Sygn. akt III CZP 23/12 UCHWAŁA Dnia 6 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego L. sp. z o.o. w K. i Przedsiębiorstwa Handlowego L. A. Ł., M. Ł. sp.j. w K. przy uczestnictwie Uniwersytetu Pedagogicznego w K. o udzielenie zamówienia publicznego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 6 czerwca 2012 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 3 lutego 2012 r., "Jaką opłatę sądową należy pobrać od skargi na postanowienie Krajowej Izby Odwoławczej dotyczące wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego?" podjął uchwałę: 2 Od skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych dotyczącej wyłącznie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego pobiera się piątą część opłaty stosunkowej wartości przedmiotu zaskarżenia. Uzasadnienie 3 Krajowa Izba Odwoławcza postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r. odrzuciła odwołanie wniesione przez wykonawców, tj. Przedsiębiorstwo Handlowo- Usługowe L. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (lidera) oraz Przedsiębiorstwo Handlowe L. A. Ł., M. Ł. spółkę jawną (partnera) wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, prowadzonym przez zamawiającego Uniwersytet Pedagogiczny w K. - jako złożone przez podmiot nie legitymujący się pełnomocnictwem do składania odwołań (art. 189 ust. 2 pkt 2 prawa zamówień publicznych), obciążyła odwołującego się wykonawcę kosztami postępowania i zaliczyła w poczet tych kosztów kwotę 15.000 zł, uiszczoną tytułem wpisu od odwołania, oraz zasądziła od odwołującego na rzecz zamawiającego kwotę 3.666,98 zł stanowiącą koszty postępowania odwoławczego poniesione z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika (art. 192 ust. 9 i 10 prawa zamówień publicznych). Odwołanie dotyczyło zaniechania odrzucenia oferty wykonawcy S. B. spółki z o.o., wyboru jako najkorzystniejszej oferty wykonawcy S. B. spółki z o.o., mimo że podlegała ona odrzuceniu, zaniechania czynności wyboru ofert odwołującego się jako najkorzystniejszej. Skargę do Sądu Okręgowego na powyższe postanowienie, w części dotyczącej orzeczenia o kosztach postępowania, wnieśli wykonawcy. Skarżący wskazali jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 18.667 zł i uiścili opłatę sądową od skargi w kwocie 934 zł. Kwota ta została wyliczona jako piąta część opłaty stosunkowej obliczonej od wartości przedmiotu zaskarżenia. Sąd Okręgowy powziął wątpliwość prawną co do tego, jaką opłatę sądową należy pobrać od skargi na postanowienie Krajowej Izby Odwoławczej dotyczącej wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego. Wskazał, że wątpliwości te związane są ze zmianą stanu prawnego, spowodowaną wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 z późn. zm.), opartej na zasadzie opłat stałych, w przeciwieństwie do uchylonej ustawy z dnia 13 czerwca 1967r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 88 z późn. zm.) i jej przepisów wykonawczych, tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości 4 wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 155, poz. 753 z późn. zm.), przypisujących priorytetowe znaczenie wpisom stosunkowym. Obowiązująca ustawa przewiduje od skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej w zasadzie opłatę stałą, z zastrzeżeniem wyjątku uiszczania opłaty stosunkowej ograniczonej górną granicą 5.000.000 zł, gdy skarga dotyczy czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego podjętych po otwarciu ofert. Skarga jest przy tym jedynym i specyficznym środkiem zaskarżenia, przysługującym na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej. Sąd wskazał że, w wypadku pobrania opłaty stałej albo stosunkowej, wysokość opłaty sądowej w przedmiotowej sprawie wynosiłaby odpowiednio 75.000 zł i 15.000 zł, co oznacza że byłaby to opłata rażąco wygórowana w stosunku do wartości przedmiotu zaskarżenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy wynika z wątpliwości powstałych na skutek kolejnych zmian stanu prawnego. Polegały one na wprowadzeniu znaczących różnic systemowych dotyczących środków ochrony prawnej, przewidzianych ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznych (jedn. tekst Dz. U. z 2010 r., Nr 113, poz. 759 z późn. zm.) oraz opłat sądowych pobieranych na podstawie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 z późn. zm.). Powyższe zmiany nie tylko nie usunęły, ale wręcz pogłębiły dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne związane z dopuszczalnością zaskarżania orzeczeń co do kosztów zawartych w wyrokach i postanowieniach Krajowej Izby Odwoławczej przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych i pobieraniem opłat od skarg wnoszonych do sądów powszechnych. Uprzednio skarga do sądu przysługiwała na wyrok zespołu arbitrów przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych. Od skargi pobierano wpis stały w kwocie 3.000 zł (§ 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych, Dz. U. Nr 155, poz. 753 z późn. zm.). Sąd Najwyższy przyjął wówczas - kierując się wykładnią systemową zewnętrzną i wewnętrzną, w tym jednolitym stanowiskiem orzecznictwa uznającym, że rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu sądowym 5 stanowi autonomiczne orzeczenie zapadające w formie odrębnego postanowienia nawet wówczas, gdy jest zawarte w wyroku albo w postanowieniu co do istoty sprawy kończącym postępowanie nieprocesowe i uwzględniając ponadto, że zespół arbitrów (działający jak sąd polubowny) może orzekać wyłącznie w formie wyroku – iż zachodzi systemowy wyjątek i dopuszczalna jest skarga na wyrok zespołu arbitrów dotycząca wyłącznie niesamodzielnego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2002 r., III CZP 68/02, OSNC 2003, nr 7-8, poz. 103). W kolejnym orzeczeniu, stwierdzając istnienie luki w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych w zakresie regulacji wpisów od skargi na orzeczenie zespołu arbitrów o charakterze formalnym, Sąd Najwyższy opowiedział się za pobieraniem piątej części wpisu stosunkowego od skargi na postanowienie zespołu arbitrów (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., III CZP 19/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 57). Swoje stanowisko umotywował odwołaniem do reguły, że postanowienia formalne, nawet kończące postępowanie, podlegają opłacie niższej, tj. w wysokości 1/5 wpisu, oraz brakiem podstaw do kreowania wyjątku od ustawowej zasady pobierania wpisów stosunkowych w sprawach cywilnych. W uzasadnieniu uchwały z dnia 8 grudnia 2005 r., III CZP 109/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 182, Sąd Najwyższy podzielając te poglądy stwierdził, że skoro rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zamieszczone w wyroku zespołu arbitrów bardziej zbliżone jest do zażalenia jak do apelacji to, mimo że gramatyczna wykładnia § 18 ust. 5 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. prowadziłaby do wniosku, że od skargi zawsze powinien być pobierany wpis stały w pełnej wysokości, należy przyjąć, kierując się wykładnią systemową i biorąc pod uwagę zasadę stosunkowości wpisu wynikającą z ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, że od skargi na wyrok zespołu arbitrów w części dotyczącej wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania pobiera się 1/5 wpisu stosunkowego. Obecnie, zgodnie z art. 198a prawa zamówień publicznych, stronom oraz uczestnikom postępowania przysługuje skarga do sądu na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej, która jako organ odwoławczy zastąpiła zespół arbitrów, 6 a w postępowaniu toczącym się na skutek wniesienia skargi stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o apelacji, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 22 grudnia 2009 r., przewiduje od skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej opłatę stałą w wysokości pięciokrotnego wpisu wniesionego od odwołania (art. 34 ust. 1), z zastrzeżeniem wyjątku uiszczenia opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości przedmiotu zamówienia, ograniczonej górną granicą 5.000.000 zł, gdy skarga dotyczy czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego podjętych po otwarciu ofert (art. 34 ust. 2), nie różnicując, czy przedmiot zaskarżenia obejmuje rozstrzygnięcie merytoryczne, formalne, czy odnoszące się do kosztów postępowania. Regulujący tę kwestię przepis pozostaje zresztą w sprzeczności z art. 12 i art. 13 ust. 1 ustawy, przewidującymi, że górna granica opłaty stałej nie może być wyższa niż 5.000 zł, a opłaty stosunkowej - niż kwota 100.000 zł. Jak dotąd zapadł jeden judykat dotyczący pobierania opłat od skarg na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej, dotyczący zagadnień intertemporalnych, związanych z brakiem przepisów przejściowych co do zmiany ustawy o kosztach sądowych, dokonanej równolegle ze zmianą prawa zamówień publicznych w ustawie z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 206, poz. 1591). Opierając się na zasadzie aktualności Sąd Najwyższy opowiedział się za pobieraniem od skarg na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej, wniesionych po dniu 22 grudnia 2009 r., opłaty w wysokości wskazanej w znowelizowanym art. 34 u.k.s.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2010 r., III CZP 103/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 83). Należy zauważyć, że problematyka kosztów postępowania odwoławczego toczącego się przed Krajową Izbą Odwoławczą, objęta jest samodzielną regulacją prawną. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r. w sprawie wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. 2010 r., Nr 41, poz. 238) wydane zostało w oparciu o delegację ustawową, wprost nakazującą zróżnicowanie wysokości wpisów zależnie od wartości i rodzaju 7 zamówienia (art. 198 pkt 2 p.z.p.). Odwołanie do powyższych kryteriów w postępowaniu odwoławczym, do którego odpowiednio stosuje się przepisy k.p.c. o sądzie polubownym (arbitrażowym) jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, jest zrozumiałe i celowe, zważywszy na jego charakter, różny przedmiot zaskarżanych czynności bądź rozstrzygnięć zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Rozporządzenie szczegółowo reguluje zasady obciążania i rozliczania kosztów w postępowaniu odwoławczym, w zależności od sposobu jego zakończenia (zwrotu, umorzenia postępowania odwoławczego, uwzględnienia, odrzucenia lub oddalenia odwołania). Nawiązania do tych przesłanek, rodzaju i treści orzeczeń w odniesieniu do skargi przysługującej od orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej brak w przepisach ustawy o kosztach sądowych. Nie ulega wątpliwości, że w obowiązującym stanie prawnym utrzymana została zasada wyłączności środka zaskarżenia w postaci skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej (art. 198a ust. 1 p.z.p.). Podkreślenia wymaga, że obecnie przepisy wprost przewidują wydawanie przez ten podmiot orzeczeń w formie wyroków i postanowień (art. 192 ust. 1). Tym samym utracił aktualność argument powołany w uzasadnieniu cytowanej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2002 r., III CZP 68/02, odwołujący się do braku samodzielności rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w wyroku zespołu arbitrów i odstępstwa od ustawowej zasady autonomiczności orzeczenia o kosztach zamieszczanego w wyrokach i postanowieniach sądów powszechnych. Przez orzeczenie w rozumieniu art. 198a ust. 1 p.z.p. należy zatem obecnie rozumieć wszystkie rozstrzygnięcia o charakterze materialnym (wyroki) i formalnym (postanowienia). Nie ma podstaw do wyłączenia z tej kategorii postanowień zapadłych w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego. W szczególności przemawia za tym stanowiskiem treść art. 198 pkt 2 p.z.p. nadającego pojęciu kosztów w postępowaniu odwoławczym toczącym się przed Krajową Izbą Odwoławczą samodzielne znaczenie normatywne, czego dalszą konsekwencją jest stwierdzenie, że w obecnym stanie prawnym postanowienie wydane w tym przedmiocie, na wzór orzeczeń sądów powszechnych, ma charakter autonomiczny i podlega samodzielnemu zaskarżeniu (por. uchwała
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.