Sygn. akt: KIO 2837/24 KIO 2845/24 WYROK Warszawa, dnia 28 sierpnia 2024 roku Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodnicząca: Katarzyna Prowadzisz Protokolant: Mikołaj Kraska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2024 roku odwołań wniesionych do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej A)w dniu 8 sierpnia 2024 roku przez wykonawcę ESYSCO spółka z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w Poznaniu (sygn. akt KIO 2837/24), B)w dniu 8 sierpnia 2024 roku przez wykonawców wspólnie ubiegających się o zmówienie Pentacomp Systemy Informatyczne spółka akcyjna z siedzibą w Warszawie (pełnomocnik) oraz Enigma Systemy Ochrony Informacji spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie (sygn. akt KIO 2845/24) w postępowaniu prowadzonym przez Zamawiającego – Centrum Informatyki Resortu Finansów w Radomiu - przy udziale uczestnika po stronie Odwołujacego w postępowaniu o sygn. akt KIO 2845/24 wykonawcyITRun Consulting spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w Warszawie orzeka: 1.Umarza postępowanie odwoławcze w sprawie sygn. akt KIO 2837/23 w zakresie: zarzutu 2 –naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 16 pkt 1 i 2 w zw. z art. 17 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 218 ust. 2 ustawy przez zaniechanie unieważnienia czynności odrzucenia oferty Odwołującego jako niezgodnej z warunkami zamówienia, w sytuacji gdy oferta Odwołującego była zgodna z warunkami zamówienia, a zwłaszcza spełniała wymagania określone w Tomie III SWZ – OPZ, punkt 3.
(3)a powoduje ona, że zawarta umowa podlegałaby unieważnieniu. Ostatnia z ww. przesłanek została doprecyzowana w art. 457 ust. 1 ustawy, który stanowi, że umowa podlega unieważnieniu, jeżeli zamawiający: 1) z naruszeniem ustawy udzielił zamówienia, zawarł umowę ramową lub ustanowił dynamiczny system zakupów bez uprzedniego zamieszczenia w Biuletynie Zamówień Publicznych albo przekazania Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej ogłoszenia wszczynającego postępowanie lub bez wymaganego ogłoszenia zmieniającego ogłoszenie wszczynające postępowanie, jeżeli zmiany miały znaczenie dla sporządzenia wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo ofert; 2) zawarł umowę z naruszeniem art. 264 lub art. 308 ust. 2 lub 3 lub art. 421 ust. 1 lub 2 albo art. 577, jeżeli uniemożliwiło to Krajowej Izbie Odwoławczej uwzględnienie odwołania przed zawarciem umowy; 3) zawarł umowę przed upływem terminu, o którym mowa w art. 216 ust. 2; 4) z naruszeniem art. 314 ust. 1 pkt 3, ust. 3 i 4, art. 315 lub art. 422 ust. 2 lub 3 udzielił zamówienia objętego umową ramową; 5) z naruszeniem art. 323, art. 324 lub art. 391 ust. 4 lub 5 udzielił zamówienia objętego dynamicznym systemem zakupów. W tym miejscu należy podkreślić, że ponieważ art. 457 ust. 1 ustawy zawiera zamknięty katalog pięciu okoliczności, związanych z naruszeniem konkretnie wskazanych tam przepisów ustawy dotyczących prowadzenia postępowania o udzielnie zamówienia, w których umowa w sprawie zamówienia publicznego podlega unieważnieniu – unieważnienie postępowania na podstawie art. 255 pkt 6 ustawy jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy udzielenie zamówienia prowadziłoby do zaistnienia jednej z tych pięciu sytuacji, o których mowa w art. 457 ust. 1 ustawy. Podkreślenia wymaga (za wyrokiem Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 10 maja 2022 roku sygn. akt KIO 1074/22), że pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177, dalej: „popzp”) pierwotnie przyznano Zamawiającemu szerokie uprawnienie do unieważnienia prowadzonego postępowania, gdyż w ramach katalogu zawartego w art. 146 ust. 1 popzp znalazły się również przesłanki nieważności umowy o charakterze klauzul generalnych: gdy zamawiający dokonał wyboru oferty z rażącym naruszeniem ustawy [w pkt 5] albo w postępowaniu doszło do naruszenia przepisów określonych w ustawie, które miało wpływ na wynik tego postępowania [w pkt 6]. Natomiast od 29 stycznia 2010 r. obowiązywał już zbliżony do aktualnego stan prawny, w którym analogiczna przesłanka z art. 93 ust. 1 pkt 7 popzp [odpowiednika art. 255 pkt 6 ustawy] była doprecyzowana w 146 ust. 1 pkt 1-7 popzp [odpowiedniku art. 457 ust. 1 pkt 1-5 pzp], czyli uprawnienie Zamawiającego do unieważnienia prowadzonego postępowania jako obarczonego nieusuwalną wadą ograniczone zostało do zamkniętego katalogu kazuistycznie uregulowanych sytuacji, w których umowa w sprawie zamówienia publicznego podlega unieważnieniu. Jednocześnie w znowelizowanym art. 146 ust. 6 popzp zawarto przepis o charakterze klauzuli generalnej, uprawniający wyłącznie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych (dalej: „Prezesa UZP”) do wystąpienia do sądu o unieważnienie umowy w przypadku dokonania przez Zamawiającego czynności lub zaniechania dokonania czynności z naruszeniem przepisu ustawy, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Z jednej strony nastąpiło zatem ograniczenie podmiotowe legitymacji czynnej wyłącznie do Prezesa UZP, a więc z pomięciem Zamawiających, z drugiej zakres przedmiotowy podstawy unieważnienia, w stosunku do poprzednio obowiązujących art. 146 ust. 1 pkt 5 i 6 popzp (nawet łącznie rozważanych), uległ dalszemu rozszerzeniu, gdyż wystarczające było, aby wada postępowania potencjalnie mogła mieć, a nie rzeczywiście miała, wpływ na jego wynik. W doktrynie i orzecznictwie ukształtowało się jednak przekonanie, że wykładnia literalna znowelizowanego art. 146 ust. 6 popzp prowadzi do absurdalnych rezultatów, gdyż zamawiający zmuszeni byliby do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego w wyniku przeprowadzenia postępowań obarczonych poważnymi i nieusuwalnymi wadami i wyczekiwania, czy ewentualnie Prezes UZP wystąpi z powództwem o stwierdzenie nieważności takiej umowy. Innymi słowy oznaczałoby to przyzwolenie na zawieranie umów, które mogłyby podlegać późniejszej eliminacji z obrotu prawnego, przy czym stwierdzenie wystąpienia okoliczności skutkujących unieważnieniem tych umów było możliwe lub wręcz nastąpiło jeszcze przed ich zawarciem. Stąd orzecznictwo i doktryna stanęły na stanowisku, że Zamawiający przy unieważnianiu prowadzonego postępowania na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 popzp jest również uprawniony do brania pod uwagę okoliczności mieszczących się w klauzuli generalnej z art. 146 ust. 6 popzp Natomiast w aktualnym stanie prawnym z art. 459 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że Prezes UZP może wystąpić do sądu o unieważnienie umowy wyłącznie w tych sytuacjach, o których mowa w art. 457 ust. 1 ustawy, czyli w tych samych, w których Zamawiający mógł zapobiec zawarciu tej umowy dzięki unieważnieniu postępowania jako obarczonego nieusuwalną wadą. Należy zaznaczyć, że art. 256 ustawy przyznaje dodatkowo zamawiającemu uprawnienie do unieważnienia postępowania, ale wyłącznie przed upływem terminu składania ofert, jeżeli wystąpiły (bliżej niesprecyzowane w tym przepisie) okoliczności powodujące, że dalsze prowadzenie postępowania byłoby nieuzasadnione. W przeciwieństwie do art. 255 pkt 6 pzp w zw. z art. 457 ust. 1 ustawy, przesłanka unieważnienia z art. 256 ustawy jest nieostra i pozostawia Zamawiającemu pewien luz decyzyjny co do tego, w jakiej sytuacji uzna, że dalsze prowadzenie postępowania jest nieuzasadnione. Przy czym oczywiste jest, że chodzi o okoliczności, które zaistniały lub ujawniły się po wszczęciu postępowania, ale nie później niż do upływu terminu składania ofert. W ocenie Izby wymaga w tym miejscu podkreślenia, że wystąpienie innych wad, niż podane w art. 457 ust. 1 ustawy, może być podstawą unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 6 ustawy, co wynika z art. 457 ust. 4 ustawy zgodnie z którym, z przyczyn, o których mowa w ust. 1 oraz art. 458, nie można żądać stwierdzenia nieważności umowy na podstawie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. , z późn. zm.) a contrario, można żądać w oparciu o art. 189 kpc stwierdzenia nieważności umowy na podstawie innych przyczyn niż wymienione w art. 457 ust. 1 ustaw,y o ile wykazane zostanie, że postępowanie było obarczone niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego. Podkreślić należy zatem, że katalog przesłanek unieważnienia umowy nie jest katalogiem zamkniętym. Mając na uwadze powyższe, dla rozpoznania przedmiotowych spraw odwoławczych niezbędne jest dokonanie oceny w zakresie wykazania przez Zamawiającego przesłanek z art. 255 ust. 6 ustawy. W pierwszej kolejności należy odnieść się do przesłanki naruszenia przepisów ustawy w kontekście wady postępowania w przedmiotowym postępowaniu w odniesieniu do opisu przedmiotu zamówienia zawierającego wymagania w zakresie świadczenia niemożliwego do spełnienia. Izba ustaliła, że zgodnie z TOM III SWZ - SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA, -w punkcie
- Przedmiot zamówienia: 3.
- Zamówienie obejmuje dostawę wraz z rozładunkiem Sprzętu tj.: 3.1.
- 9 sieciowych urządzeń HSM (spełniających wymagania zawarte w pkt. 3.6 OPZ) wraz z Oprogramowaniem i dokumentacją wraz z zamontowaniem, podłączeniem oraz uruchomieniem -w punkcie 3.
- Szczegółowe wymagania w zakresie parametrów technicznych i funkcjonalności dostarczanego Sprzętu (w tabeli): Wymagane ………
- Urządzenie HSM musi posiadać możliwość przechowywania i operowania na wielu kluczach jednocześnie (co najmniej 1000). Zamawiający dopuszcza osiągnięcie funkcjonalności poprzez dostarczenie rozwiązania, które przechowuje klucze kryptograficzne poza urządzeniem HSM, z uwzględnieniem zapewnienia przez Wykonawcę wszystkich niezbędnych komponentów do osiągnięcia funkcjonalności. … 18.Urządzenie HSM musi posiadać wydajność co najmniej 1000 podpisów na sekundę kluczem RSA o długości 2048 bitów, oraz 2000 podpisów kluczem ECC P256 W stanowisku Zamawiającego uzasadniającego podstawę unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia czytamy miedzy innymi: Zamawiający przyjął, że wymaganie z pkt 3.
- poz. 8 i 18 OPZ należy czytać łącznie tzn., że urządzenie HSM operujące na wielu kluczach jednocześnie ma posiadać wymaganą i opisaną w pkt 3.
- poz. 18 OPZ wydajność. Niemniej, połączenie postawionych przez Zamawiającego warunków z pkt 3.
- poz. 8 i 18 OPZ powoduje, że na runku nie istnieją urządzenia HSM, które te wymagania mogą spełnić. Urządzenie, które mogłoby osiągnąć wynik 1000 podpisów na sekundę za pomocą 1000 różnych kluczy kryptograficznych cechowałoby się wydajnością rzędu 1 000 000 podpisów na sekundę przy użyciu klucza RSA o długości 2048 bitów. Z wiedzy Zamawiającego wynika, że obecnie żaden z producentów nie oferuje tak zaawansowanych technologicznie urządzeń HSM. Tym samym, Zamawiający formułując opis przedmiotu zamówienia określił wymagania wobec urządzeń HSM, których żaden z wykonawców biorących udział w Postępowaniu nie mógł spełnić. Nadmienić należy, że powyższe informacje Zamawiający powziął z treści wniesionego przez Esysco sp. z o.o. odwołania oraz z przedłożonej w trakcie postępowania odwoławczego przez tego wykonawcę opinii technicznej. W konsekwencji, opisane przez Zamawiającego wymagania z pkt 3.
- poz. 8 i 18 były z jednej strony niejednoznaczne ponieważ nie wskazywały, że należy je czytać łącznie, z drugiej zaś strony stały się niemożliwe do spełnienia przez wykonawców biorących udział w Postępowaniu. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 387 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061) niemożliwość świadczenia musi mieć charakter obiektywny, pierwotny i trwały. Świadczenie jest obiektywnie niemożliwe, jeśli nie może go spełnić nie tylko dłużnik ale każda inna osoba. W stanie faktycznym Postępowania wykonanie przedmiotu zamówienia jest obiektywnie niemożliwe, ponieważ żaden z wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia nie dysponuje urządzeniami spełniającymi wymagania Zamawiającego, co zostało potwierdzone powyżej. O niemożliwości pierwotnej (uprzedniej) mówimy w przypadku, gdy niemożliwość świadczenia istnieje już w chwili zawarcia umowy, z czym mielibyśmy do czynienia w ramach Postępowania. Omawiana niemożliwość świadczenia ma również charakter trwały. Przechodząc do rozpoznania zarzutów odwołań koniecznym jest odniesienie się do twierdzeń Zamawiającego dotyczących opisu przedmiotu zamówienia. W ocenie Izby podstawą do oceny spełnienia wymienionej wyżej przesłanki wady jest treść opisu przedmiotu zamówienia. W ocenie Izby na podstawie istniejącego Tomu III – szczegółowego opisu przedmiotu zamówienia Zamawiający prawidłowo stwierdził, że taka konstrukcja opisu przedmiotu zamówienia skutkuje niedającą się usunąć na tym etapie postępowania o zamówienie wadą skutkującą zaistnieniem podstawy do unieważnienia postępowania o udzielnie zamówienia publicznego. Podkreślenia wymaga, że opis przedmiotu zamówienia, jak wszelkie postanowienia SW Z musi być czytany literalnie, czyli dokładnie w sposób jaki został określony. Z treści zawartych w opisie przedmiotu zamówienia przez Zamawiającego wynika jakie wymagania ma spełniać oferowane urządzenie. W pierwszej kolejności Izba podkreśla, że dokonując oceny czynności Zamawiającego ma na uwadze dokumenty zamówienia, które stanowią podstawę oceny czynności Zamawiającego z dnia 29 lipca 2024 roku tj. unieważnienia postępowania o udzielnie zamówienia publicznego. Na podstawie szczegółowego opisu przedmiotu zamówienia (dalej opis przedmiotu zamówienia) w tabeli w punkcie 3.6 Zamawiający wprowadził w punkcie 8 tabeli wymaganie, zgodnie z którym Urządzenie HSM musiposiadać możliwość przechowywania i operowania na wielu kluczach jednocześnie (co najmniej 1000). Wynika z tego, że wymaganiem Zamawiającego było aby możliwe było operowanie na wielu kluczach jednocześnie, co najmniej
- Zgodnie z tabelą zawierającą opis wymagań w punkcie 3.6 opisu przedmiotu zamówienia Zamawiający jednoznacznie wskazał, że określone parametry w tabeli są Wymagane. Odniósł to do wszystkich określonych w tabeli parametrów, co oznacza, że każdy z nich musi zostać spełniony przez oferowane urządzenie HSM. Tym samym wymagania z punktu 18 tabeli, odnoszące się do: Urządzenie HSM musi posiadać wydajność co najmniej 1000 podpisów na sekundę kluczem RSA o długości 2048 bitów, oraz 2000 podpisów kluczem ECC P256, również muszą zostać spełnione przez oferowane urządzenie HSM. Z powyższego wynika zatem, że punkt 8 tabeli dotyczy wymagania co do urządzenia HSM przechowywania i operowania na wielu kluczach jednocześnie (co najmniej 1000), a punkt 18 tabeli dotyczy wydajności urządzenia HSM co najmniej 1000 podpisów na sekundę kluczem RSA o długości 2048 bitów, oraz 2000 podpisów kluczem ECC P256 to w efekcie, mając na uwadze, że są to wymagania jakie dane urządzenie miało spełniać oznacza, że argumentacja Zamawiającego co do jednoczesności spełnienia tych wymagań jest zasadna. Punkt 8 tabeli dotyczy wielu kluczy jednocześnie (co najmniej 1000), przechowywania i operowania, natomiast punkt 18 tabeli dotyczy wydajności klucza, co najmniej 1000 podpisów na sekundę kluczem RSA o długości 2048 bitów, oraz 2000 podpisów kluczem ECC P
- Mając na uwadze powyższe za słuszne należy w ocenie Izby uznać stanowisko Zamawiającego, że Urządzenie, które mogłoby osiągnąć wynik 1000 podpisów na sekundę za pomocą 1000 różnych kluczy kryptograficznych cechowałoby się wydajnością rzędu 1 000 000 podpisów na sekundę przy użyciu klucza RSA o długości 2048 bitów. Izba podkreśla w tym miejscu, że wydajność co najmniej 1000 podpisów na sekundę, określona w punkcie 18 tabeli, odnosi się do klucza RSA o długości 2048 bitów. Zestawiając wymaganie odnośnie urządzenia HSM co do ilości przechowywania i operowania jednocześnie na co najmniej 1000 kluczy z wymaganiem wydajności co najmniej 1000 podpisów na sekundę klucza RSA o długości 2048 bitów pozwala na jednoznaczne, oparte na literalnym brzmieniu wymagania opisu przedmiotu zamówienia stwierdzenie, że Zamawiający opisał urządzenie, które w zasadzie nie jest oferowane na rynku, co było zgodnym stanowiskiem pomiędzy Stronami. W argumentacji Odwołujący (sygn. akt KIO 2845/24) podnosił, że istotnym dla oceny jest wydajność klucza, przy czym pominął, że zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia urządzenie HSM ma spełnić również wymóg posiadania możliwość przechowywania i operowania na wielu kluczach jednocześnie (co najmniej 1000). Nie uzasadnia stanowiska Odwołujacego to, że urządzenie HSM jest produktem standardowym, z rynku, oferowanym i sprzedawanym przez różne podmioty, bowiem w tym zakresie Odwołujący nie wyjaśnił w jakim zakresie urządzenia HSM, w kontekście postanowień opisu przedmiotu zamówienia są dostępne z rynku. W odniesieniu do stanowiska braku wezwania do złożenia wyjaśnień oraz wskazania przez Odwołujacego, że w takich okolicznościach wyjaśniłby jaka jest różnica łącznym spełnieniu wymagań z pozycji 8 i 18 tabeli, a w „mnożeniu” pozycji 8 oraz 18 tabeli Izba stwierdziła, że stanowisko Odwołujacego przedstawione w trakcie rozprawy nie jest oparte na stanie faktycznym sprawy. Odwołujący wyjaśnił, że: w ramach postanowienia nikt nie żądał mnożenia wydajności, natomiast większe wydajności uzyskuje się nie przez mnożenie, ale przez budowanie farm, czyli dodawanie kolejnych urządzeń. Jednakże taka okoliczność w tym postępowaniu nie istnieje, bo Zamawiający wymagał trzech urządzeń do trzech różnych lokalizacji (cytat z protokołu). Izba zaznacza w tym miejscu, że Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia w punkcie 3.1.1 stanowi: (3.1.) Zamówienie obejmuje dostawę wraz z rozładunkiem Sprzętu tj.: (3.1.1.) 9 sieciowych urządzeń HSM (spełniających wymagania zawarte w pkt. 3.6 OPZ) wraz z Oprogramowaniem i dokumentacją wraz z zamontowaniem, podłączeniem oraz uruchomieniem. Stanowisko Odwołujacego nie jest zgodne ze stanem faktycznym, co oznacza, że nie sposób uznać, że w okolicznościach tej sprawy o zamówienie publiczne oraz okolicznościach tego opisu przedmiotu zamówienia, stanowisko Odwołujacego oparte na innych okolicznościach faktycznych jest zasadne dla tego postępowania. Uczestnik postępowania odwoławczego (sygn. akt KIO 2845/24) przedstawiając w sposób bardzo obrazowy okoliczności związane z użyciem kluczy i podpisów oraz wskazaniem nie odnosi się do wymagania literalnie wskazanego w opisie przedmiotu zamówienia, lecz uzasadnia sposób użycia kluczy i podpisów okolicznościami związanymi ze sposobem ich używania w systemie informatycznym będącym w posiadaniu Zamawiającego. Uczestnik wskazał, że w jego ocenie wymaganie z pkt 18 OPZ dot 1 000 podpisów wykonanych przez 1 000 "długopisów" (kluczy) jest wymaganiem zasadnym z technologicznego, biznesowego punktu widzenia dla systemu KSEF. Wymaga w ocenie Izby znaczenia, że zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia urządzenie HSM musi posiadać możliwość przechowywania i operowania jednocześnie na wielu kluczach co najmniej 1000 oraz musi posiadać wydajność co najmniej 1000 podpisów na sekundę kluczem RSA o długości 2048 bitów, oraz 2000 podpisów kluczem ECC P
- To jak zostało ustalone powyżej skutkuje tym, że zgodnie z wymaganiami Zamawiającego jednym kluczem RSA – wymaganych jest na urządzeniu możliwość przechowywania i operowania jednocześnie na wielu kluczach co najmniej 1000 – musi posiadać wydajność co najmniej 1000 podpisów na sekundę. W odniesieniu do stanowiska Odwołujacego dotyczącego tego, że okoliczności niejasne należy tłumaczyć na korzyść wykonawcy, Izba stwierdza, że w przedmiotowym przypadku w odniesieniu do opisu przedmiotu zamówienia nie ma okoliczności niejasnych. Zostały jednoznacznie, w ocenie Izby, określone wymagania jakie każde urządzenie HSM miało spełnić, a które to wymagania nie były kwestionowane w trakcie postępowania o zamówienie. To, że zostały złożone oferty w postępowaniu o zamówienie, które nie spełniają tak ukształtowanego wymagania Zamawiającego w zakresie punktu 8 oraz punktu 18 tabeli, ale jak twierdzi Odwołujący są porównywalne nie prowadzi do ich konwalidacji i nie stanowi argumentu do uznania, że postępowanie o zamówienie nie jest obarczone wadą uniemożlwiającą zawarcie ważnej umowy. W trakcie rozprawy Odwołujący podnosił, że unieważnienie postępowania o zamówienie prowadzić będzie i tak do ponownego ogłoszenia tego postępowania, lecz Zamawiający będzie musiał zmienić opis przedmiotu zamówienia i po jego zmianie, w zasadzie, dojdzie do złożenia ofert w przedmiocie zbieżnym z tym jakie zostały zaoferowane w tym postępowaniu, co jest uzasadnione technologicznie. To dowodzi w ocenie Izby, że opis przedmiotu zamówienia był wadliwy oraz jak zgodnie wszyscy twierdzą prowadził do konieczności oferowania rozwiązania, które nie istnieje obecnie (technologicznie nie jest uzasadnione). Odwołujący wskazał, że należy spełnić wszystkie parametry określone w opisie