1 lit. e) oraz § 4 ust. 1 i ust. 6 Pakietu, poprzez błędną ich wykładnię; 4/ art. 9 § 1 k.p.
1 lit. e) oraz § 4 ust. 1 i ust. 6 Pakietu, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie; 5/ art. 391 k.c. w związku z postanowieniem § 4 ust. 1 i ust. 6 Pakietu oraz art. 3 i art. 31 k.p., poprzez błędną ich wykładnię; 6/ art. 391 k.c., w związku z postanowieniem § 4 ust. 1 i ust. 6 Pakietu oraz art. 3 i art. 31 k.p., poprzez niewłaściwe ich niezastosowanie; 7/ art. 203 § 1 k.s.h. w związku z art. 58 § 1 i § 2 k.c.,
1 lit. e) § 4 ust. 1 i ust. 6 Pakietu, poprzez błędną ich wykładnię; 8/ art. 203 § 1 k.s.h. w związku z art. 58 § 1 i § 2 k.c.,
1 lit. e) § 4 ust. 1 i ust. 6 Pakietu, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie; 9/ art. 209 k.s.h. oraz art. 210 § 1 k.s.h. w związku z art. 38 k.c. oraz z art. 108 k.c., poprzez błędną ich wykładnię; 10/ art. 209 k.s.h. oraz art. 210 § 1 k.s.h. w związku z art. 38 k.c. i z art. 108 k.c., poprzez niewłaściwe ich niezastosowanie; 11/ art. 12 w związku z art. 13 oraz w związku z art. 2 pkt 3 i art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób 7 kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, poprzez niewłaściwe ich niezastosowanie; 12/ art. 8 k.p. w związku z art. 13 k.p., poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Sąd drugiej instancji błędnie ocenił charakter prawny Pakietu uznając, że jest on porozumieniem zbiorowym, o którym mowa w art. 9 § 1 k.p. Niewłaściwym, w ocenie skarżącej, było uczynienie z jego postanowień podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy. Pakiet nie został oparty o ustawę, a zatem nie mając ustawowego oparcia – nie może zostać uznany za porozumienie zbiorowe w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Pakiet jest jedynie czynnością cywilnoprawną o charakterze umowy dotyczącej osób trzecich. Zdaniem skarżącej, w sytuacji odmowy przez pozwaną Spółkę wypłaty świadczenia żądanego przez powoda, może on wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko podmiotowi przyrzekającemu (inwestorowi), a nie Spółce. Spółka nie miała zatem biernej legitymacji procesowej. Przyjęcie, że Pakiet obejmował swym zakresem również członków Zarządu pozwanej Spółki, prowadzi do wniosku, iż udzielenie powodowi pracowniczych gwarancji zatrudnienia wynikających z tego aktu jest nieważne jako sprzeczne z art. 203 § 1 k.s.h., statuującego prawo do odwołania uchwałą wspólników członka zarządu w każdym czasie. Nieusprawiedliwione oraz sprzeczne ze społeczno- gospodarczą funkcją postanowień zawierających gwarancję wieloletniego pracowniczego zatrudnienia jest dochodzone przez powoda roszczenie odszkodowawcze z tytułu niedotrzymania takich gwarancji zatrudnienia, które nie mogły objąć członków Zarządu pozwanej Spółki, skoro ci mogą być w każdym czasie odwołani ze swoich funkcji. Skarżąca zaznaczyła również, iż powód nigdy nie został objęty działaniem Pakietu, a więc nie było podstaw do uwzględnienia jego roszczenia. Aby tak się stało, Spółka powinna być – w zakresie, w jakim Pakiet miałby dotyczyć członków jej Zarządu – reprezentowana albo przez Radę Nadzorczą albo przez ustanowionego uchwałą Zgromadzenia Wspólników pełnomocnika, upoważnionego do zawierania Pakietu na rzecz członków Zarządu pozwanej Spółki. Gdyby przyjąć, że powód podlegał Pakietowi, to zawierając Pakiet w imieniu pracodawcy brałby on udział w kształtowaniu treści swojego stosunku pracy w sposób sprzeczny z ustawą 8 kominową, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Skarżąca podniosła również, iż żądanie powoda jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Łączna kwota rekompensaty, jakiej powód może żądać i zapewne zażąda ,wynosi blisko 300.000 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze wszystkimi zarzutami skarżącej można się zgodzić. W kwestii charakteru prawnego pakietów socjalnych zawieranych w trakcie procesów restrukturyzacyjnych przez pracodawcę lub inwestora ze związkami zawodowymi zarysowała się rozbieżność poglądów judykatury. W wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego kwestionowano ich normatywny charakter, podkreślając, że źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. są także porozumienia normatywne zawierane między partnerami socjalnymi, w tym układy zbiorowe pracy i inne porozumienia zbiorowe. Warunkiem zaliczenia porozumienia zbiorowego do źródeł prawa pracy jest jednak oparcie go na ustawie. Wymieniony akt można zaliczyć do źródeł prawa pracy tylko wówczas, gdy możliwość jego zawarcia została wyraźnie przewidziana w ustawie. Postanowienia pakietów socjalnych nie powołują się zaś na jakąkolwiek ustawę jako podstawę ich zawarcia. Wprawdzie prawo związków zawodowych oraz pracodawców i ich organizacji do zawierania porozumień zbiorowych zostało zagwarantowane w art. 59 ust. 2 Konstytucji, jednakże wspomniany przepis Konstytucji należy traktować jako generalną gwarancję dla partnerów socjalnych do zawierania porozumień zbiorowych, podczas gdy w art. 9 § 1 k.p. chodzi o wyraźne określenie w ustawie dopuszczalności zawarcia konkretnego rodzaju porozumienia zbiorowego. Powyższe okoliczności sprawiają, że pakiety socjalne nie mogą być traktowane jako akty normatywne zawierające przepisy prawa materialnego. Brak "oparcia w ustawie" pakietu socjalnego jako porozumienia zbiorowego zawartego między zakładowymi organizacjami związkowymi i pracodawcą nie wyłącza sam przez się jego legalności i możliwości wywoływania skutków prawnych, w tym również skutku w postaci dopuszczalności dochodzenia przez pracowników indywidualnych roszczeń w oparciu o jego postanowienia. Porozumienie to należy 9 uznać za szczególnego rodzaju nienazwaną umową zbiorowego prawa pracy. Indywidualne roszczenia pracowników mające swoje źródło w takiej umowie, wynikają z możliwości potraktowania jej - zgodnie z art. 300 k.p. - jako umowy na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.), na podstawie której pracownicy, nie będący stroną porozumienia, mogą żądać spełnienia przyrzeczonego świadczenia bezpośrednio od pracodawcy jako podmiotu, który przyjął na siebie w umowie z partnerem socjalnym (zakładową organizacją związkową) obowiązek takiego świadczenia na rzecz pracowników. Normatywnego charakteru odmawiano przy tym zwłaszcza pakietom zawieranym przez działające u pracodawcy związki zawodowe i inwestora – przyszłego nabywcę akcji spółki, lecz bez udziału samego pracodawcy jako strony zbiorowego prawa pracy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I PKN 588/98, OSNAPiUS 1999 nr 12, poz. 398; z dnia 7 września 1999 r., I PKN 243/99, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 8; z dnia 17 lutego 2000 r., I PKN 541/99, OSNAPiUS 2001 nr 541/99, OSNAPiUS 2001 nr 14, poz. 464; z dnia 26 maja 2000 r., I PKN 674/99, OSNAPiUS 2001 nr 22, poz. 664; z dnia 25 maja 2005 r., I PK 223/04, OSNP 2006 nr 3 – 4, poz. 36; z dnia 25 maja 2005 r., I PK 228/04, OSNP 2006 nr 3 – 4, poz. 37 i z dnia 29 czerwca 2005 r., II PK 344/04, OSNP 2006 nr 9 – 10, poz. 152). Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 maja 2001 r., III ZP 25/00 (OSNAPiUS 2002 nr 6, poz. 134) uznał jednak tego rodzaju pakiet socjalny (Pakt Gwarancji Pracowniczych zawarty w dniu 23 grudnia 1996 r. pomiędzy ogólnopolskimi organizacjami związkowymi działającymi w PKP a zarządem PKP w sprawie warunków realizacji II etapu restrukturyzacji przedsiębiorstwa PKP) za źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) na zasadach ustalonych odrębnymi przepisami związkom zawodowym przysługuje prawo prowadzenia rokowań zbiorowych oraz zawierania układów zbiorowych pracy, a także innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy. Sąd Najwyższy podkreślił różnicę w sformułowaniu tego przepisu względem art. 9 § 1 k.p. Chodzi w nim nie o porozumienia "oparte na ustawie" ale o porozumienia "przewidziane przepisami prawa pracy". Oznacza to, że w przypadku, gdy stroną porozumienia zbiorowego jest związek zawodowy, to 10 wystarczy, że przepisy prawa pracy dowolnej rangi przewidują zawieranie porozumień w określonym przedmiocie, a nie jest konieczne wskazanie podstawy ustawowej. W tym znaczeniu art. 21 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych jest przepisem pozwalającym na zawieranie porozumień zbiorowych w określonym przedmiocie, a więc może stanowić "oparcie ustawowe" w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Oparciem dla tego rodzaju porozumień zbiorowych jest także art. 4 nr 98 Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, przyjętej w Genewie dnia 1 lipca 1949 r. (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 126) i ratyfikowanej przez Radę Państwa w dniu 14 grudnia 1956 r., który stanowi podstawę prawną do zawierania wszelkich porozumień zbiorowych w określonych w nim granicach przedmiotowych i podmiotowych oraz art. 59 ust. 2 Konstytucji, który rozszerzył katalog źródeł prawa określony w jej art. 87, a który należy więc rozumieć przede wszystkim jako podstawę zawierania porozumień zbiorowych, innych niż układy zbiorowe pracy, stanowiących źródło prawa pracy (a nie porozumień o charakterze nienormatywnym). Uchwała zapadła przy zdaniu odrębnym SSN B. Wagner (OSNAPiUS 2002 nr 6, poz. 134) i spotkała się krytyczną oceną glosatorów (por. A. Tomanek, J. Stelina i A. Świątkowski, OSP 2002 nr 9, poz.115). Zaprezentowana w niej koncepcja charakteru prawnego pakietów socjalnych jest zaś do tej pory negowana przez doktrynę (por. B. Wagner: Pakiet socjalny, PiZS 2006 nr 9, s. 4; L. Florek: Ustawa i umowa w prawie pracy, Warszawa 2010 , s. 302 – 303). Sąd Najwyższy w kolejnej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 maja 2006 r., III PZP 2/06 (OSNP 2007 nr 3 – 4, poz. 38) podtrzymał jednak swoje stanowisko w tej kwestii stwierdzając, że postanowienia porozumienia zbiorowego w sprawie gwarancji socjalnych, pracowniczych i związkowych, zawartego w procesie prywatyzacji pośredniej (art. 1 ust. 2 pkt 1 i 1a oraz art. 31a-35 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm.), pomiędzy związkami zawodowymi działającymi u pracodawcy a spółką handlową, która po nabyciu akcji stała się spółką dominującą nad spółką zależną będącą pracodawcą, są przepisami prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. W uzasadnieniu uchwały podkreślono, iż przepis art. 9 § 1 k.p. 11 posługuje się zwrotem niedookreślonym "innych porozumień opartych na ustawie". Pojęcie "oparcia na ustawie" można rozumieć wąsko jako ustawowe upoważnienie (zobowiązanie) do zawarcia określonego porozumienia zbiorowego (umowy nazwanej zbiorowego prawa pracy) ze wskazaniem okoliczności, w jakich ma być zawarte, jego przedmiotu i zakresu podmiotowego. W takim rozumieniu "oparcie na ustawie" byłoby zbliżone do ustawowego upoważnienia do wydania aktu wykonawczego (por. art. 92 ust. 1 Konstytucji RP). Pojęcie to można jednak rozumieć szeroko jako wskazanie w ustawie (wyraźne lub wyinterpretowane) możliwości zawarcia porozumienia zbiorowego, nawet bez bliższego jego określenia. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie powiększonym, takie rozumienie pojęcia "oparcia na ustawie" innego porozumienia zbiorowego jest trafne, gdyż przemawiają za tym względy systemowe (regulacje art. 20 i art. 59 ust. 2 Konstytucji RP, art. 23 ust. 1 i art. 261 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, a także przepisy konwencji MOP oraz prawa unijnego) oraz względy funkcjonalne (efektywność regulacji prawnych i realizacja funkcji ochronnej prawa pracy). W szczególnych sytuacjach możliwa jest rozszerzająca wykładnia pojęcia "oparcia na ustawie" z art. 9 § 1 k.p., choć powoduje to pewne umniejszenie znaczenia układów zbiorowych prawa pracy, czy w ogóle zasady zamkniętego katalogu źródeł prawa. Dotyczy to tych sytuacji, w których zawarcie układu zbiorowego pracy jest z różnych względów utrudnione. Normatywny charakter pakietu socjalnego (zwłaszcza, gdy jego stroną jest pracodawca a nie tylko inwestor strategiczny) był podkreślany w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego (wyroki z dnia 20 czerwca 2006 r., II PK 323/05, OSNP 2007 nr 13 -14, poz. 186; z dnia 29 stycznia 2008 r., II PK 146/07, OSNP 2009 nr 7 – 8, poz. 87; z dnia 10 marca 2008 r., I PK 235/07, OSNP nr 15 - 16, poz. 190 i z dnia 8 czerwca 2010 r., I PK 23/10, LEX nr 603200). Nie kontestuje go równie z Sąd Najwyższy w obecnym składzie. Pakiet socjalny w zakresie, w jakim ustanawia gwarancję stabilności zatrudnienia i przewiduje rekompensaty pieniężne za jej naruszenie, swoją treścią mieści się w obszarze problematyki prawa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 1999 r., I PKN 438/99, OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 475; OSP 2000 nr 11, poz. 174, z glosą L. Florka oraz wyrok z dnia 22 stycznia 2004 r., I PK 12 203/03, OSNP 2004 nr 22, poz. 386). Będąc zaś podmiotem związanym wynegocjowanymi przez siebie postanowieniami pakietu, pracodawca nie może uchylić się od ich przestrzegania (pacta sunt servanda; volenti non fit iniuria), skoro zmieniają one na korzyść pracowników powszechne regulacje chroniące ich przed rozwiązaniem stosunku pracy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2008 r., I PZP 9/07, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 185; OSP 2008 nr 12, poz. 131 z glosą J. Wratnego). Pozostaje zatem rozważyć, czy w niniejszym przypadku gwarancje zatrudnienia, przewidziane w zawartym przez pozwaną i inwestora z jednej strony oraz związki zawodowe drugiej strony Pakiecie, dotyczą również powoda jako Prezesa Zarządu Spółki, negocjującego w jej ramienia owo porozumienie. Należąc do autonomicznych źródeł prawa pracy, pakiety socjalne podlegają interpretacji zgodnej z zasadami wykładni aktów normatywnych, a nie odpowiednio i posiłkowo stosowanych zasad wykładni oświadczeń woli składających się na treść czynności prawa cywilnego. Możliwe jest jednak w drodze wyjątku i z dużą ostrożnością odpowiednie (z mocy art. 300 k.p.) i jedynie posiłkowe stosowanie do wykładni zawartych w nich postanowień (przepisów prawa) art. 65 k.c., w sytuacji gdy zawodzą metody wykładni przyjęte w odniesieniu do interpretacji treści aktów normatywnych (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., I PK 234/07, LEX nr 465985; z dnia 9 lipca 2009 r., II PK 232/08, OSNP 2011, nr 5-6, poz. 70 i z dnia 26 lipca 2011 r., I PK 27/11, LEX nr 1001277). Szczególne znaczenie ma w tym przypadku wykładnia skierowana na ustalenie celu, woli i zamiaru stron porozumienia zbiorowego (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1999 r., I PKN 345/99,OSNP 2001, nr 6, poz. 195 i z dnia 11 lutego 2004 r., III PZP 12/03, OSNP 2004, nr 11, poz. 187). W rozpoznawanej sprawie, dokonując wykładni postanowień Pakietu Sądy obydwu instancji słusznie skonstatowały, że postanowienia tego aktu zasadniczo nie wyłączają jego stosowania do członków Zarządu pozwanej Spółki, zatrudnionych w ramach stosunków pracy. Wbrew zarzutom skarżącego, do powoda nie mają też zastosowania wskazane w skardze kasacyjnej przepisy ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, 13 poz. 306 ze zm., dalej ustawa kominowa). Ustawa ta ma bowiem ograniczony zakres przedmiotowy i podmiotowy, gdyż normuje jedynie ten element stosunków zatrudnienia (pracowniczych i cywilnoprawnych), jakim jest wynagrodzenie za świadczoną pracę (usługę) w odniesieniu do osób zajmujących wymienione w art. 2 ustawy stanowiska, należące do kadry zarządzające w należących do sektora publicznego jednostkach organizacyjnych wyszczególnionych w art.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.