Prawa o ustroju sądów wojskowych, według którego w sądach wojskowych są zatrudniani urzędnicy i inni pracownicy sądowi (których zasady zatrudniania oraz obowiązki i prawa określają 14 przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury art.
). Wyraźna treść art.
3 § 1 tej ustawy) nie pozostawia wątpliwości, że urzędnicy i inni pracownicy sądowi są zatrudniani w sądach wojskowych, a więc w sądach garnizonowych i sądach okręgowych. To zaś oznacza, że pracodawcą (art. 3 k.p.) dla osób zatrudnionych w wojskowym sądzie garnizonowym jest ten sąd, a nie przełożony nad nim wojskowy sąd okręgowy. W tym zakresie Sąd drugiej instancji prawidłowo wskazał, że Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w W. (a nie prezes wojskowego sądu garnizonowego), z mocy art. 5 pkt 4 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury był podmiotem właściwym wyłącznie do nawiązywania i rozwiązywania stosunków pracy z osobami zatrudnianymi w wojskowym sądzie garnizonowym (w tym zakresie był więc organem, o którym mowa w art. 31 § 1 k.p.). Przedstawionej wykładni nie podważa powoływana przez powódki nowelizacja ustawy. Wręcz odwrotnie potwierdza ona taką interpretację, gdyż (wyjątkowa) kompetencja prezesa wojskowego sądu okręgowego w odniesieniu do pracowników wojskowego sądu garnizonowego została wyłączona z dniem 17 czerwca 2011 r. na podstawie zmian wprowadzonych w art. 5 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury przez ustawę z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 113, poz. 659). Od dnia 17 czerwca 2011 r. stosunek pracy z osobami zatrudnionymi w wojskowym sądzie garnizonowym nawiązuje i rozwiązuje prezes wojskowego sądu garnizonowego (art. 5 pkt 4 w obecnym brzmieniu), natomiast prezes wojskowego sądu okręgowego jest właściwy jedynie do nawiązywania i rozwiązywania stosunków pracy z osobami zatrudnionymi w wojskowym sądzie okręgowym (art. 5 pkt 3a). Pozostałe zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej powódek są bezzasadne, a także - wobec zasadności zarzutu naruszenia art. 231 k.p. oraz w odniesieniu do dochodzonych roszczeń - w istocie bezprzedmiotowe. Tylko dla porządku, w skrócie należy więc stwierdzić, oczywiście nietrafny jest zarzut obrazy art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, skoro przepisy tej ustawy nie stanowiły podstawy roszczeń powódek i 15 dlatego nie były przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego. Nieusprawiedliwiony jest też zarzut naruszenia art. 18 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury. Powódki były pracownicami sądu wojskowego zatrudnionymi na podstawie umownych stosunków pracy, a nie mianowania. Pamiętać przy tym należy, że przepisy art. 4-6 ustawy o pracownikach urzędów państwowych zostały z dniem 27 stycznia 1995 r. skreślone przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie ustawy o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 136, poz. 704 ze zm.). Stosownie zaś do art. 2 tej ustawy nowelizującej, od dnia 27 stycznia 1995 r., z pracownikami urzędów państwowych nie nawiązuje się już stosunków pracy na podstawie mianowania. Od tej daty nawiązanie stosunku pracy następuje tylko na podstawie umowy o pracę lub na podstawie powołania, o ile przepisy szczególne tak stanowią (por. postanowienie Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 7 marca 2002 r., III KKO 10/01, OSNP 2003 nr 11, poz. 281). Jedynie stosunki pracy nawiązane przed tym dniem na podstawie mianowania pozostawały w mocy. Skoro wszystkie powódki były zatrudnione na podstawie umów o pracę to niemożliwe jest odwoływanie do przepisów art. 13-15 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, dotyczących wyłącznie pracowników mianowanych. Nadto, w rozpoznawanej sprawie jest całkowicie bezprzedmiotowe, skoro powódki nie dochodziły żadnych roszczeń wyprowadzanych z przepisów dotyczących stosunku pracy z mianowania a dla oceny, czy miał zastosowanie art. 231 k.p., kwestia ta nie ma znaczenia (co wyżej wyjaśniono). Wreszcie bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 8 k.p., którego prawidłową wykładnię w kontekście oceny zasadności wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 § 1 k.p.) przedstawił Sąd drugiej instancji. Powyższe oznacza, że (w ostatecznym rozrachunku) usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej stanowi zarzut naruszenia art. 231 § 1 k.p. Wobec tego - co do zasady - skarga kasacyjna powinna zostać uwzględniona. Sąd Najwyższy rozważył, czy nie powinna być ona oddalona, gdyż zaskarżony wyrok Sądu drugiej instancji odpowiada prawu ze względu na brak legitymacji biernej pozwanego (art. 39814 in fine k.p.c.). Tego rodzaju rozstrzygnięcie powinno być jednak stosowane wyjątkowo, w sytuacjach niebudzących żadnych wątpliwości (wyrok z dnia 23 czerwca 2010 r., II PK 21/10, OSNP 2011 nr 23-24, poz. 292) a nadto pozostawione 16 jest uznaniu Sądu Najwyższego, po analizie wszystkich okoliczności sprawy. Prawidłowe oznaczenie strony pozwanej w rozpoznawanej sprawie w chwili złożenia pozwu powinno polegać na wskazaniu Wojskowego Sądu Garnizonowego w K., co należało w pierwszej kolejności do powódek (art. 187 § 1 w związku z art. 126 § 1 k.p.c.). W sprawach dotyczących przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę jest to jednak bardzo często trudnym zadaniem, czego dowodzi praktyka sądowa. Do powódek należała także inicjatywa co do ewentualnych wniosków w zakresie przekształceń podmiotowych w toku postępowania (art. 194 k.p.c.). Jednakże w sprawie z zakresu prawa pracy z powództwa pracownika, określone obowiązki w tym zakresie spoczywały też na Sądzie pierwszej instancji, który powinien podjąć w tym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 468 § 1 k.p.c.). W razie stwierdzenia, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko legitymowanemu podmiotowi, Sąd pierwszej instancji powinien dokonać z urzędu wezwania tego podmiotu do udziału w sprawie na podstawie art. 477 zdanie pierwsze k.p.c. (było to niemożliwe w postępowaniu apelacyjnym - art. 391 § 1 k.p.c.), co w sprawach dotyczących przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę wymaga wstępnego rozważenia skomplikowanych zagadnień materialnoprawnych. Oddalenie skargi kasacyjnej - w istocie ze względów procesowych - prowadziłoby w praktyce (z uwagi na upływ terminów z art. 264 k.p.) do poważnego utrudnienia powódkom realizacji ich roszczeń, co kłóciłoby się z ochronnym charakterem art. 231 k.p. Natomiast przy uwzględnieniu skargi możliwe jest (również pozostawione uznaniu Sądu Najwyższego) przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji (art. 39815 § 1 zdanie drugie k.p.c.), przed którym dopuszczalne są praktycznie wszelkie przekształcenia przedmiotowe i podmiotowe (te także z urzędu) powództwa. Tego rodzaju rozstrzygnięcia były już stosowane w praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 10 października 2003 r., I PK 456/02, OSNP 2004 nr 19, poz. 335). Z powołanych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. 17
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.