IV CZ 98/12

Sygn. akt IV CZ 98/12 POSTANOWIENIE Dnia 25 października 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko T. K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 października 2012 r., zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punktach I podpunkt 3 i III wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 26 stycznia 2012 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie zawarte w pkt. III wyroku Sądu Okręgowego w G. w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 645,39 zł (sześćset czterdzieści pięć 39/100) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;
2. odrzuca zażalenie w pozostałym zakresie;
3. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 150 zł (sto pięćdziesiąt) tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. Uzasadnienie 2 Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w G. w wyniku reformatoryjnego orzeczenia zasądził od strony pozwanej T. K. na rzecz strony powodowej T. F. spółki z o.o. kwotę 5 901,70 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 października 2010 r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo i apelację oddalił, odstępując od obciążania pozwanego kosztami procesu za obie instancje, z uwagi na jego szczególną sytuację życiową. W zażaleniu strona powodowa zaskarżając powyższy wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu wniosła o jego zmianę poprzez zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej kwoty 1 087,84 zł tytułem kosztów procesu za pierwszą instancję i 645,39 zł tytułem kosztów postępowania odwoławczego oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez odstąpienie od obciążania pozwanego kosztami procesu, które zostały przez stronę powodową poniesione w obu instancjach, z ogólnikowym powołaniem się na jego szczególną sytuację życiową, podczas gdy nie sposób przyjąć, by w sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony wypadek, pozwalający Sądowi nie obciążać tymi kosztami pozwanego jako strony przegrywającej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Zażalenie w zakresie w jakim dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję, jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012 r., który z mocy art. 9 ust. 1 i 6 noweli do k.p.c. z dnia 16 września 2011 r. - Dz. U. z 2011 r., nr 233, poz. 1381 ma zastosowanie w tej sprawie) zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji co do kosztów procesu , które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. W związku z tym rozstrzygnięcie przez Sąd drugiej instancji - w następstwie wydania orzeczenia reformatoryjnego - o kosztach procesu przed sądem pierwszej instancji, nie jest orzeczeniem co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Oznacza to, że nie podlega kontroli Sądu Najwyższego 3 (zob. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 3 grudnia 2010 r., I CZ 122/10, 14 stycznia 2011 r., V CZ 79/10, 25 stycznia 2012 r., II PZ 39/11, 22 lutego 2012 r., IV CZ 133/11). Z tych względów w tej części zażalenie należało odrzucić na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 373 k.p.c.
5. Podstawową zasadą rozstrzygania o kosztach procesu jest zasada odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), zgodnie z którą, strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Jej uzupełnieniem jest przepis art. 100 k.p.c., który stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględniania żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Wyjątek od reguły odpowiedzialności za wynik procesu został przewidziany w art. 102 k.p.c., który wyraża zasadę słuszności, stosownie do której, w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nieobciążać jej w ogóle tymi kosztami. Uznanie czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu, przy czym ocena wystąpienia takiego przypadku dokonywana jest z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku i winna być należycie umotywowana (zob. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 23 marca 2012 r., II PZ 1/12, 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, 27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07). Ingerencja w to uprawnienie sądu niższej instancji w postępowaniu zażaleniowym przez sąd wyższego rzędu, może być usprawiedliwiona jedynie w razie stwierdzenia, że dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena jest dowolna, a przez to pozbawiona uzasadnionych podstaw (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11 niepubl. i z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11 niepubl.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy wskazał, że za zastosowaniem przepisu art. 102 k.p.c. przemawia szczególna sytuacja życiowa pozwanego, nie precyzując jednak z jakich 4 okoliczności faktycznych taką tezę wywodzi. W związku z tym uznanie przez ten Sąd, że w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony było dowolne. Wynik postępowania odwoławczego determinował konieczność zastosowania art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a w konsekwencji koszty za instancję odwoławczą należało stosunkowo rozdzielić, mając na uwadze okoliczność, że środek odwoławczy powodowej spółki został uwzględniony w ok. 70% (z dochodzonej kwoty 8 230 zł, na rzecz strony powodowej została zasądzona kwota 5 901,70 zł). Wyliczenie żądanych przez stronę powodową kosztów postępowania apelacyjnego na kwotę 645,39 zł odpowiada tej ich części w jakiej wygrała proces. Mianowicie na poniesione przez nią koszty w kwocie 900 zł składa się opłata od apelacji (300 zł, k. 90), wynagrodzenie za zastępstwo procesowe (600 zł - § 13 ust. 1 w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z póź. zm., zwane dalej rozp.). W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uwzględnił w tej części zażalenie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 i art. 39821 k.p.c., a o kosztach postępowania zażaleniowego orzekł w oparciu o przepisy art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c., i art. 100 zd. 1 k.p.c. Na zasądzone koszty składa się opłata od zażalenia (30 zł, k. 145) oraz wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozp. stosownie do uwzględnionej części zażalenia. jw