← Polska

VI ACa 1100/12

Sygn. akt VI A Ca 1100/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA – Krystyna Karolus – Fra

§1.3.

Według postanowienia 3.2 umów (...) zobowiązało się uzyskać zgodę (...) S.A. na przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umowy,

§ 1.3.

w terminie 30 dni od daty zawarcia umowy między stronami. Umowy stanowią w punkcie 3.3, że (...) oświadcza, że wszelkie płatności na rzecz (...) S.A. wynikające z umowy,

§1.3 , zostały na dzień 30 czerwca 2005r.

uregulowane przez (...). (...) zobowiązuje się zwolnić (...) z obowiązku świadczenia na rzecz (...) S.A. z tytułu wszelkich zobowiązań wynikających z umowy,

§1

.3 niniejszej umowy, powstałych przed dniem 30 czerwca 2005roku lub związanych z okolicznościami mającymi miejsce przed dniem 30 czerwca 2005r.”. W aneksie nr (...) do umowy sprzedaży włókien O. – D.- K. zmieniono punkt 3.

  1. umowy przedłużając do 30 września 2005r. termin, w ciągu którego powódka zobowiązała się uzyskać zgodę na przeniesienie praw i obowiązków. Ponadto do kwestii przeniesienia i przejęcia praw i obowiązków wynikających z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. odnosi się postanowienie 5.
  2. oraz postanowienie 7.1 umów z dnia 29 czerwca 2005r. Zgodnie z postanowieniem punktu 5.4 umów w wypadku nieprzeniesienia prawa drogi w terminie, o którym mowa w § 3.
  3. umów zawartych przez strony, lub niewyrażenia przez (...) S. A. w tym terminie zgody na to przeniesienie, Spółka (...) ma prawo odstąpić od umowy, przy czym odstąpienie od umowy następuje poprzez pisemne oświadczenie złożone (...) w terminie 14 dni od daty,

§ 3.2 umowy.

W umowie dotyczącej światłowodów na odcinku K. – granica państwa postanowienie punktu 7.

  1. brzmi „ Niniejsza umowa wchodzi w życie pod warunkiem zawieszającym zawarcia umowy cesji i uzyskania zgody, o których mowa w § 3 niniejszej umowy”. Z kolei w umowie dotyczącej światłowodów na odcinku O. – D.- K. punkt 7.
  2. ma brzmienie: „Niniejsza umowa wchodzi w życie pod warunkiem zawieszającym uzyskania w terminie zgody,

3.2 niniejszej umowy.” Zmierzając do podpisania trójstronnej umowy w kwestii zmiany strony umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. został sporządzony projekt aneksu nr (...) do umowy nr (...) zatytułowany „Zgoda na cesję” , w którym Spółka (...) miała wyrazić zgodę na przejęcie zobowiązań Spółki (...) , wynikających z umowy nr (...) oraz na dokonanie cesji uprawnień z tej umowy. W projekcie aneksu wskazano, że podstawą prawną jego spisania jest art. 519 §2 pkt2 k.c. Aneks został podpisany przez powodową Spółkę (...) oraz Spółkę (...) / k. 142-143/. Ponownie przygotowany projekt trójstronnego porozumienia w kwestii zmiany strony umowy nr (...) został podpisany 20 stycznia 2006r. przez powódkę i Spółkę (...) / k. 144-145/. W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że 29 czerwca 2005r. powódka i poprzednik prawny pozwanej, tj. Spółka (...) zawarły na piśmie -niezależnie od umów sprzedaży -umowę , według której powódka przeniosła na rzecz Spółki (...), a Spółka (...) przejęła z dniem 30 czerwca 2005r. prawa i obowiązki wynikające z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. o udostępnienie prawa drogi / punkt 3.

  1. umów z dnia 29 czerwca 2005r./. Wobec tego, że prawu polskiemu nie jest znana jako instytucja normatywna umowna zmiana strony umowy, zmiany całej strony zobowiązania wzajemnego należy dokonać w drodze przelewu wierzytelności / art.509 k.c./ oraz przejęcia długu / art. 519 k.c./, jest przy tym obojętne, czy nastąpi to w ramach jednej czynności trójstronnej, czy sukcesywnie. Zawarte w punkcie 3.
  2. umów z dnia 29 czerwca 2009r. oświadczenie stron w przedmiocie przelewu praw jest skuteczne w świetle art. 509§1 k.c. Natomiast przejęcie długu wymagało – w świetle przepisu art. 519 §2 pkt 2 i art. 522 k.c. – zgody wierzyciela na przejęcie długu wyrażonej w formie pisemnej. W rozpoznawanym przypadku Spółka (...) wyraziła zgodę na przejęcie długu w porozumieniu z dnia 20 stycznia 2006r. W postanowieniu punktu 3.2 umów z 29 czerwca 2005r. powódka zobowiązała się uzyskać zgodę wierzyciela w terminie 30 dni od daty zawarcia umów, czyli w terminie do 29 lipca 2005r., przy czym w aneksie nr (...) do umowy sprzedaży włókien O. – D.- K. termin ten przedłużono do 30 września 2005r. Jednakże fakt wyrażenia przez Spółkę (...) zgody na przejęcie długu po terminie wskazanym w punkcie 3.2 umów nie czyni bezskutecznym oświadczenia Spółki (...) o wyrażeniu zgody na zmianę strony umowy. Termin zastrzeżony przez strony w punkcie 3.
  3. umów z dnia 29 czerwca 2005r. nie był terminem wyznaczonym wierzycielowi w trybie art. 520 k.c., w związku z tym bezskuteczny upływ tego terminu nie może być poczytany za odmowę zgody ze strony wierzyciela. To powodowa Spółka (...) zobowiązała się względem Spółki (...) do uzyskania zgody wierzyciela w terminie określonym w punkcie 3.
  4. umów z dnia 29 czerwca 2005r. Na wypadek zaś uchybienia przez powódkę temu obowiązkowi strony przewidziały sankcję w punkcie 5.
  5. umów, a mianowicie przyznały Spółce (...) uprawnienie do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od daty,

punkcie 3.

  1. Jak zaś prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy Spółka (...) nie skorzystała z tego uprawnienia. W literaturze przyjmuje się, że umowa przejęcia długu powinna zawierać zwolnienie z długu dotychczasowego dłużnika w sposób wyraźny , a nie tylko przez facta concludentia. W razie wątpliwości należy uznać nowego dłużnika za dłużnika solidarnego , co doprowadziłoby do przystąpienia do długu , a nie do jego przejęcia. Ustosunkowując się do tej kwestii należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 519 § 1 k.c. osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony / przejęcie długu/ . W świetle zatem przytoczonego przepisu przedmiotem umowy jest wstąpienie nowego dłużnika w miejsce dłużnika dotychczasowego, które rodzi skutek prawny w postaci zwolnienia z długu / przejęcie długu/ . W punkcie 3.
  2. umów z dnia 29 czerwca 2005r. strony postanowiły, że Spółka (...) przenosi na rzecz (...) , a (...) przejmuje prawa i obowiązki wynikające z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. Strony więc użyły ustawowego sformułowania „przejęcia”. Ponadto dla osiągnięcia celu w postaci umownej zmiany stron stosunku prawnego wzajemnie zobowiązującego strony dokonywały równocześnie dwóch czynności przelewu praw i przejęcia zobowiązań. Oceniając zatem czynności dotyczące długu należy mieć na uwadze, że tym czynnościom odpowiadały czynności przelewu uprawnień, a skutkiem tych obu czynności miała być zmiana strony stosunku prawnego. Gdyby pod użytym przez strony pojęciem przeniesienia i przejęcia prawa i obowiązków rozumieć przystąpienie do długu, to strona przejmująca stałaby się wyłącznym wierzycielem / a nie wierzycielem solidarnym/, zaś po stronie dłużnej występowałaby jako dłużnik solidarny, przy czym nie doszłoby do umownej zmiany stron w stosunku wynikającym z umowy nr (...) z dnia 20 listopada
  3. Ponadto w punkcie 3.3 umów strony zastrzegły, że (...) zobowiązuje się zwolnić (...) z obowiązku świadczenia na rzecz (...) S.A. z tytułu wszelkich zobowiązań wynikających z umowy,

§ 1

.3 niniejszej umowy powstałych przed dniem 30 czerwca 2005roku lub związanych z okolicznościami mającymi miejsce przed dniem 30 czerwca 2005r.” Takie zwolnienie byłoby bezprzedmiotowe w przypadku przystąpienia przez Spółkę (...) do długu z dniem 30 czerwca 2005r. Nadto strony wyraźnie wskazały w punkcie 3.2 umów na konieczność uzyskania zgody wierzyciela na przejęcie długu, która to zgoda jest zbędna w przypadku przystąpienia do długu. W tzw. zaś aneksie nr (...) do umowy nr (...) o udostępnienie prawa drogi z dnia 20 listopada 2000r. , podpisanym przez Spółkę (...), podano jako podstawę prawną wyrażenia przez Spółkę (...) zgody na zmianę strony umowy przepis art. 519 § 2 pkt 2 k.c., który dotyczy przejęcia długu, a nie przystąpienia do długu nieuregulowanego w przepisach k.c. Z tych względów należy przyjąć, że w punkcie 3.1. umów z dnia 29 czerwca 2005r. strony tych umów złożyły oświadczenia o przejęciu w rozumieniu art. 519 § 1 oraz § 2 pkt 2 k.c. przez Spółkę (...) obowiązków powódki wynikających z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. Pozwana Spółka zarzuca nieważność umów sprzedaży z dnia 29 czerwca 2005r. , stanowiących – zdaniem pozwanej- causa umowy o wstąpienie w prawa i obowiązki powódki , wynikające z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. o udostępnienie prawa drogi, która to kwestia ma- według pozwanej- kardynalne znaczenie dla rozstrzygnięcia w danej sprawie . Powyższe zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu Apelacyjnego skuteczne zawarcie umów sprzedaży światłowodów nie stanowiło causa umowy o przeniesienie na Spółkę (...) praw i obowiązków korzystającego wynikających z umowy o udostępnienie prawa drogi. Umowy te były powiązane gospodarczo, lecz ta okoliczność sama w sobie nie jest wystarczająca dla uchylenia się pozwanej od obowiązku uiszczania opłat za prawo drogi. Ponadto w danej sprawie pozwana Spółka (...) nie wykazała nieważności umów sprzedaży z dnia 29 czerwca 2005r. , chociaż ciężar udowodnienia tego faktu spoczywał na pozwanej zgodnie z przepisem art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. W sprzeciwie od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym pozwana podniosła tylko, że przed Sądem Okręgowym w Warszawie toczy się spór o sygn. akt XXGC 329 / 06 z powództwa powódki przeciwko pozwanej o zapłatę kwot wynikających ze sprzedaży włókien, w którym pozwana zaprzecza skutecznemu zawarciu tychże umów ze względu na bezwzględną nieważność / brak zgody organów spółki na zawarcie umowy , wymaganej przepisami prawa/. W związku z tym pozwana wniosła o zawieszenie postępowania w trybie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. . Na rozprawie 10 lipca 2009r. Sąd Okręgowy prawidłowo oddalił wniosek o zawieszenie postępowania / k. 336- 338/, sprawa bowiem o sygn. akt XXGC 329 / 06 dotyczyła rozliczenia ceny za sprzedane światłowody, rozstrzygnięcie zatem sprawy niniejszej nie zależało od wyniku sprawy o cenę sprzedaży światłowodów. W postępowaniu przed Sądem I instancji pozwana nie przedstawiła żadnych dowodów i nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych na okoliczność nieważności umów sprzedaży i nie uczyniła tego także w apelacji. Dopiero w piśmie procesowym datowanym 16 listopada 2012r. pozwana wniosła o dopuszczenie z urzędu na podstawie art. 232 zdanie 2 k.p.c. dowodów z aktu założycielskiego Spółki (...) na okoliczność, że umowa spółki nie przewidywała umów , o których mowa w art. 229 KSH oraz protokołów Zgromadzeń Wspólników tej Spółki w okresie od 12 stycznia 2004r. do 29 sierpnia 2005r. na okoliczność, że Zgromadzenie Wspólników nie podjęło uchwały o wyrażeniu zgody na nabycie przez Spółkę (...) światłowodów. Sąd Apelacyjny oddalił wyżej wskazane wnioski dowodowe, uznając, że działalność sądu z urzędu – stosownie do przepisu art.232 zdanie drugie k.p.c.- powinna być podejmowana tylko w wyjątkowych sytuacjach między innymi, gdy w grę wchodzi nieważność czynności prawnej, lecz i wówczas muszą zaistnieć szczególne przyczyny działania z urzędu. W danej sprawie pozwana jest osobą prawną, prowadzącą działalność gospodarczą, a w postępowaniu była nadto reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Wnioski dowodowe zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym pozwana mogła powołać w postępowaniu przed Sądem I instancji. To pozwana twierdziła, że istotną kwestią jest skuteczność zawarcia umów sprzedaży, a jej wniosek o zawieszenie postępowania został oddalony już 10 lipca 2009r. w toku postępowania przed Sądem I instancji, nie można więc uznać, iż potrzeba powołania dowodów na tę okoliczność wynikła później. Na podstawie zatem przepisu art. 381 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez pozwaną w piśmie z dnia 16 listopada 2012r. W konsekwencji należy stwierdzić, że – wbrew przepisom art. 6 k.c. oraz art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.- pozwana nie udowodniła nieważności umów sprzedaży z dnia 29 czerwca 2005r. Taka zatem okoliczność nie może być brana pod uwagę przy ocenie zawarcia umowy o wstąpienie Spółki (...) w prawa i obowiązki korzystającego z prawa drogi wynikające z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. Pozwana Spółka zarzuca nadto, że umowy zostały zawarte pod warunkiem zawieszającym i wobec niespełnienia się warunku wygasły. Zarzut powyższy jest nietrafny już z tej przyczyny, że nie ma podstaw do ustalenia, aby umowy z dnia 29 czerwca 2005r. zostały zawarte pod warunkiem zawieszającym. Według postanowienia punktu 7.1 umowa wchodzi w życie pod warunkiem zawieszającym: zawarcia umowy cesji i uzyskania zgody,

§ 3

lub pod warunkiem uzyskania w terminie zgody,

3.

  1. umowy. Jednakże przedmiotowe umowy stanowią równocześnie w punkcie 5.4., że skutkiem nieprzeniesienia prawa drogi w terminie lub niewyrażenia zgody Spółki (...) w tym terminie na przeniesienie , Spółka (...) ma prawo odstąpić od umowy. Zgodnie z przepisem art. 89 k.c. istotą warunku jest uzależnienie powstania lub ustania skutków czynności prawnej od określonego zdarzenia. Warunek zawieszający uzależnia powstanie skutków czynności prawnych od nastąpienia określonego zdarzenia. Skoro więc w przedmiotowych umowach strony przewidziały jako skutek nieprzeniesienia drogi w terminie lub niewyrażenia przez wierzyciela zgody na to przeniesienie powstawanie po stronie Spółki (...) uprawnienia do odstąpienia od umów, to nie można przyjąć, że umowy zostały zawarte pod warunkiem zawieszającym w rozumieniu art. 89 k.c. Z tych wszystkich względów należy stwierdzić, że na podstawie postanowień punktu
  2. 1 umów z dnia 29 czerwca 2005r. oraz porozumienia z dnia 20 stycznia 2006r. doszło do skutecznego przeniesienia na Spółkę (...) praw i obowiązków korzystającego z prawa drogi wynikających z umowy nr (...) z dnia 20 listopada 2000r. Następnie prawa i obowiązki z umowy nr (...) przeszły na pozwaną Spółkę (...). Nadto – jak trafnie ustalił Sąd I instancji- przedmiotowe światłowody zostały przekazane Spółce (...) protokołami z dnia 7 lipca 2005r. oraz 10 października 2005r., zostały wpisane do wykazu środków trwałych Spółki (...), były przez tę Spółkę przewłaszczone na zabezpieczenie i podnajmowane. Powyższe świadczy o tym, że najpierw Spółka (...), a następnie pozwana korzystały z prawa drogi. Powyższych ustaleń nie może podważyć ogólnikowy zarzut apelacji błędnego dania wiary zeznaniom świadków , którzy- zdaniem apelującej- nie są wiarygodni tylko z tego względu, że są to byli członkowie zarządu pozwanej, pozostający w sporach z pozwaną. W tym zakresie pozwana nie wskazała, ani na wadliwość w rozumowaniu Sądu I instancji , ani na sprzeczności w zeznaniach świadków, które mogłyby potwierdzić powyższy zarzut. W konsekwencji skoro pozwana wstąpiła w prawa i obowiązki wynikające z umowy nr (...) i przysługuje jej prawo drogi, to nie płacąc należności z tytułu prawa drogi wynikających z umowy nr (...) pozwana pozostaje w bezpodstawnym wzbogaceniu co do kwot , które zaoszczędziła we własnym majątku z tego tytułu. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie zarzut bezkrytycznego uznania przez Sąd konieczności ponoszenia przez pozwaną pełnej opłaty z tytułu prawa drogi. Zarzut ten w apelacji nie został uzasadniony, w toku zaś postępowania przed Sądem I instancji pozwana nie kwestionowała wysokości opłat. Dodać trzeba, że zawierając umowy z dnia 29 czerwca 2005r. pozwana miała świadomość co do wysokości opłat należnych Spółce (...), umowa bowiem o udostępnienie prawa drogi wraz z aneksami stanowiła integralną część umów z dnia 29 czerwca 2005r. W toku postępowania apelacyjnego pozwana podniosła zarzut niezastosowania art. 224 § 2k.c. w związku z art.225 i art. 222 § 1 k.c. Zarzut ten jest chybiony , powódka bowiem nie jest właścicielem nieruchomości i urządzeń z tytułu korzystania których Spółka (...) pobiera opłatę za prawo drogi . Wskazane zatem przez pozwaną przepisy nie mają w sprawie zastosowania. W sprawie nie ma także zastosowania przepis art. 376 § 1 k.c., jako że nie ustalono, aby strony były dłużnikami solidarnymi z tytułu opłat za prawo drogi. Z tych względów apelacja pozwanej jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego orzeczono na zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu stosownie do przepisów art. 98§ 1 i § 3, art. 108 § 1 i art. 109 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.