Sygn. akt: KIO 2464/21 Wyrok z dnia 27 września 2021 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Andrzej Niwicki Protokolant: Marta Słoma po rozpatrzeniu na rozprawie w dniu 22 września 2021 r. w Warszawie odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w dniu 18 sierpnia 2021 r. przez wykonawcę K.M. G. Sp. Jawna w Brennej w postępowaniu prowadzonym przez Gminę Miasta Tychy orzeka: 1. Uwzględnia odwołanie i nakazuje zamawiającemu unieważnienie czynności unieważnienia postępowania oraz czynności odrzucenia oferty odwołującego; 2. kosztami postępowania obciąża Gminę Miasta Tychy i zalicza w poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 10 000 zł 00 gr (słownie: dziesięć tysięcy złotych zero groszy), uiszczoną przez wykonawcę K.M. G.Sp. Jawna tytułem wpisu od odwołania. 2.1. Zasądza od zamawiającego Gminy Miasta Tychy na rzecz wykonawcy K.M. G. Sp. Jawna w Brennej kwotę 10 000 zł 00 gr (słownie dziesięć tysięcy złotych zero groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Stosownie do art. 579 ust. 1 oraz 580 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1129 ze zm.) na niniejszy wyrok - w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej do Sądu Okręgowego w Warszawie. Przewodniczący: .................................... Sygn. akt: KIO 2464/21 Uzasadnienie Zamawiający: Gmina Miasta Tychy — siedziba Urzędu Miasta Tychy Al. Niepodległości 49, prowadzi postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego pn. "Budowa kolumbarium na Cmentarzu Komunalnym na Wartogłowcu Il”. Numer ogłoszenia BZP/TED/Nr 2021/BZP 00128153/01 Odwołujący: K.M. G. sp. jawna z siedzibą w Brennej, 43-438 Brenna ul. Bukowa 80 wniósł odwołanie od czynności Zamawiającego z 13 sierpnia 2021 r. tj: - unieważnienia postępowania o zamówienie publiczne, - odrzucenia oferty nr 1 odwołującego. Czynnościom tym zarzuca naruszenia art. 255 pkt. 2 ustawy przez bezpodstawne unieważnienie postępowanie w sytuacji, gdy jego oferta nie podlegała odrzuceniu; art. 226 par. 1 pkt. 5 i 6 w zw. z art. 63 ust. 2 ustawy w zw. z pkt 13.5 oraz 13.8 Specyfikacji Warunków Zamówienia przez odrzucenie oferty odwołującego w sytuacji, gdy uzasadnienie prawne i faktycznie nie polega na prawdzie. W związku z tym wnosi o unieważnienie czynności unieważnienia postępowania oraz czynności odrzucenia oferty nr 1 odwołującego się uczestnika . W zakresie postępowania dowodowego wnosi o dopuszczenie dowodów z zał. nr 1 list gwarancyjny z podpisem wystawcy, zał. nr 2 potwierdzenie podpisów ING, zał. nr 3 wyjaśnienia ING w zakresie podpisu, zał. nr 4a,4b,4c,4d zrzuty z ekranu w zakresie potwierdzenia podpisu pod ofertą , zał. nr 5 wyjaśniania z service-desk podpisu zaufanego zał. nr 6-8 zrzuty ekranu z wyświetleniem podpisów zaufanych. Uzasadnienie Zamawiający odrzucił ofertę spółki dlatego, że nie był w stanie zweryfikować podpisu pod formularzem oferty i oświadczeniem w rozumieniu art. 125 oraz dlatego, że według zamawiającego brak było podpisanej gwarancji wadialnej. Powyższe jest niezgodne z art. 63 par. 2 w zw. z art. 226 par. 1 pkt 6 oraz w pozostałym zakresie nie polega na prawdzie. Przepis wymaga, aby oferta (formularz oferty) i oświadczenia o braku podstaw do wykluczenia odpowiednio pkt. 13.5 i 13.8 Specyfikacji były podpisane w formie elektronicznej lub w postaci elektronicznej opatrzonej podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. Tym samym wymogiem jest istnienie podpisu. Zamawiający nie ma możliwości odrzucenia oferty, jeśli podpis wymieniony w tym przepisie jest zagnieżdżony na dokumencie. Uczestnik nie odpowiada za niedomagania techniczne lub braki sprzętowe Zamawiającego. Brak weryfikacji podpisu nie został wpisany jako przyczyna odrzucenia oferty w rozumieniu art. 226 par. 1 pkt. 6. Podobnie w żadnym miejscu Specyfikacji nie ma zapisów o metodach, sposobie warunkach technicznych weryfikacji podpisu. Trzeba wskazać, że oferta tj. jej formularz i oświadczenie zostały podpisane podpisem zaufanym. Nie jest to tożsame, co podpis osobisty lub podpis kwalifikowany, ale ma takie samo równoważne znaczenie. Nie ma szczególnej metody weryfikacji tego podpisu. Jest on bowiem ujawniany w formie szczególnego interaktywnego nadruku na danym dokumencie. W przypadku oferty i oświadczenia ww. spółki został on umieszczony w lewym i prawym górnych rogach odpowiednio dla dwóch wspólników. Jest on widoczny przy otwarciu pliku pdf formularza oferty i oświadczenia przeglądarkami Edge lub Google Chrome. Nie ma zatem wątpliwości, że istnieje i jest zagnieżdżony w dokumentach wymagających podpisu przez Uczestnika. Uczestnik zwrócił się ze zgłoszeniem incydentu do administratora serwisu gov.pl który zapewnił, że podpisy zaufane są prawidłowe. W załączeniu odpowiedź jako dowód nr. 5. Tym samym nie jest możliwe odrzucenie oferty z tego powodu. Podobnie jest z gwarancją wadialną z tą jednak różnicą, że nie podpisuje jej Uczestnik ale wystawca — w tym przypadku ING. W załączeniu przedkładam zrzuty ekranów oraz mail z załącznikami z ING Banku Śląskiego. Z nich to wynika bezspornie istnienie podpisu na gwarancji wadialnej. Podkreślić należy, że odrzucenie oferty jest możliwe tylko w przypadku braku podpisania oferty i oświadczenia, a nie w przypadku braku pozytywnej weryfikacji lub niemożności jej dokonania. Uczestnik zwracał się o unieważnienie czynności do Zamawiającego, co nie nastąpiło. W związku z tym przedkłada dowody na istnienie i prawidłowość podpisu na ofercie i oświadczeniu oraz na istnienie podpisu wystawcy gwarancji wadialnej. Załączono 1/ pisemne potwierdzenie wystawcy gwarancji - banku ING o jej poprawności oraz o formie sporządzenia w postaci elektronicznej z kwalifikowanymi podpisami elektronicznymi weryfikowanymi przy pomocy kwalifikowanych certyfikatów, z poświadczeniem wyniku walidacji; 2/ informacja Od: pz-pomoc <>Temat: [PZ Incydent nr 1814219] Pytanie do zgłoszenia Data: 13 sierpnia 2021 Do: "k.@q..com.pl"Dane zgłoszenia: Incydent 1814219 Temat:PZ - sprawdzenie podpisu zaufanego 10.08 g. 1141 k.@q..com.pl. Z treścią: /.../ Uprzejmie informujemy, że dokumenty zostały poprawnie podpisane przy użyciu Podpisu Zaufanego. Poniże załączamy zrzuty z ekranu. Zamawiający w odpowiedzi na odwołanie wniósł o: 1) oddalenie odwołania w całości; 2) przeprowadzenie na okoliczność nieprawidłowości złożonych podpisów przez wykonawcę dowodu z następujących dokumentów; - zrzuty z ekranu otwartych plików oferty wykonawcy, oświadczenia wykonawcy, dokumentu gwarancji oraz (dla porównania) dokumentu odwołania w programach i weryfikatorach: Adobe Reader, Microsoft Edge, proCertum SmartSign, weryfikacjapodpisu.pl - w formie analizy, - zrzuty z ekranu otwartych plików oferty wykonawcy, oświadczenia wykonawcy, dokumentu gwarancji oraz (dla porównania) dokumentu odwołania w programie dostępnym na stronach rządowych: , - zrzuty z ekranu ze strony - sprawdź e-gwarancję, - korespondencja mailowa z Zespołem Service Desk z 13.09.2021 r. oraz 19.09.2021 3) przeprowadzenia eksperymentu polegającego na podjęciu próby wykrycia podpisu elektronicznego na znajdującym się w aktach sprawy oraz dołączonych do odpowiedzi gwarancji oraz walidacji podpisu zaufanego w weryfikatorach na rozprawie za pomocą: Adobe Reader, Microsoft Edge, proCertum SmartSign, weryfikacjapodpisu.pl, . Uzasadnienie Zgodnie z art. 63 ust. 2 pzp w postępowaniu o udzielenie zamówienia o wartości mniejszej niż progi unijne prowadzonym na podstawie art. 275 pkt 1 npzp ofertę i oświadczenie, o którym mowa w art. 125 ust. 1 npzp, składa się, pod rygorem nieważności, w formie elektronicznej lub w postaci elektronicznej opatrzonej podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. Status podpisu zaufanego oraz zasady jego wydawania i użytkowania określa ustawa z 17.02.2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania - dalej idprzp Zgodnie z art. 3 pkt 14a z tej ustawy podpis zaufany to podpis elektroniczny, którego autentyczność i integralność są zapewniane przy użyciu pieczęci elektronicznej ministra właściwego do spraw informatyzacji, zawierający dane identyfikujące osobę, ustalone na podstawie środka identyfikacji elektronicznej wydanego w systemie, o którym mowa w art. 20aa pkt 1 idprzp., obejmujące: imię (imiona), nazwisko, numer PESEL, identyfikator środka identyfikacji elektronicznej, przy użyciu, którego został złożony, czas jego złożenia. Z kolei art. 20aa pkt 2 ww. ustawy przewiduje możliwość uwierzytelniania przez podmioty publiczne osób fizycznych przy użyciu środka identyfikacji elektronicznej, o którym mowa w pkt 1. W związku z powyższym niewątpliwie jednym z elementów badania oferty i oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. 1 pzp jest weryfikacja czy podpisy złożone przez wykonawcę są prawidłowe. Proces ten określa się mianem uwierzytelnienia. Uwierzytelnianie jest procesem wykonywanym przez stronę ufającą (w tym wypadku zamawiającego) samodzielnie lub z wykorzystaniem zewnętrznych usług tj. weryfikacja, walidacja i pozwala na jednoznaczne ustalenie osoby podpisującej i czasu złożenia podpisu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej, kwestia uwierzytelnienia podpisu w sposób określony w przepisach decyduje o skuteczności złożenia określonego dokumentu (np. KIO 2639/18). Kwestie uwierzytelniania podpisów elektronicznych uregulowane zostały przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. seria L 2014 r. Nr 257, s.73, dalej Rozporządzenie elDAS). Zgodnie z art. 32 ust. 2 Rozporządzenia elDAS, walidacja winna zostać dokonana przez system, który zapewnia prawidłowy wynik procesu walidacji i umożliwia wykrycie wszelkich problemów związanych z bezpieczeństwem. Z kolei Zamawiający, dokonując walidacji kwalifikowanego podpisu elektronicznego muszą korzystać z usług kwalifikowanego dostawcy usług zaufania, który zapewnia walidację zgodnie z art. 32 ust. 1 rozporządzenia elDAS, oraz umożliwia stronom ufającym uzyskanie wyniku procesu walidacji w sposób automatyczny, wiarygodny i skuteczny. W celu uwierzytelniania podpisów elektronicznych, w tym podpisów zaufanych powstały odpowiednie narzędzia tzw. walidatory, które udostępniane są przez dostawców usług zaufania posiadający odpowiednie certyfikaty nadane przez Narodowe Centrum Cyfryzacji. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z 05.09.2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1173), Minister właściwy do spraw informatyzacji zapewnia funkcjonowanie krajowej infrastruktury zaufania, która obejmuje rejestr dostawców usług zaufania. W związku z powyższym całkowicie bezpodstawne jest twierdzenie odwołującego o tym, że samo zagnieżdżenie podpisu na dokumencie powoduje po stronie zamawiającego brak możliwości odrzucenia oferty. Jasnym jest bowiem, że brak możliwości nie budzącej wątpliwości i jednoznacznej walidacji przy pomocy certyfikowanych dostawców usług zaufania oznacza de facto brak możliwości dokonania prawidłowej i zgodnej z ww. przepisami prawa weryfikacji, czy podpis został złożony w sposób prawidłowy. Z powyższych przepisów jasno wynika także, że wbrew temu, co twierdzi odwołujący o braku w SWZ postanowień o metodach sposobie, warunkach technicznych weryfikacji podpisu, wprowadzanie takich postanowień do SWZ nie jest ani konieczne ani celowe. Najistotniejszy jest jednak fakt, że Zamawiający podjął próbę walidacji wszystkich złożonych podpisów za pomocą certyfikowanych walidatorów. Wszystkie przeprowadzone próby walidacji podpisów zawartych w ofercie w aplikacjach dedykowanych, dostarczanych przez certyfikowanych dostawców usług zaufania: aplikacji ProCertum smartsign - dostawca usługi zaufania Assecco Data Systems S.A. oraz przez stronę udostępnioną przez certyfikowanego dostawcę usługi zaufania Madcom S.A, dały rezultat negatywny, uniemożliwiający zweryfikowanie złożonego podpisu i potwierdzenie, że złożony przez Wykonawcę podpis jest ważny i można go uznać za podpis elektroniczny. Ponadto podjęto próbę weryfikacji przez: 1) przeglądarkę pdf'ów Adobe Acrobat Reader - w tym przypadku program pokazywał jedynie "nieoznaczone pole podpisu", 2) weryfikatora gov.pl na stronie internetowej: służącą do podpisywania i weryfikowania podpisów zaufanych - w tym przypadku ww. serwis po załadowaniu oferty oraz oświadczenia Odwołującego nie wykrył podpisu, a jedynie poprawnie je załadował. Dla porównania i wykazania różnicy pomiędzy plikiem niepodpisanym a plikiem podpisanym Zamawiający poddał weryfikacji sam plik Odwołującego z odwołaniem. Zgodnie z informacją zawartą po weryfikacji pliku Zamawiający odczytał następujące dane: Właściciel podpisu: K. P. G., Data i godzina podpisu: 2021-08-18 18:35:26 Status podpisu: Ważny Rodzaj podpisu: Podpis zaufany. W odniesieniu do oferty jak i oświadczenia brak było takich danych. Odnosząc się do przestawionych w odwołaniu dowodów na pozytywną weryfikację podpisów wskazał, że przedstawiony zrzut z ekranu przedstawiający pozytywną weryfikację dokumentu dotyczy innego pliku, gdyż ciąg znaków pliku PDF zweryfikowanego nie odpowiada ciągowi znaków plików oferty oraz oświadczenia. W kwestii potwierdzenia poprawności podpisu przez Zespół Service Desk zauważyć należy, że w związku z brakiem potwierdzenia prawdziwości i poprawności podpisów sprawa weryfikacji podpisów została przez Service Desk otwarta ponownie. Obecnie jest w dalszym ciągu rozpatrywana przez Service Desk. Prawidłowość stanowiska potwierdzono w orzeczeniach KIO. Na przykład: 1) zamawiający posługując się narzędziem do walidacji podpisu elektronicznego pochodzącego od kwalifikowanego podmiotu uprawnionego do dokonywania walidacji takich podpisów jest w stanie zweryfikować, czy złożony podpis jest oparty na kwalifikowanym certyfikacie czy też nie (wyroku KIO 1479/19); 2) stwierdzenie ważności i prawidłowości złożenia kwalifikowanego podpisu elektronicznego na gruncie ustawy pzp powinno być oceniane (uwzględniając przepisy rozporządzenia eIDAS) poprzez wynik walidacji przeprowadzonej przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania w ramach świadczonej kwalifikowanej usługi walidacji danego kwalifikowanego podpisu elektronicznego (KIO 137/19); 3) za kwalifikowany podpis elektroniczny można uznać za prawidłowo złożony tylko wówczas, gdy można go skutecznie zweryfikować i potwierdzić jego ważność. Stąd negatywny wynik takiej weryfikacji za pomocą dostępnych zamawiającemu narzędzi prowadzi do wniosku, że kwalifikowany podpis elektroniczny nie został złożony lub został złożony w sposób nieprawidłowy (KIO 208/19). Odrzucenie oferty odwołującego uzasadnione jest także art. 226 ust. 1 pkt 14 pzp bowiem gwarancja wadialna została złożona przez wykonawcę w sposób nieprawidłowy, tj. przesłana w formacie pdf nie została opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Zgodnie z wyżej przywołanymi zasadami zamawiający podjął próbę zidentyfikowania podpisów elektronicznych i ewentualnej ich walidacji na dokumencie gwarancji wadialnej. Próby te zakończyły się negatywnie. W trakcie weryfikacji podpisu elektronicznego za pomocą strony udostępnioną przez certyfikowanego dostawcę usługi zaufania Madcom S.A, Zamawiający uzyskiwał komunikaty, iż: „Uwierzytelnienie e-dokumentu nie jest możliwie. Weryfikator nie wykrył wśród przesłanych plików żadnego pliku z podpisem. Brak certyfikatu podpisu lub pieczęci elektronicznej uniemożliwia przeprowadzenie procesu elektronicznego pozwalającego na jednoznaczne:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.