z art. 4799 § 2 k.p.c., z tej przyczyny, że pozwana nie dołączyła do środka zaskarżenia jego odpisu. Wniosek pozwanej o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty, został oddalony postanowieniem Sądu Okręgowego z 6 czerwca 2008 r. i następnie – postanowieniem z 30 czerwca 2008 r., Sąd ten odrzucił sprzeciw pozwanej od nakazu zapłaty złożony przy wniosku o przywrócenie terminu. Postanowieniem z 17 września 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie pozwanej na postanowienie z 30 czerwca 2008 r., stwierdzając, że przy jego wydaniu nie miało miejsca zarzucane przez pozwaną naruszenie art. 168 § 1 w zw. z art. 231 i 233 k.p.c. Nie znalazł też podstaw ku temu, żeby wystąpić – zgodnie z wnioskiem żalącej się - do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art.
z Konstytucją. W piśmie z 25 czerwca 2009 r. (data nadania) pozwana wniosła o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego z 30 czerwca 2008 r., na podstawie art. 4011 k.p.c. i w związku z tym, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2009 r., Sk 28/08 (OTK-A 2009, nr 4, poz. 48, Dz. U. 2009, Nr 67, poz. 571), art.
został uznany za niezgodny z Konstytucją. Postanowieniem z 13 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy wznowił postępowanie zakończone prawomocnym postanowieniem z 30 czerwca 2008 r. i postanowienie to uchylił. Po merytorycznym rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego przez pozwaną sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym, wyrokiem z 8 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powódki całe dochodzone przez nią roszczenie wraz odsetkami i kosztami postępowania. 3 Rozpoznając apelację pozwanej od wyroku z 8 listopada 2009 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że wznowione postępowanie dotknięte było nieważnością. Wskazał przy tym, że orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie było postanowienie Sądu Apelacyjnego z 17 września 2008 r. oddalające zażalenie pozwanej na postanowienie z 30 września 2008 r. o odrzuceniu sprzeciwu od nakazu zapłaty. W konsekwencji, sądem wyłącznie właściwym do orzeczenia w przedmiocie wznowienia postępowania był sąd drugiej instancji. Za podstawę nieważności postępowania Sąd Apelacyjny przyjął art. 379 pkt 6 k.p.c., mający zastosowanie w drodze analogii do sytuacji, w której sąd okręgowy rozpoznał sprawę zastrzeżoną do właściwości sądu apelacyjnego. Zdaniem tego Sądu, prawidłowo skonstruowana skarga o wznowienie postępowania powinna wskazywać orzeczenie kończące postępowanie w sprawie oraz orzeczenie Sądu pierwszej instancji, nie zaś jedynie postanowienie z 30 czerwca 2008 r. W konsekwencji, postanowieniem z 17 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego z 8 listopada 2010 r. zniósł postępowanie i odrzucił skargę pozwanej o wznowienie postępowania oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem: - art. 399 § 2 k.p.c. w zw. z art. 412 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że przedmiotem rozpoznania Sądu Apelacyjnego była skarga o wznowienie postępowania, nie zaś powództwo; - art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 380 k.p.c. przez przyjęcie, że zakres kognicji Sądu drugiej instancji obejmował także kontrolę zasadności wznowienia postępowania, podczas gdy rozstrzygnięcie w tym zakresie nie zostało zaskarżone w sposób przewidziany w art. 380 k.p.c.; - art. 17 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd Okręgowy nie był właściwy do rozpoznania sprawy, w której wartość przedmiotu sporu wynosiła 310.688 zł; - art. 379 pkt 6 k.p.c. przez przyjęcie, że przyczynę nieważności postępowania może stanowić orzeczenie przez sąd okręgowy w sprawie należącej do właściwości sądu apelacyjnego; - art. 405 zd. 1 in fine k.p.c. przez jego niezastosowanie, chociaż skarga o wznowienie postępowania dotyczyła jedynie orzeczenia Sądu Okręgowego - art. 405 zd. 1 in medio k.p.c. przez jego niezastosowanie i przyjęcie braku właściwości Sądu Okręgowego do rozpoznania sprawy zakończonej jego 4 postanowieniem; - art. 385 i art. 386 § 1, 2 i 3 k.p.c. przez wydanie wskutek rozpoznania apelacji orzeczenia nieprzewidzianego w ustawie; - art. 410 § 1 k.p.c. przez jego zastosowanie, mimo że przepis ten odnosi się do sądu rozpoznającego skargę o wznowienie postępowania nie zaś rozstrzygającego o roszczeniu zgłoszonym w tym postępowaniu; - art. 384 k.p.c. przez jego niezastosowanie i wydanie orzeczenia niekorzystnego dla strony apelującej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na zażalenie, powódka wniosła o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ten przepis w związku z art. 4799 § 2 k.p.c. stanowił podstawę wydania przez Sąd Okręgowy postanowienia z 5 kwietnia 2008 r., ale nie był podstawą wydania postanowienia z 30 czerwca 2008 r. ani też postanowienia z 17 września 2008 r. Postanowienia te były konsekwencją wniesienia sprzeciwu od nakazu wydanego w postępowaniu upominawczym po terminie, a zatem podstawą dla ich wydania był art. 504 § 1 k.p.c., w związku z oddaleniem wniosku pozwanej o przywrócenie terminu dla dokonania tej czynności procesowej, na podstawie art. 169 k.p.c. Żądając wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem z 30 czerwca 2008 r. skarżąca odwołała się do argumentów, przy wykorzystaniu których mogłaby podważać postanowienie z 5 kwietnia 2008 r. Wypada przy tym zauważyć, że wznowienie postępowania incydentalnego zakończonego odrzuceniem spóźnionego sprzeciwu po odmowie przywrócenia do dokonania tej 6 czynności nie mogłoby mieć wpływu na byt wcześniejszego postanowienia odrzucającego sprzeciw pozwanej od nakazu zapłaty, wniesiony wprawdzie w terminie, ale dotknięty brakami. Sąd Okręgowy, nie bacząc na to, że powołana przez pozwaną podstawą wznowienia nie ma związku z zaskarżonym rozstrzygnięciem, wznowił postępowanie w sprawie, uchylił swoje postanowienie z 30 czerwca 2008 r. i przeprowadził postępowanie co do istoty sprawy. W razie zaskarżenia skargą o wznowienie postępowania postanowienia z 5 kwietnia 2008 r. odrzucającego sprzeciw pozwanej ze wskazaniem na wzruszenie art.
przez Trybunał Konstytucyjny, wznowienie postępowania prowadziłoby do tego, że stwierdzone braki sprzeciwu nie uzasadniałyby jego odrzucenia, lecz potrzebę wezwania o ich uzupełnienie. Po uzupełnieniu braków sprzeciwu należałoby przeprowadzić postępowanie zmierzające do merytorycznego rozpoznania sprawy, a nakaz zapłaty utraciłby moc ze względu na samo skuteczne wniesienie sprzeciwu. 3. W rozważanej sytuacji procesowej nie można podzielić zarzutów skarżącej, jakoby w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania. Po pierwsze, na podstawie art. 379 pkt 4 i 6 k.p.c. nieważnością dotknięte było samo postępowanie wznowieniowe przed Sądem Okręgowym. Sąd ten rozpoznał skargę sporządzoną z naruszeniem art. 399 § 2 k.p.c., w związku z błędnym wskazaniem w niej jako orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie postanowienia wydanego w pierwszej instancji i zaskarżonego następnie zażaleniem. Z tego względu skarga ta podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 410 § 1 k.p.c.). Jej rozpoznanie doprowadziło do sytuacji, w której Sąd Okręgowy orzekł w kwestii zastrzeżonej do właściwości Sądu Apelacyjnego, co na podstawie odpowiednio stosowanego art. 379 pkt 6 k.p.c. stanowiło przyczynę nieważności postępowania. Stanowisko to znajduje bezpośrednie oparcie w uchwale Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2006 r. (III CZP 46/06, OSNC 2007, nr 5, poz. 69), w której uzasadnieniu stwierdzono, że nieważność postępowania zachodzić może również w sytuacji, w której o wznowieniu postępowania orzekł sąd okręgowy w miejsce sądu apelacyjnego, będącego wyłącznie właściwym do rozpoznania sprawy na podstawie art. 405 k.p.c. Sąd Najwyższy opowiedział się za analogicznym 7 stosowaniem w takich sytuacjach art. 379 pkt 6 k.p.c., zauważając, że „treść normatywna art. 379 k.p.c. […] ma walor uniwersalny i w żadnym razie nie odnosi się tylko do postępowania przed sądem pierwszej instancji”. Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela odmiennego stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 6 czerwca 2007 r. (III UZP 5/06, nie publ.). Niezależnie od tego należy również zwrócić uwagę na dodatkową – pominiętą przez Sąd Apelacyjny – przyczynę nieważności postępowania ujętą w art. 379 pkt 4 k.p.c., wynikającą z rozpoznania skargi o wznowienie przez sąd orzekający w niewłaściwym składzie (tak również Sąd Najwyższy w uchwale z 2 sierpnia 2006 r., III CZP 46/06, OSNC 2007, nr 5, poz. 69). Skoro rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania należało do Sądu Apelacyjnego orzekającego w składzie trzech sędziów, to orzeczenie o wznowieniu przez Sąd Okręgowy w składzie jednoosobowym stanowiło przyczynę nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. Po drugie, w konsekwencji pominięcia błędnego oznaczenia orzeczenia kończącego postępowania w sprawie, Sąd Okręgowy rozpoznał merytorycznie sprawę, zakończoną wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem, pomimo braku podstaw do wznowienia postępowania. Sąd Okręgowy orzekał w tym wypadku z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej, co zgodnie z art. 379 pkt 3 k.p.c. stanowiło przyczynę nieważności postępowania w zakresie odnoszącym się do istoty sprawy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 109 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.