedzę techniczną i na podstawie dokumentacji projektowej. Celem ich wykonania przekazany był teren budowy, a generalny wykonawca – pozwana (...) S.A. zobowiązała się do wypłaty powódce wynagrodzenia i odebrania wykonanych robót. Zatem umowy w takim kształcie zawierają elementy przedmiotowo istotne kodeksowej definicji umowy o roboty budowlane, określonej w art. 647 k.c., z uwzględnieniem specyfiki umów z podwykonawcą, o których mowa w art.
§ 1k.c.
Dotyczy to także umowy nr (...). Odpowiedzialność solidarna inwestora i wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy określona w art.
§ 5k.c.
ma na celu ochronę interesów podwykonawcy, jeżeli ten zawarł umowę bezpośrednio z wykonawcą lub podwykonawcą, który w rozliczeniach okazał się nierzetelny finansowo. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji z powołaniem się na stosowne orzecznictwo odpowiedzialności solidarnej inwestora i wykonawcy wobec podwykonawcy nie wyłącza okoliczność zapłaty przez inwestora wynagrodzenia wykonawcy. Tym samym okoliczność, że pozwane Miasto B. zapłaciło kwotę 102 545,88 zł za wykonanie wymienionej wyżej umowy wykonawcy, a to (...) S.A. nie zwalnia go z odpowiedzialności względem powódki jako podwykonawcy. Powództwo w tym zakresie zasługiwało więc na uwzględnienie w oparciu o powołane wyżej przepisy i nie mógł być w odniesieniu do tego roszczenia powódki skuteczny podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 5 k.c. Powódce, jak wynika z przeprowadzonego postępowania należało się wynagrodzenie za wykonanie wszystkich zawartych umów, także umowy nr (...) i nie zmienia tego okoliczność, że pozwany inwestor zapłacił za wykonane przez nią roboty wykonawcy, jak również że inwestor jest jednostką sektora finansów publicznych. Podnosząc zarzut naruszenia prawa podmiotowego nie sprecyzował skarżący jakie zasady współżycia społecznego miałyby zostać naruszone poprzez uwzględnienie żądania powódki, zaś zasady słuszności i dobrych obyczajów przemawiają za traktowaniem wynagrodzenia za wykonanie umowy nr (...) tak jak wynagrodzenia za wykonanie pozostałych umów, zwłaszcza że i ona została wykonana przez powódkę należycie. Norma art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy i brak podstaw do zastosowania jej w tej sprawie. Ponieważ zgodnie z art. 657 1 § 5 k.c. pozwane Miasto B. ponosi razem z pozwaną (...) S.A. solidarną odpowiedzialność względem powódki za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane przez nią wykonane, w sytuacji gdy doszło do opóźnienia w płatności wynagrodzenia odpowiedzialność ta rozciąga się też na odsetki jako należność uboczną. Skoro w umowach o podwykonawstwo zawartych pomiędzy powódką a pozwaną (...) S.A. strony przewidziały odsetki w wysokości umownej to również skarżący obowiązany jest do zapłaty odsetek w wysokości umownej. Solidarną odpowiedzialność ukształtowaną przepisem art.
§ 5k.c.
należy rozumieć w ten sposób, że inwestor odpowiada za zapłatę wynagrodzenia w taki sam sposób jak wykonawca. Z nieporozumienia wynika zaskarżenie przez Miasto B. punktu 5 wyroku, którym jak wskazuje jego treść, żadnej kwoty na rzecz powódki od tego pozwanego nie zasądzono. Zastrzeżenie dotyczące solidarnej odpowiedzialności (...) S.A. z pozwanym Miastem B. w zakresie kwoty 1 157,50 zł objętej nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w C. w sprawie sygn. akt VIII GNc 246/11, nie nakłada na skarżącego nowego obowiązku zapłaty na rzecz powódki. Z tych przyczyn apelację pozwanego należało oddalić. Wobec powyższego o wniesionych apelacjach na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji. Nie było także uzasadnione zażalenie powódki na zawarte w wyroku (punkty 4 i 5) rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Wbrew stanowisku skarżącej pomimo, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy było jedenaście połączonych spraw, nie uzasadniało to zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości odpowiadającej sumie kosztów należnych w każdej z tych oddzielnych spraw. Zasadnie natomiast przyjął Sąd Okręgowy, że stosując art. 98 § 1 k.p.c., który przewiduje obowiązek zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, należało zasądzić na rzecz powódki jedno wynagrodzenie w wysokości podwójnej stawki minimalnej. Rację ma Sąd Okręgowy wskazując, że roszczenia powódki mogły być dochodzone jednym pozwem. Istotnie wszystkie one wynikały z takich samych stosunków prawnych i we wszystkich ustaleniu podlegały te same okoliczności faktyczne. Zatem koszty celowe, które winna ponieść strona przegrywająca zostały w zaskarżonym wyroku określone w sposób prawidłowy, a tym samym wniesione zażalenie stosownie do art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. podlegało oddaleniu (punkt 1 sentencji). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono po myśli art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2, § 6 pkt 6, § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (…) – Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.