Sygn. akt I UK 13/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bogusław Cudowski SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z odwołania M. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ł. o zasiłek chorobowy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 czerwca 2012 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 sierpnia 2011 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 15 grudnia 2010 r. znak […] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. zmienioną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia 25 stycznia 2011 r. znak […] (co do okresu odmowy) odmówił M. S. prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu ubezpieczenia chorobowego od 24 października 2010 r. do 30 listopada 2010 r. i nadal za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy wskazując jako podstawę prawną decyzji art. 13 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst Dz.U. z 2005 r. Nr 31 poz. 267 ze zm.) i podnosząc, iż po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego 23 października 2010 roku wnioskodawca kontynuuje wcześniej podjętą - od dnia 1 lipca 2009 r. - działalność gospodarczą. Odwołanie od decyzji wniósł wnioskodawca. Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18 kwietnia 2011 r., oddalił odwołanie. Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca M. S. zatrudniony był w firmie N. SA w W. w okresie od 8 lipca 2002 r. do 23 października 2010 r. na podstawie umowy o pracę. Wnioskodawca stał się niezdolny do pracy od dnia 19 października 2010 r. Pracodawca wnioskodawcy wypłacił mu wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy od dnia 19 października 2010 r. do 23 października 2010 r. Niezdolność do pracy wnioskodawcy trwała do 31 marca 2011 r. Wnioskodawca wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia, to jest po 23 października 2010 r. Jednocześnie występując z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego wnioskodawca wskazał, iż nie prowadzi „osobiście zarejestrowanej działalności gospodarczej” od dnia 19 października 2010 r. ze względu na stan zdrowia, podając także, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i chorobowe. Wnioskodawca od lipca 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą, która została zawieszona od 30 grudnia 2010 r. W okresie niezdolności do pracy wnioskodawca 3 faktycznie nie podejmował czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sąd Rejonowy stwierdził, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Zdaniem Sądu Rejonowego, zasiłek chorobowy przysługuje w razie niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, a więc jego funkcja substytutu zarobku polega na zabezpieczeniu środków niezbędnych do utrzymania w okresie trwania choroby. Taką zasadniczą funkcję spełnia zasiłek chorobowy w okresie trwania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia jest natomiast wyjątkiem od ogólnej zasady przysługiwania prawa do zasiłku chorobowego w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Odwołanie się do funkcji i celu prawa do zasiłku chorobowego, udzielanego po przekroczeniu okresu objętego składką, pozwala na stwierdzenie, że w kontekście ogólnych zasad nabywania prawa do zasiłku chorobowego, jest on świadczeniem wyjątkowym, przysługującym tylko osobom niepodlegającym ubezpieczeniu, i to z tytułu zdarzeń nieobjętych ryzykiem ubezpieczenia chorobowego. Ryzyko, które ustawodawca zdecydował się finansować bez ekwiwalentu w składce, zostało ogólnie ujęte jako niezdolność do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Sąd pierwszej instancji analizował przesłankę „kontynuacji działalności zarobkowej" lub „podjęcia działalności zarobkowej". Zauważył, że w art. 3 ustawy zawierającym jej słownik, nie ma pojęcia „działalność zarobkowa", podobnie jak w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, która także pojęcia tego nie wyjaśnia. Wykładnia pojęcia "działalności zarobkowej" użytego w cytowanym przepisie, której wykonywanie w czasie orzeczonej niezdolności do pracy skutkuje 4 utrata prawa do zasiłku chorobowego - za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia poprzez porównanie zakresu przedmiotowego przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 z art. 17 ust. 1 ustawy - przewidującym utratę prawa do zasiłku chorobowego w razie wykonywania w czasie niezdolności do pracy - pracy zarobkowej za cały okres zwolnienia - prowadzi do wniosku, iż zakres przedmiotowy pojęcia "działalności zarobkowej" jest szerszy od pojęcia "praca zarobkowa" i obejmuje różne formy prowadzenia działalności, w ramach której ubezpieczony uzyskuje dochód. Inna działalność zarobkowa, to działalność stanowiąca źródło dochodu z tytułu własnej pracy, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Sąd przyjął przy tym, że jest to tego rodzaju działalność zarobkowa, która stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego. Tylko ona bowiem może być podstawą do wypłaty zasiłku w miejsce utraconego dochodu, a więc uczynić zbędną ochronę ubezpieczeniową z tytułu poprzedniej, zakończonej działalności. Sąd Rejonowy uznał, że pod pojęciem działalności zarobkowej, należy rozumieć zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową, albo prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, z których uzyskuje się dochód. Sąd Rejonowy stwierdził, że w kontekście brzmienia art. 13 ust. 1 pkt 2 nadanego na mocy nowelizacji ustawy dokonanej z mocą od 8 lutego 2005 r. nie można pomijać przesłanki kontynuacji lub podjęcia działalności zarobkowej w aspekcie brzmienia dalszej części przepisu, a mianowicie, iż działalność ta stanowi tytuł do objęcia obowiązkowo lub dowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewnia prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. W myśl art. 3 ust. 1 ustawy zasiłkowej przez pojęciem tytułu ubezpieczenia chorobowego należy rozumieć zatrudnienie lub inną działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tytułem ubezpieczenia chorobowego jest prowadzenie działalności gospodarczej. Nadto Sąd Rejonowy zauważył, że prowadzenie działalności gospodarczej daje podstawę do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. A zatem, w ocenie Sadu Rejonowego, wnioskodawca prowadząc zarejestrowaną działalność gospodarczą od dnia jej 5 rozpoczęcia do okresu zawieszenia działalności gospodarczej posiadał tytuł do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Apelację od powyższego wyroku wniósł wnioskodawca. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2011 r., oddalił apelację. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji wydał trafne orzeczenie, znajdujące oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym i obowiązujących przepisach prawa. Sad Okręgowy zauważył, że spór w niniejszej sprawie dotyczył prawa do zasiłku chorobowego za okres od 24 października 2010 r. do 31 marca 2011 r. oraz cały dalszy okres niezdolności do pracy. Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy wnioskodawca w okresie niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego kontynuował działalność zarobkową w związku z czym w myśl art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity Dz.U. z 2010 r., Nr 77, poz. 512) utracił prawo do zasiłku chorobowego za ten okres. Sąd Okręgowy podniósł, że pojęcie działalności zarobkowej, niezdefiniowane ani na gruncie ustawy zasiłkowej ani w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, należy rozumieć szeroko. W sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów. Sąd zauważył, że w orzecznictwie, jeszcze na tle ustawy z grudnia 1974 r., wskazywano, że "działalnością zarobkową" jest działalność stanowiąca źródło dochodu z tytułu własnej pracy, niezależnie od podstawy jej wykonywania. Jedną z form działalności zarobkowej jest prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek. Dodatkowo przyjmowano, że jest to tego rodzaju działalność zarobkowa, która stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego, ponieważ tylko taka działalność może być podstawą do wypłaty zasiłku w miejsce utraconego dochodu, a więc uczynić zbędną ochronę ubezpieczeniową z tytułu poprzedniej, zakończonej działalności. Podkreślano, że działalność zarobkowa to "działalność stanowiąca tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu". Obecnie warunek ten jest expressis verbis wpisany w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Sąd Okręgowy 6 stwierdził, że pod pojęciem podjęcia lub kontynuowania działalności zarobkowej, stanowiącym przyczynę wyłączającą prawo do zasiłku, należy rozumieć istnienie innych źródeł dochodów, będących tytułem do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniających prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Prowadzenie działalności gospodarczej daje podstawę do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają ubezpieczeniu społecznemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Nadto, Sąd drugiej instancji wskazał, że ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana, a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu, należy do sfery ustaleń faktycznych. Istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Także ustalenie, że przedsiębiorca przestał osiągać dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest jednoznaczne z ustaleniem, że tej działalności nie prowadzi. W prawnym rozumieniu "zaprzestanie działalności" następuje bowiem z chwilą jej formalnego zawieszenia lub zakończenia z wykreśleniem z rejestru. Faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, które nie znalazło odzwierciedlenia w ewidencji działalności gospodarczej, nie powoduje wyłączenia przedsiębiorcy prowadzącego tę działalność z ubezpieczeń społecznego i zdrowotnego. Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, iż wnioskodawca jest uprawniony do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że choć wnioskodawca nie wykonywał czynności 7 związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, działalność ta, wobec braku jej zawieszenia zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej była kontynuowana, a w związku z tym istniał tytuł do objęcia wnioskodawcy dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W ocenie Sądu Okręgowego nie sposób uznać też, że wobec faktu wyrejestrowania działalności gospodarczej wnioskodawcy z dniem 30 grudnia 2010 r., nieuprawnione było wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego w stosunku do całego okresu niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, a nie tylko okresu wykonywania pracy zarobkowej i objęcia tytułem do ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy uznał, iż kontynuacja działalności zarobkowej w jakimkolwiek czasie po ustaniu tytułu ubezpieczenia społecznego wyłącza prawo do zasiłku chorobowego za cały okres do wyczerpania prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez wnioskodawcę, w której zarzucono „naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 382 w związku z art. 217 § 1 i 2, art. 227, 233 i 391 § 1 k.p.c. - wskutek złamania zasady wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i niewłaściwej oceny dokumentów przedłożonych w postępowaniu, z których w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że Skarżący od dnia 19.10.2010 r. (pierwsze zwolnienie lekarskie) do dnia 31.03.2011 r. nie kontynuował żadnej działalności gospodarczej; art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. na skutek tego, iż Sąd Okręgowy nie zamieścił w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia oceny przedłożonych na tę okoliczność dowodów i ustaleń, czy Skarżący w spornym okresie (19.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.