← Polska

I UK 238/11

Sygn. akt I UK 238/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Romualda Spyt (przewodniczący) SSN Józef Iwulski SSA Maciej Piankowski (sprawozdaw

§ 1ust.

3 załącznika nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r., przez jego niewłaściwą interpretację i jego niezastosowanie, polegającym na przyjęciu, że: a) że specjalny dodatek z tytułu Karty Hutnika (określany także jako specjalny dodatek miesięczny z tytułu Karty Hutnika), przyznany i wypłacany pracownikom strony skarżącej na podstawie przepisów art. 73 § 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. oraz § 1 ust. 1 pkt 1 i 2, § 1 ust.

§ 1ust.

3 załącznika nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r., nie jest dodatkowym świadczeniem nie mającym charakteru deputatu przyznawanym na podstawie układu zbiorowego pacy w postaci świadczenia przyznawanego z tytułu uroczystego dnia; b) że przychód z dodatku z tytułu Karty Hutnika (określany także jako specjalny dodatek miesięczny z tytułu Karty Hutnika), przyznany i wypłacany pracownikom strony skarżącej na podstawie przepisów art. 73 § 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. oraz na zasadach określonych w przepisie § 1 ust. 1 pkt 1 i 2, § 1 ust.

§ 1ust.

3 załącznika nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r., stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 73 § 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. oraz § 3 załącznika nr 15 do 8 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r., przez jego niewłaściwą interpretację i jego nie zastosowanie, polegającym na przyjęciu, że tradycyjny dodatek z okazji obchodów Dnia Hutnika (określany także jako dodatek z tytułu Dnia Hutnika): a) jest nagrodą pieniężną z tytułu uroczystego dnia, b) jest płacony z wypracowanego przez pracowników strony skarżącej zysku przedsiębiorstwa. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisu art. 73 § 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. w związku z przepisem § 1 ust. 1 pkt 1 i 2, § 1 ust.

§ 1ust.

3 załącznika nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r., przez jego niewłaściwą interpretację i jego nie zastosowanie, polegające na przyjęciu, że specjalny dodatek z tytułu Karty Hutnika (określany także jako specjalny dodatek miesięczny z tytułu Karty Hutnika):

  1. a)jest nagrodą pieniężną,
  2. b)nie jest przyznawany z tytułu uroczystego dnia. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisu „§ 2 ust. 1 pkt 27 Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 z późn. zm.)”, wobec zaistniałej rozbieżności w interpretacji tego przepisu w orzecznictwie sądów, oraz wobec istnienia poważnych wątpliwości związanych z wykładnią tego przepisu. W ocenie skarżącego istnieje konieczność wyjaśnienia: a/ czy ekwiwalent pieniężny z tytułu zwrotu kosztów przejazdów urlopowych, świadczenia na pomoce naukowe dla dzieci, świadczenia z tytułu uroczystych dni, jak tradycyjne „barbórkowe” są jedynymi dodatkowymi świadczeniami wymienionymi w przepisie § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia wobec użytego w tym przepisie zwrotu: „tj.”, a nadto zwrotu: „jak” użytego w tym przepisie w części dotyczącej świadczenia z tytułu uroczystych dni, jak tradycyjne „barbórkowe, z wyjątkiem nagród pieniężnych wypłatach z tytułu uroczystych dni”; czy przy wykładni zwrotu: świadczenia z tytułu uroczystych dni, jak tradycyjne „barbórkowe” 9 dopuszczalnym jest odpowiednie stosowanie przepisów § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczegółowych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13 z późniejszymi zmianami), przy fakcie nie określenia przez właściwych ministrów na podstawie § 3 ust. 4 powyższego rozporządzenia Rady Ministrów rodzaju, ilości i wartości artykułów objętych świadczeniem w naturze; czy wobec użytego w przepisie § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia zwrotu: „świadczenia z tytułu uroczystych dni, jak tradycyjne „barbórkowe” dopuszczalnym jest objęcie zakresem znaczeniowym tego dodatkowego świadczenia także świadczenia pieniężnego literalnie nie nazwanego w ten sposób, a przysługującego pracownikom innych branż w formie jednorazowego, tradycyjnego i wieloletniego dodatku z okazji obchodów uroczystego dnia (na przykład Dnia Hutnika) obok innego dodatkowego świadczenia pieniężnego (na przykład Karty Hutnika): - wobec historycznego ujęcia, że „ barbórkowe” w górnictwie jak i tradycyjny dodatek z okazji obchodów „Dnia Hutnika” były świadczeniami w naturze, stopniowo przekształcając się wyłącznie w świadczenie pieniężne jako równowartość świadczenia w naturze, wobec faktu, że obydwa świadczenia dodatkowe, to jest „barbórkowe” w górnictwie jak i tradycyjny dodatek z okazji obchodów „Dnia Hutnika” w hutnictwie, były i są dodatkowymi świadczeniami innymi niż specjalne wynagrodzenie miesięczne w górnictwie oraz miesięczny specjalny dodatek z tytułu Karty Hutnika. Uzasadniając skargę kasacyjną podano, że przepisy art. 73 § 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. i § 3 załącznika nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. przyznają pracownikom tradycyjny dodatek z okazji obchodów Dnia Hutnika (określany także jako dodatek z tytułu Dnia Hutnika), w formie świadczenia pieniężnego jak tradycyjne „barbórkowe”, który nie jest nagrodą i nie jest płacony z wypracowanego przez pracowników strony skarżącej zysku przedsiębiorstwa. Ustalanie zaś corocznie przez stronę skarżącą, w oparciu o przepis § 3 załącznika nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Koksowni P. Sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. (zdanie drugie) terminu i wysokości tradycyjnego dodatku z okazji obchodów Dnia Hutnika, jest prawnie dopuszczalne i nie jest sprzeczne z 10 treścią przepisu § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r., a nadto jest zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczegółowych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13 z późniejszymi zmianami) stanowiącego podstawę do wydania aktów wykonawczych określających rodzaj, ilość i wartość artykułów objętych świadczeniem w naturze. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późniejszymi zmianami; dalej określana jako ustawa systemowa) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych będących pracownikami stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. Według art. 20 ust. 1 ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe. Według art. 12 ust. 1, ust.

ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 51, poz. 307 z późniejszymi zmianami) za przychody ze stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również 11 wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Wartość pieniężną świadczeń w naturze przysługujących pracownikom na podstawie odrębnych przepisów ustala się według przeciętnych cen stosowanych wobec innych odbiorców - jeżeli przedmiotem świadczenia są rzeczy lub usługi wchodzące w zakres działalności pracodawcy. Za pracownika uważa się osobę pozostającą między innymi w stosunku pracy. Szczegółowy katalog wyłączeń niektórych rodzajów powyższych przychodów z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zawiera § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 z późniejszymi zmianami; dalej określane jako rozporządzenie) wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 21 ustawy systemowej. Jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny, przepisy rozporządzenia jako ustanawiające wyjątki od zasady ustalania podstawy wymiaru składek od wszystkich przychodów ze stosunku pracy wykładane muszą być ściśle. W myśl § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia, podstawy wymiaru składek nie stanowią dodatkowe świadczenia niemające charakteru deputatu przyznawane na podstawie przepisów szczególnych - kart branżowych lub układów zbiorowych pracy, to jest ekwiwalent pieniężny z tytułu zwrotu kosztów przejazdów urlopowych, świadczenia na pomoce naukowe dla dzieci, świadczenia przyznawane z tytułu uroczystych dni, jak tradycyjne „barbórkowe”, z wyjątkiem nagród pieniężnych wypłacanych z tytułu uroczystych dni. Nie budzi wątpliwości, że katalog dodatkowych świadczeń niestanowiących podstawy wymiaru składek jest zamknięty: są nimi tylko świadczenia wymienione w tym przepisie, a wśród nich świadczenia przyznawane z tytułu uroczystych dni na podstawie kart branżowych lub układów zbiorowych pracy. Bez wątpienia nie chodzi przy tym o każde świadczenie wypłacane pracownikom określonej branży w okresie, na który przypada ich święto. Precyzując pojęcie „świadczenia przyznawanego z tytułu uroczystych dni”, ustawodawca odwołał się bowiem do tzw. tradycyjnego „barbórkowego”, stąd trudno odmówić racji Sądowi odwoławczemu, że kwestia charakteru tego ostatnio wymienionego świadczenia ma podstawowe 12 znaczenie dla wykładni § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia w tej części, w której wyłącza z podstawy wymiaru składek inne świadczenia przyznawane z tytułu uroczystych dni. Nie budzi też wątpliwości, że w świetle § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa – Karta górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13 z późniejszymi zmianami; dalej określane jako Karta górnika) tradycyjne „barbórkowe” jest prawem honorowym, przyznawanym z okazji Dnia Górnika i co do zasady jako świadczenie w naturze, a tylko ewentualnie w ekwiwalencie pieniężnym. Charakteru analogicznego do tradycyjnego „barbórkowego” nie ma - w przypadku wnioskodawcy - specjalny dodatek miesięczny z tytułu Karty Hutnika przysługujący pracownikom w oparciu o Załącznik nr 15 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników „Koksowni P.” sp. z o.o. z dnia 16 marca 2005 r. Biorąc pod uwagę wynikające z tego aktu prawnego zasady przyznawania tego wynagrodzenia, jak i jego wysokość (między innymi okres obliczeniowy, roczne wynagrodzenie jako podstawa do obliczenia wysokości specjalnego wynagrodzenia rocznego, wynoszącego od 5% do 20% podstawy w zależności od stażu pracy), a nadto określenie sytuacji, gdy wynagrodzenie to nie przysługuje, uznać należy, że jest to dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłacane nie z tytułu uroczystego dnia, a jedynie w okresie, na który przypada Dzień Hutnika, przysługujące pracownikom Huty na zasadach zbliżonych do analogicznych świadczeń wypłacanych pracownikom innych branż w oparciu o obowiązujące ich zakładowe źródła płacowe, czy też pracownikom sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. Nr 160, poz. 1080 z późniejszymi zmianami). Brak jest zaś przesłanek do stwierdzenia, że w zamyśle ustawodawcy tego rodzaju dodatkowe przychody pracowników osiągnięte w ciągu roku miałyby nie stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, skoro nawet nagrody pieniężne przyznawane z tytułu uroczystego dnia taką podstawę stanowią (§ 2 ust. 1 pkt 27 in fine rozporządzenia). Analogiczne stanowisko zajął już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 września 2011 r., I UK 38/11 (niepublikowane). 13 Odnośnie dodatku z tytułu Dnia Hutnika, który został określony w art. 73 § 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników „Koksowni P.” sp. z o.o. i w § 3 załącznika nr 15 wyżej wymienionego układu należy wskazać, że inaczej, niż to wynika z treści § 3 ust. 3 wskazanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r., przedmiotowy dodatek przysługuje w formie pieniężnej (a nie w naturze); jego wysokość oraz termin wypłaty są corocznie ustalane przez Prezesa Zarządu Dyrektora Naczelnego w uzgodnieniu z międzyzakładowymi organizacjami związkowymi. Tym samym przepisy płacowe obowiązujące u wnioskodawcy nie określiły dodatku w stałej wysokości, jak również sam termin wypłaty jest przedmiotem uzgodnień i nie musi przypadać na Dzień Hutnika. Powyższe cechy charakterystyczne dodatku przemawiają za stwierdzeniem, że świadczenie to jest w istocie nagrodą dla pracowników z tytułu uroczystego dnia, gdyż wysokość dodatku jest zależna od wypracowanego przez pracowników zysku przedsiębiorstwa. Nagroda taka nie mieści się kategorii wyłączeń przewidzianych w § 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia, który rozróżnia świadczenia przyznawane z tytułu uroczystych dni i nagrody pieniężne wypłacane z tytułu uroczystych dni (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I UK 30/11, niepublikowane). Z tych względów Sąd Najwyższy za prawidłowy uznał pogląd Sądu Apelacyjnego, że dodatkowe specjalne wynagrodzenie miesięczne z tytułu Karty Hutnika i dodatek z tytułu Dnia Hutnika stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wobec czego z mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.