Sygn. akt: KIO 2266/24 WYROK Warszawa, dnia 18 lipca 2024 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodnicząca:Danuta Dziubińska Protokolant: Piotr Cegłowski po rozpoznaniu na rozprawie odwołania w
art. 528 ustawy Pzp. W ocenie Izby Odwołujący legitymuje się uprawnieniem do skorzystania w przedmiotowym postępowaniu ze środków ochrony prawnej. Zostały bowiem wypełnione przesłanki,
art. 505 ust. 1 ustawy Pzp. Izba ustaliła, co następuje: Zgodnie z wzorem umowy stanowiącym załącznik nr 2 do SWZ: 1 Przedmiot Umowy
- Zamawiający zleca, a Wykonawca przyjmuje do wykonania zamówienie publiczne pod nazwą „Rozbudowa ul. Broniewskiego na odcinku od skrzyżowania z al. Śmigłego-Rydza do skrzyżowania z ul. Rzgowską i ul. Rzgowskiej na odcinku od posesji nr 40 do posesji nr 82", w ramach projektu unijnego „Kompleksowy program integracji sieci niskoemisyjnego transportu publicznego w metropolii łódzkiej wraz z zakupem taboru do obsługi trasy W-Z oraz innych linii komunikacyjnych i modernizacją zajezdni tramwajowych w Łodzi" FAZA II, zgodnie z poniższym podziałem: 1) Zadanie I Rozbudowa drogi krajowej nr 14, ul. Władysława Broniewskiego na odcinku od skrzyżowania z al. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza do skrzyżowania z ul. Rzgowską w m, Łódź (od km 57+029 do km 58+070 DK14) wraz z rozbudowąinnej drogi publicznej drogi powiatowej ul. Kilińskiego na odcinku od skrzyżowania z ul. Mochnackiego do skrzyżowania z ul. Śląską w m. Łódź 2) Zadanie 2 Rozbudowa drogi powiatowej ul. Rzgowskiej na odcinku od posesji przy ul. Rzgowskiej 40 do wysokości posesji przy ul. Rzgowskiej 82 w mieście Łódź Wykonawca zobowiązuje się wykonać zamówienie zgodnie ze złożoną ofertą, dokumentacją projektową, Opisem Przedmiotu Zamówienia (OPZ), Specyfikacjami Technicznymi Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych (STWiORB) zawartymi w Specyfikacji Warunków Zamówienia (dalej SW Z), innymi wymaganiami Zamawiającego określonymi w SW Z oraz niniejszej umowie, a także zgodnie z przepisami Prawa Budowlanego zasadami dobrej praktyki budowlanej oraz z zastosowaniem należytej staranności i dbałości o prawidłowy przebieg realizacji. Zamawiający planuje uzyskać dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027', (FEnlKS). Szczegółowy zakres Umowy przedstawiają następujące dokumenty, które odczytywane interpretowane jako część niniejszej Umowy, w następującej kolejności: będą uważane oraz a)Niniejszy dokument Umowy b)SWZ wraz z udzielonymi wyjaśnieniami i wprowadzonymi zmianami c)Specyfikacje Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych (STWiORB) d)Dokumentacja projektowa Projekt Wykonawczy/Techniczny e)Dokumentacja projektowa - Projekt Budowlany f)Oferta Wykonawcy g) Zawiadomienie o wyborze oferty. Wszelkie uzupełnienia j wyjaśnienia do powyższych dokumentów powinny być odczytywane i interpretowane w takiej samej kolejności. W przypadku jakichkolwiek sprzeczności w zapisach zawartych w Umowie oraz dokumentach wymienionych w ust. 3, zaistniałe rozbieżności należy tłumaczyć zgodnie z celem niniejszej Umowy w sposób zapewniający prawidłową realizację Inwestycji. (…) 3 Termin realizacji
- Termin realizacji umowy: 24 miesięcy od jej zawarcia. (…) 8 Wynagrodzenie Wykonawcy i płatności 1.Strony zgodnie oświadczają, iż wynagrodzenie za należyte wykonanie przedmiotu niniejszej umowy na kwotę ryczałtową łącznie wynosi brutto………….. (słownie złotych: ……. zł 00/100), w tym należny podatek VAT. Wynagrodzenie z tytułu poszczególnych zadań zostało ustalone w następujący sposób: 2.Zadanie 1 i Zadanie 2: Zadanie 1: Za należyte wykonanie przedmiotu niniejszej umowy w zakresie Zadania 1 Wykonawca otrzyma wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie: netto zł ……… (słownie złotych: …………….), plus 23% podatek VAT, co łącznie stanowi brutto…………. (słownie złotych: ……) Zadanie 2: Za należyte wykonanie przedmiotu niniejszej umowy w zakresie Zadania 2 Wykonawca otrzyma wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie: netto …… zł (słownie złotych………………), plus 23% podatek VAT, co łącznie stanowi brutto …… (słownie złotych: …………..). Rozliczenie za wykonane i odebrane roboty będzie się odbywać fakturami częściowymi za faktycznie wykonane i odebrane roboty odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania
- Zapłata odbywać się będzie w okresach miesięcznych na podstawie faktycznie wykonanych i odebranych robót, Podstawą wystawienia faktur częściowych będą podpisane przez obie strony protokoły odbioru częściowego oraz dowody zapłaty oraz pozostałe dokumenty,
§ 7ust.
7 niniejszej umowy. Wykonawca przed końcem okresu częściowego rozliczenia przedłoży do Zamawiającego tzw. „materiał sprzedażowy" (Przejściowe Świadectwo Płatności). Będzie on zawierał szkice geodezyjne potwierdzone przez geodetę wraz z przedstawieniem w sposób tabelaryczny procentowego zaawansowania i rodzaj wykonanych prac, Materiał sprzedażowy powinien być podpisany przez kierownika budowy przedłożony Zamawiającemu min, 7 dni przed datą wystawienia faktury, celem potwierdzenia wykonanych robót. Brak przygotowanego materiału do rozliczeń częściowych będzie skutkował brakiem płatności. W przypadku, gdy suma faktur częściowych przy płatności przekracza 90% wynagrodzenia, o którym mowa w § 8 ust, 2 odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania 2, Wykonawca zobowiązany będzie dostarczyć dowody zapłaty wszelakiego wymagalnego wynagrodzenia Podwykonawcom i dalszym Podwykonawcom, którzy brali udział w realizacji robót. Rozliczenie końcowe nastąpi fakturą końcową po zakończeniu całości robót, ich odbiorze i dostarczeniu przez Wykonawcę decyzji o pozwoleniu na użytkowanie / zgłoszenie o zakończeniu budowy odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania 2 Jedną z podstaw wystawienia faktury końcowej będzie podpisany przez obie strony protokół odbioru końcowego, wraz z dostarczeniem dowodów zapłaty wszelkiego wymagalnego wynagrodzenia Podwykonawców i dalszych Podwykonawców i pozostałe dokumenty,
§ 7
ust 7 niniejszej umowy oraz oświadczenia Podwykonawców dalszych Podwykonawców o nie zaleganiu przez Wykonawcę i Podwykonawców z wymagalnymi płatnościami, W przypadku udokumentowanego braku możliwości uzyskania oświadczeń Podwykonawców lub dalszych Podwykonawców Wykonawca przedłoży faktury/rachunki, wraz z dowodami zapłaty wszelkiego wymagalnego wynagrodzenia należnego Podwykonawcom i dalszym Podwykonawcom, którzy brali udział w realizacji wykonanych robót oraz pozostałe dokumenty wskazane w § 7 ust
- Rozliczenie końcowe odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania 2 powinno uwzględniać: (…)
- Wartości faktur częściowych i faktury końcowej nie mogą łącznie przekroczyć kwoty określonej w ust. 2 odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania
- (…) 9 Płatność zaliczkowa Zamawiający udzieli Wykonawcy zaliczki na poczet wykonania zamówienia w wysokości nie większej niż 25% Wynagrodzenia ryczałtowego brutto określonego w § 8 ust 2 odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania 2, w sytuacji gdy Wykonawca złoży pisemny wniosek o płatność zaliczkową a także ustanowi i wniesie zabezpieczenie płatności zaliczkowej. Zabezpieczenie zwrotu zaliczki ma wchodzić w Zycie w dniu otrzymania tej zaliczki przez Wykonawcę, Wysokość zabezpieczenia zaliczki odpowiadać ma wnioskowanej kwocie zaliczki i być wniesione w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, zgodnie ze wskazanymi poniżej postanowieniami Umowy. Wypłata zaliczki nastąpi na wniosek Wykonawcy złożony po dacie rozpoczęcia realizacji robót budowlanych, lecz nie wcześniej niż w styczniu 2025 r. Wniosek o wypłatę zaliczki będzie zawierał rachunek bankowy, na który zaliczka ma zostać wpłacona oraz projekt treści gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej mającej stanowić zabezpieczenie tej zaliczki, W treści projektu gwarancji, a następnie samej gwarancji, winny znaleźć się zapisy o jej nieodwołalności, bezwarunkowości, płatności na pierwsze żądanie Zamawiającego bez konieczności przedstawiania dodatkowych dokumentów, Treść projektu gwarancji bankowej/ubezpieczeniowej i podmiot ją wystawiający muszą zostać, przed udzieleniem gwarancji, zaakceptowane przez Zamawiającego. 4, Wypłata zaliczki nastąpi w terminie 30 dni od daty otrzymania przez Zamawiającego odpowiedniego zabezpieczenia w formie gwarancji bankowej/ubezpieczeniowej, której treść oraz podmiot ją udzielający zostały uprzednio zaakceptowane przez Zamawiającego. Wykonawca w terminie 7 dni od daty otrzymania zaliczki wystawi i dostarczy Zamawiającemu fakturę na wpłaconą zaliczkę zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o podatku od towarów j usług. W przypadku zmian wartości Wynagrodzenia, wysokość udzielonej zaliczki nie ulega zmianie. Płatność zaliczkowa będzie zwracana przez procentowe potrącenia z należności objętych fakturami częściowymi, wystawionymi w oparciu o Przejściowe Świadectwa Płatności (PŚP): (a)potrącenia rozpoczną się od Przejściowego Świadectwa Płatności, w którym suma wszystkich poświadczonych płatności przejściowych (z wyłączeniem płatności zaliczkowej oraz potrąceń) osiągnie czterdzieści procent (40%) wynagrodzenia określonego W § 8 ust. 1, oraz (b)potrącenia będą dokonywane zgodnie ze stopą spłaty równą jednej drugiej (50%) kwoty każdego Przejściowego Świadectwa Płatności (z wyłączeniem płatności zaliczkowej oraz potrąceń i zwrotów zatrzymania) do czasu aż płatność zaliczkowa zostanie zwrócona. Wykonawca zapewni, że zabezpieczenie zwrotu kwoty wypłacanej zaliczki będzie ważne [wykonalne, aż do całkowitego zwrotu wypłaconej jemu zaliczki, ale jej kwota może być stopniowo zmniejszana o kwoty zwracane przez Wykonawcę], Jeżeli warunki zabezpieczenia podają jego datę wygaśnięcia, a płatność zaliczkowa nie została zwrócona do daty o 30 dni wcześniejszej od tej daty wygaśnięcia, to Wykonawca będzie przedłużał lub składał nowe zabezpieczenie najpóźniej na 30 dni przed wygaśnięciem dotychczasowego zabezpieczenia, aż do czasu całkowitego zwrotu wypłaconej jemu zaliczki. W przypadku gdy Wykonawca nie przedłuży lub nie złoży nowego zabezpieczenia zgodnie z postanowieniami powyżej, Zamawiającemu przysługuje prawo do zrealizowania zabezpieczenia lub Zabezpieczenia Należytego Wykonania Umowy. Uzyskana kwota zostanie zatrzymana tytułem spłaty zaliczki Jeżeli zakończenie procesu spłaty zaliczki nie odbędzie się zgodnie z postanowieniami powyżej lub przed odstąpieniem od Umowy na podstawie § 14 lub § 19 Umowy, lub na 30 dni wcześniej od daty wygaśnięcia zabezpieczenia spłaty zaliczki, to całe niespłacone saldo zaliczki stanie się natychmiast wymagalne i należne od Wykonawcy i płatne Zamawiającemu a w tym zakresie Zamawiający uprawniony będzie do realizowania zabezpieczenia zaliczki lub Zabezpieczenia Należytego Wykonania Umowy. (…) 16 Zmiany w Umowie
- Zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmian umowy w przypadkach określonych w art. 455 Prawo zamówień publicznych, a także jeżeli nastąpi: 1.1 a) zmiana obowiązujących przepisów — w tym przypadku Zamawiający będzie uprawniony do zmiany umowy tylko w tym zakresie, w jakim zmiana przepisów prawa wpływa na prawa i obowiązki stron umowy. zmiana lub rezygnacja z podwykonawców,
§ 7ust.
1a, zmiana formy zabezpieczenia należytego wykonania umowy, o którym mowa w § 17 umowy, na inną przewidzianą w art. 450 ust. 1 ustawy Prawo Zamówień Publicznych, d) zmiany formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej przez Strony 1.
- Nastąpi zmiana wynagrodzenia dla Zadań 1 i 2, o którym mowa w § 8 ust. 1 i ust. 2, w wyniku: robót zamiennych i/lub zmiany technologii jeżeli są konieczne dla prawidłowego wykonania przedmiotu zamówienia lub innych robót (dodatkowych) nieujętych w zamówieniu, Dostrzegając celowość rozważenia w/w zmian Zamawiający/Inżynier Kontraktu może polecić Wykonawcy sporządzenie kosztorysów robót zamiennych i/lub zmianę technologii lub robót dodatkowych, Wymagają one zatwierdzenia przez Zamawiającego/Inżyniera Kontraktu. Kosztorysy te będą opracowane w oparciu o ceny jednostkowe określone na podstawie czynników produkcji nie wyższych niż średnie notowania krajowe z publikacji SEKOCENBUD, dla kwartału poprzedzającego podpisanie przez Strony Protokołu Konieczności/Protokołu z negocjacji tych robót Zamawiający/Inżynier Kontraktu każdorazowo dokona szczegółowej weryfikacji kalkulacji, Zaakceptowane kosztorysy będą podstawą do sporządzenia protokołu konieczności, w którym strony określą rodzaj i zakres planowanych zmian. Zarówno protokoły konieczności jak i kosztorysy są traktowane wyłącznie jako dokumenty robocze. Do czasu zawarcia stosownego aneksu do umowy nie stanowią źródła zobowiązania dla żadnej ze stron, jak również podstawy do zmian w realizacji umowy. Dla wprowadzenia w/w zmian konieczne jest zawarcie aneksu do umowy 1.3 W przypadku, o którym mowa w ust. 1.2, Zamawiający może wezwać Wykonawcę do zawarcia aneksu do Umowy obejmującego wykonanie robót zamiennych i/lub zmiany technologii lub robót dodatkowych, za wynagrodzeniem ustalonym przez Strony na zasadach określonych w ust. 1,2 i przy odpowiedniej zmianie terminu wykonania przedmiotu Umowy, a Wykonawca jest zobowiązany taki aneks zawrzeć niezwłocznie, przy czym nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, o ile wykonanie tych robót nie przekracza jego zdolności technicznej lub zawodowej. Naruszenie przez Wykonawcę obowiązku, o którym mowa w poprzednim zdaniu, uprawnia Zamawiającego do odstąpienia od Umowy z winy Wykonawcy z zachowaniem wymogów określonych w § 14 (odstąpienie od Umowy). 1.
- Strony dopuszczają możliwość zmiany technologii robót na lepszą/nowocześniejszą o ile poprawi to parametry przedmiotu zamówienia i nie spowoduje zwiększenia wynagrodzenia. 1.
- W przypadku zmiany przepisów prawa zmianie ulegną te postanowienia umowy, do których będzie miała zastosowanie powyższa zmiana, w szczególności: zmiana stawki podatku VAT lub podatku akcyzowego, zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, zmiany zasad gromadzenia i wysokości wpłat do pracowniczych planów kapitałowych,
ustawie z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych, dopuszcza się zmianę wynagrodzenia, jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez Wykonawcę i zostaną one udokumentowane przez Wykonawcę poprzez przedstawienie szczegółowej kalkulacji kosztów wskazujących, jaki wpływ miał ten wzrost przedmiotowych wartości na koszty wykonania tego zamówienia, a Inwestor zaakceptuje powyższą kalkulację. W treści kalkulacji Wykonawca zobowiązany jest w szczególności przedstawić zestawienie: wynagrodzeń wszystkich pracowników oraz wszystkich osób zatrudnionych na podstawie umów cywilno-prawnych oddelegowanych do realizacji umowy u Zamawiającego wraz ze składkami ZUS i innymi obciążeniami publicznoprawnymi, wpływu zmiany stawki podatku od towarów i usług, zmiany stawki podatku akcyzowego lub wpływu zmiany zasad gromadzenia i wysokości wpłat do pracowniczych planów kapitałowych,
ustawie z dnia 4 października 2018r. o pracowniczych planach kapitałowych na koszty związane z wykonaniem umowy, w szczególności z wyspecyfikowaniem wszystkich tych kosztów na które ta zmiana miała wpływ, w którym zostanie wskazana wartość o jaką powinna wzrosnąć wartość wynagrodzenia W związku ze zmianami opisanych powyżej wartości oraz jaki te zmiany miały wpływ na zakładany zysk. Strony zgodnie oświadczają, iż Zamawiający uprawniony jest do żądania dodatkowych wyjaśnień przez wykonawcę do złożonej kalkulacji, przedstawienia dodatkowych dokumentów potwierdzających prawdziwość przedstawionych danych oraz składania zastrzeżeń do złożonych dokumentów, żądania wprowadzania do przedstawionej kalkulacji uwzględniających zastrzeżenia Zamawiającego. W przypadku złożenia w trybie określonym powyżej wniosku o dokonanie zmian opisanych w ust. 1 pkt. 1 5 lit. a)-
- d)niniejszego paragrafu, Zamawiający w terminie ă4 dni od daty złożenia dokumentów zgłosi zastrzeżenia do złożonych dokumentów lub złoży wniosek o ich wyjaśnienie. Niezależnie od zastrzeżonego terminu Zamawiający uprawniony jest do żądania dalszych wyjaśnień i uzupełnień jeśli uzupełnione dokumenty lub wyjaśnienia są niewystarczające do podjęcia decyzji w przedmiocie wnioskowanej zmiany. Wykonawca zobowiązany jest do uzupełnienia dokumentów lub złożenia wyjaśnień w terminie 7 dni od daty wystąpienia z takim wnioskiem przez Zamawiającego. Nieuzupełnienie dokumentów lub niezłożenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie powoduje, iż Zamawiający podejmie decyzję na podstawie posiadanych dokumentów. Decyzja w sprawie wnioskowanej złożonego wniosku o wprowadzenie zmian opisanych w ust. 1 pkt. 1.5 lit. a)-
- d)niniejszego paragrafu powinna zostać podjęta w terminie dwóch miesięcy od daty przekazania przez Wykonawcę wniosku o zmianę wraz z dokumentami uzasadniającymi tą zmianę. W przypadku uznania wniosku o wprowadzenie zmiany za zasadny Strony w terminie 7 dni zawrą aneks do umowy, Zmiana wysokości wynagrodzenia w oparciu o przesłanki określone w ust. 1 pkt. 1.5 lit, a)-
- d)niniejszego paragrafu obowiązywać będzie od dnia podpisania aneksu, o którym mowa w zdaniu powyżej. W wypadku zmiany, o której mowa w ust. 1 pkt. 1.5 lit.
- a)niniejszego paragrafu wartość cen jednostkowych netto nie zmieni Się, a określona w aneksie wartość cen brutto zostanie wyliczona na podstawie nowych przepisów, W przypadku zmiany, o której mowa w ust. 1 pkt. 1 5 lit.
- b)niniejszego paragrafu ceny jednostkowe ulegną zmianie proporcjonalnie do wzrostu całkowitego kosztu Wykonawcy wynikającego ze zwiększenia wynagrodzeń osób bezpośrednio wykonujących zamówienie do wysokości zmienionego minimalnego wynagrodzenia lub minimalnej stawki godzinowej z uwzględnieniem wszystkich obciążeń publicznoprawnych od kwoty wzrostu minimalnego wynagrodzenia lub minimalnej stawki godzinowej; W przypadku zmiany, o której mowa w ust. 1 pkt. 1.5 lit.
- c)niniejszego paragrafu ceny jednostkowe ulegną zmianie proporcjonalnie do wzrostu całkowitego kosztu Wykonawcy, jaki będzie on zobowiązany dodatkowo ponieść w celu uwzględnienia tej zmiany, przy zachowaniu dotychczasowej kwoty netto wynagrodzenia osób bezpośrednio wykonujących zamówienie na rzecz Zamawiającego; W przypadku zmiany, o której mowa w ust. 1 pkt. 1.5 lit.
- d)niniejszego paragrafu ceny jednostkowe ulegną zmianie proporcjonalnie do wzrostu całkowitego kosztu Wykonawcy, jaki będzie on zobowiązany dodatkowo ponieść w celu uwzględnienia tej zmiany, przy zachowaniu dotychczasowej kwoty netto wynagrodzenia osób bezpośrednio wykonujących zamówienie na rzecz Zamawiającego. 2, Zamawiający przewiduje możliwość dokonana zmiany terminu realizacji zamówienia w przypadku: zmian będących następstwem okoliczności zaistniałych w trakcie realizacji przedmiotu umowy, tj.: niekorzystnych warunków atmosferycznych takich jak intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe mrozy czy fale upału uniemożliwiających prowadzenie przedmiotowych robót budowlanych zgodnie ze STWiORB oraz sztuką budowlaną, które będą określane na podstawie średnich wartości dla danego miesiąca z ostatnich 5 lat dla rejonu Polski centralnej. Odchylenia od ww. średniej o ponad 50% w przypadku opadów atmosferycznych lub 0 5 stopni Celsjusza w przypadku temperatur będzie uznane za niekorzystne warunki atmosferyczne uniemożliwiające prowadzenie robót, nieprzewidzianych pozostałości archeologicznych, nieprzewidzianych warunków geologicznych, hydrologicznych, kolizji z sieciami infrastruktury, niewypały, niewybuchy uniemożliwiające terminowe wykonanie zamówienia, zawieszenia robót przez Zamawiającego z powodu wystąpienia następujących okoliczności: nietypowych dla danego miesiąca warunków atmosferycznych, które będą określane na podstawie średnich wartości dla danego miesiąca z ostatnich 5 lat dla rejonu Polski centralnej. Odchylenia od ww. średniej o ponad 50% w przypadku opadów atmosferycznych lub o 5 stopni Celsjusza w przypadku temperatur będzie uznane za niekorzystne warunki atmosferyczne uniemożliwiające prowadzenie robót zgodnie ze STWiORB oraz sztuką budowlaną, nieprzewidzianych pozostałości archeologicznych, nieprzewidzianych warunków geologicznych, hydrologicznych, kolizji z sieciami infrastruktury, niewypały, niewybuchy uniemożliwiające terminowe wykonanie zamówienia, przekroczenie zakreślonych przez prawo terminów wydawania decyzji, zezwoleń, zmian będących następstwem działania organów administracji lub osób indywidualnych: gdy pomimo wystąpienia Wykonawcy lub Zamawiającego o wydanie decyzji administracyjnej lub warunków technicznych lub innego dokumentu niezbędnego do prawidłowej realizacji przedmiotu umowy, w terminie ustawowo przewidzianym dla danej czynności, w przypadku braku regulacji ustawowej w terminie zwyczajowo przyjętym, organ administracji publicznej lub inna upoważniona instytucja bądź osoba nie wydała stosownego dokumentu lub decyzji tylko w zakresie przedłużenia terminu realizacji inwestycji, w przypadku odmowy wydania przez organy administracji wymaganych decyzji, zezwoleń, uzgodnień dotyczących usuwania błędów w dokumentacji projektowej, z przyczyn niezawinionych przez Wykonawcę, gdy nastąpi konieczność pozyskiwania stosownych uzgodnień z gestorami sieci, z innymi podmiotami lub osobami, których opinia lub zgoda będzie wymagana przepisami prawa tylko w zakresie przedłużenia terminu realizacji zamówienia o czas niezbędny do zakończenia Umowy, odmowa udostępnienia przez właścicieli nieruchomości do celów realizacji inwestycji, konieczności usunięcia błędów lub wprowadzenia zmian w dokumentacji projektowej, OPZ lub STWiORB, lub konieczności wykonania rozwiązań zamiennych w stosunku do zamieszczonych w dokumentacji projektowej, OPZ lub STWiORB, konieczności koordynacji robót z innymi wykonawcami w zakresie prac projektowych i robót budowlanych, konieczności zmiany umowy zgodnie z art. 455 ust, 1 pkt 3), pkt 4) lub ust, 2 ustawy Prawo zamówień publicznych i zlecenia robót nieobjętych zamówieniem podstawowym, a koniecznych do prawidłowego zakończenia pierwotnego zakresu robót, których wykonanie wpływa na zmianę terminu wykonania zamówienia, siły wyższej, to znaczy niezależnego od Stron losowego zdarzenia zewnętrznego, o charakterze nadzwyczajnym, które było niemożliwe do przewidzenia w momencie zawarcia umowy i któremu nie można było zapobiec mimo dochowania należytej staranności, konieczność przesunięcia terminu przekazania terenu budowy - tylko o okres przesunięcia, wystąpienie robót zamiennych; przy czym zmiana terminów musi być udokumentowana, a pisemny wniosek o jej dokonanie strona występująca zobowiązana jest złożyć w terminie 7 dni od daty powzięcia informacji o takiej okoliczności, przedłużenie terminu nastąpi o okres czasu, jaki wynika z okoliczności powodujących konieczność jego przedłużenia, okoliczności wskazane wyżej mogą stanowić podstawę zmiany terminu wykonania zamówienia tylko w przypadku, gdy uniemożliwiają terminowe wykonanie urnowy. Konieczność lub celowość zmian,
ust. 1 pkt, 1.2 i oraz ust. 2 musi zostać udokumentowana poprzez załączenie zdjęć, rysunków, raportów, szkiców, badań laboratoryjnych. Pismo (wniosek) dotyczące ww. zmian wraz z uzasadnieniem, strona występująca z wnioskiem zobowiązana jest złożyć drugiej stronie w terminie 7 dni od daty powzięcia informacji o takiej okoliczności oraz nie później niż 10 dni przed końcem terminu realizacji przedmiotu umowy, Za przedłużenie terminu realizacji zamówienia Wykonawcy nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Zamawiający nie dopuszcza zmiany terminu wykonania zamówienia w przypadkach zawinionych przez Wykonawcę. 6, W przypadku wystąpienia którejkolwiek z okoliczności wymienionych w ust. 2 termin wykonania umowy może ulec odpowiedniemu przedłużeniu o czas niezbędny do zakończenia wykonania jej przedmiotu w sposób należyty. Dopuszcza się zmiany Umowy, niezależnie od ich wartości, o ile nie są istotne w rozumieniu art. 454 ustawy Prawo zamówień publicznych. Wprowadzenie zmiany postanowień umowy wymaga aneksu sporządzonego w formie pisemnej pod rygorem nieważności. (…) 20 Klauzule waloryzacyjne
- Strony mogą wnioskować o zmianę wysokości wynagrodzenia w przypadku zmiany ceny materiałów lub kosztów związanych z realizacją Umowy, po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zawarcia Umowy, oraz nie częściej niż po upływie każdych następnych 6 miesięcy realizacji Umowy. Z zastrzeżeniem ust. 1 Strony mogą wnioskować o zmianę wysokości wynagrodzenia umownego, wskazanego w§ 8 ust 1 w przypadku, gdy poziom zmiany ceny materiałów lub kosztów określony na podstawie zsumowanego wskaźnika zmiany cen robót budowlano — montażowych (wskaźnik ogólny) za ostatnie 6 miesięcy (zgodnie z wykresem pn. „Zmiany cen produkcji budowlano-montażowej (...) w stosunku do okresu poprzedniego), ogłaszanego w comiesięcznej informacji sygnalnej Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego p.n. „Wskaźniki cen produkcji budowlano-montażowej (.,.)"(stronakomunikat ogłoszony najwcześniej od złożenia wniosku o waloryzację, obejmujący okres objęty wnioskiem waloryzacyjnym, ustalony w stosunku do miesiąca, w którym została zawarta Umowa (w przypadku pierwszej waloryzacji, a w przypadku każdej kolejnej waloryzacji w stosunku do miesiąca, w którym zawarto ostatni aneks), będzie wyższy niż 3%. Zmiana wynagrodzenia może polegać na jego wzroście jak i obniżeniu. Zmiana wynagrodzenia Wykonawcy będzie następowała w odniesieniu do zsumowanego wskaźnika zmiany cen robót budowlano - montażowych (wskaźnik ogólny) za ostatnie 6 miesięcy ogłaszanego w comiesięcznej informacji sygnalnej Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego p.n. Wskaźniki cen produkcji budowlano-montażowejhttps://stat.gov.pl), W przypadku zaprzestania ogłaszania ww. wskaźnika zostanie on automatycznie zastąpiony wskaźnikiem, który będzie ogłaszany w jego zastępstwie, W przypadku braku zastępczego wskaźnika i w razie gdyby Strony nie doszły do porozumienia odnośnie wyboru nowego wskaźnika, zostanie on zastąpiony innym najbardziej zbliżonym wskaźnikiem, który zostanie ustalony przez eksperta powołanego za zgodą obu Stron, a w przypadku braku zgody Stron, na podstawie orzeczenia sądu. Koszty eksperta lub koszty sądowe Strony poniosą po połowie. Łączna maksymalna wartość zmiany wynagrodzenia Wykonawcy z tytułu realizacji Umowy może wynieść 5% wynagrodzenia Wykonawcy ustalonego w dacie zawarcia niniejszej Umowy Zmianie o której mowa powyżej podlega wyłącznie ta cześć wynagrodzenia Wykonawcy i które przysługiwać mu będzie za zakres rzeczowy Umowy niezrealizowany do dnia poprzedzającego złożenie wniosku o zmianę wynagrodzenia, o którym mowa w ust
- Wynagrodzenie Wykonawcy, w zakresie wskazanym w ust 5 i z uwzględnieniem limitów wskazanych w ust 4, zmienione zostanie o wskaźnik określony w ust 3 i wypłacone zostanie Wykonawcy proporcjonalnie do wartości wykonanych i odebranych Robót Budowlanych, objętych daną płatnością w okresie od zawarcia aneksu waloryzacyjnego do końca realizacji umowy. Każda ze Stron w terminie nie dłuższym niż 30 dni od zakończenia pierwszych i każdych następnych 6 miesięcy realizacji Umowy może zwrócić się do drugiej Strony umowy z wnioskiem o zmianę wynagrodzenia. Wraz z wnioskiem Wykonawca zobowiązany jest pisemnie przedstawić kalkulację uzasadniającą odpowiednio wzrost lub spadek cen materiałów lub kosztów związanych z realizacją Umowy. Jeżeli Wykonawca nie złożył ww. wniosku w zakreślonym terminie, wówczas Zamawiający przyjmuje, że wynagrodzenie pozostaje bez zmian. Wraz z wnioskiem wskazanym w ust 7 Wykonawca zobowiązany jest pisemnie przedstawić: kalkulację potwierdzającą spełnienie przesłanki wprowadzenia zmiany wynagrodzenia, wskazanej w ust. 2, kalkulację wpływu wnioskowanej zmiany wynagrodzenia na jego wysokość. Zamawiający w terminie 30 dni od daty wpływu wniosku Wykonawcy, o którym mowa powyżej, oceni zasadność tego wniosku. Zamawiający zastrzega sobie prawo weryfikacji i żądania ewentualnych wyjaśnień od Wykonawcy w zakresie otrzymanych dokumentów. Aneks może zostać zawarty po ostatecznej akceptacji przez Zamawiającego dokumentów potwierdzających zasadność wprowadzenia zmiany wynagrodzenia, Zmiana wynagrodzenia Wykonawcy potwierdzona zostanie zawarciem aneksu do Umowy Każdej kolejnej waloryzacji będzie podlegało wynagrodzenie Wykonawcy ustalone w ostatnim aneksie. 10.Zamawiający nie dopuszcza zwiększenia wynagrodzenia o wskaźnik, o którym mowa w ust. 3 w zakresie kosztów objętych zmianami możliwymi do przeprowadzenia na podstawie § 16 Umowy. 11.Jeśli okres czasu liczony od terminu składania ofert do dnia zawarcia Umowy wynosi ponad 180 dni, w celu ustalenia zmiany wynagrodzenia stosuje się odpowiednio postanowienia powyższych ustępów, z zastrzeżeniem, że wniosek o zmianę wynagrodzenia może zostać złożony nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od upływu terminu składania ofert.
- W przypadku dokonania zmiany Umowy w powyższy sposób - zmiany wynagrodzenia w związku ze zmianą cen materiałów lub kosztów związanych z realizacją zamówienia Wykonawca jest zobowiązany do zmiany wynagrodzenia przysługującego Podwykonawcy, z którym zawarł umowę (na okres dłuższy niż 6 miesięcy), której przedmiotem są roboty budowlane, dostawy lub usługi, w zakresie odpowiadającym zmianom cen materiałów i kosztów zobowiązania Podwykonawcy, niezwłocznie lecz nie później niż w terminie do 30 dni od daty podpisania z Zamawiającym aneksu którym mowa powyżej. (…) Izba zważyła, co następuje: Odwołanie w zakresie zarzutów, które nie zostały wycofane przez Odwołującego, tj. dotyczące naruszenia przepisów art. 8 ust. 1 Pzp w zw. z art. 647 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. w zw. z art. 487 § 2 k.c. poprzez zawarcie w projektowanych postanowienia umowy postanowienia § 16 ust. 4, zgodnie z którym „za przedłużenie terminu realizacji zamówienia Wykonawcy nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie” oraz art. 16 Pzp poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niezapewniający zachowania uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców, proporcjonalności i przejrzystości, podlega oddaleniu. Zgodnie z art. art. 8 ust. 1 Pzp
- Do czynności podejmowanych przez zamawiającego, wykonawców oraz uczestników konkursu w postępowaniu o udzielenie zamówienia i konkursie oraz do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. , i oraz z 2023 r. ), jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że w odwołaniu nie zostało podniesione i wykazane, że kwestionowane postanowienie § 16 ust. 4 umowy stanowi klauzulę abuzywną, o której mowa w jednym z pkt art. 433 ustawy Pzp, a zatem aby postanowienie to naruszało ten przepis Pzp. Dopiero na rozprawie, Odwołujący wskazał, że w jego ocenie narusza ono przepis art. 433 pkt 1 Pzp. Stosownie do art. 516 ust. 1 pkt 8 i 10 ustawy Pzp odwołanie powinno zawierać m.in. zwięzłe przedstawienie zarzutów oraz wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających wniesienie odwołania oraz dowodów na poparcie przytoczonych okoliczności. Zgodnie z art. 555 ustawy Pzp Izba nie może orzekać co do zarzutów, które nie były zawarte w odwołaniu. W świetle powyższych przepisów ustawy Pzp, wobec braku zawarcia w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 433 pkt 1 Pzp, nie mógł on być przedmiotem orzekania przez Izbę w niniejszej sprawie. Po upływie terminu na wniesienie odwołania Izba nie rozpatruje bowiem zarzutów dotyczących naruszeń ustawy Pzp, które nie zostały postawione w odwołaniu. Przechodząc do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, zauważenia wymaga, że Odwołujący zarzuca Zamawiającemu, iż poprzez zawarcie w projektowanych postanowieniach umowy postanowienia § 16 ust. 4, zgodnie z którym „za przedłużenie terminu realizacji zamówienia Wykonawcy nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie” pozbawił wykonawcę uprawnienia do domagania się dodatkowego wynagrodzenia w związku z przedłużeniem terminu realizacji zamówienia w sposób sprzeciwiający się właściwości (naturze) stosunku prawnego wynikającego z umowy o roboty budowlane – jako umowy nazwanej uregulowanej w art. art. 647 k.c. i nast. k.c. - jak również zasadom współżycia społecznego (art. 3531 k.c.) oraz celowi społeczno - gospodarczemu, naruszając zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy o roboty budowlane w relacji inwestor – wykonawca; a w konsekwencji powyższych naruszenie art. 16 Pzp poprzez przeprowadzenie Postępowania w sposób niezapewniający zachowania uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców, proporcjonalności i przejrzystości. Zgodnie z art. 7 pkt 32 Pzp przez zamówienie należy rozumieć umowę odpłatną zawieraną pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem jest nabycie przez zamawiającego od wybranego wykonawcy robót budowlanych, dostaw lub usług. Umowa w sprawie zamówienia publicznego jest umową cywilnoprawną, co wynika z art. 8 Pzp, jest umową wzajemną, co oznacza, że obie strony są zobowiązane do wymiany świadczeń a świadczenie jednej z nich jest odpowiednikiem świadczenia drugiej (art. 487 § 2 k.c.) i odpłatną, co oznacza, że wykonawca otrzymuje określone wynagrodzenie za wykonane świadczenie. Jak wynika ze stanowiska Zamawiającego przedstawionego na rozprawie, Zamawiający ma świadomość otrzymania droższych ofert w związku z postanowieniem § 16 ust. 4 umowy i uwzględnieniem przez wykonawców w cenach ofert ryzyka związanego z przedłużeniem umowy, jednak godzi się z takim stanem rzeczy. Jakkolwiek nie sposób nie zauważyć, że godzenie się na zapłatę wyższego wynagrodzenia przez cały czas trwania umowy, które nie musi być uzasadnione realnymi potrzebami związanymi z rzeczywistym wykonaniem przedmiotu zamówienia, tylko z tego powodu, że ewentualnie może (a zatem nie musi) dojść do przedłużenia wykonania umowy na skutek okoliczności wskazanych w § 16 ust. 2 umowy, trudno uzasadnić względami ekonomicznymi, to jednak dla rozstrzygnięcia zarzutów odwołania zasadnicze znaczenie ma to, czy w sprawie zostało wykazane, czy sporne postanowienie umowy narusza wskazane w odwołaniu przepisy prawa. Na gruncie przepisów ustawy Pzp, zamawiający jako gospodarz postępowania posiada prawo do ukształtowania postanowień umowy zgodnie z jego potrzebami i wymaganiami, jednak prawo to nie ma charakteru absolutnego i nie może być nadużywane. Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Izby obowiązkiem zamawiającego jest takie określenie postanowień umowy w sprawie zamówienia publicznego, aby cel postępowania, którym jest zaspokojenie jego określonych potrzeb poprzez nabycie usług, dostaw czy robót budowlanych został osiągnięty, a jednocześnie, aby nie doszło do nadużycia prawa. Ograniczenie prawa do jednostronnego kształtowania postanowień umowy wynika w szczególności z k.c., zgodnie z którym treść umowy nie może sprzeciwiać się jej właściwości, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W ocenie Izby w sprawie nie zostało wykazane, aby w okolicznościach analizowanej sprawy, postanowienie § 16 ust. 4 umowy naruszało wskazane w odwołaniu przepisy. Analiza postanowień umowy, dokonana z uwzględnieniem całej jej treści jak też jej celu, prowadzi do wniosku, iż w analizowanym postępowaniu kwestionowane przez Odwołującego postanowienie umowy nie stanowi z przekroczenia zasady swobody umów określonej w art. 3531 k.c., jak też nie narusza przepisu art. 647 k.c., zgodnie z którym: Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia, a także nie narusza przepisu art. 487 § 2 k,c., zgodnie z którym Umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej. Po pierwsze, umowa pozostaje umową wzajemna i odpłatną. Jak wyżej ustalono umowa przewiduje wynagrodzenie ryczałtowe, które z zasady jest niezmienne. Zgodnie bowiem z art. 632 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.): „Jeżeli strony umówiły się o wynagrodzenie ryczałtowe, przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac”. Zwraca przy tym uwagę, że Odwołujący w odwołaniu nie kwestionuje postanowienia § 8 ust. 6 umowy, zgodnie z którym: „Wartości faktur częściowych i faktury końcowej nie mogą łącznie przekroczyć kwoty określonej w ust. 2 odpowiednio dla Zadania 1 i Zadania 2.” Po drugie, treść umowy wskazuje w jakiej sytuacji możliwe jest przedłużenie terminu jej obowiązywania. Nie zostało wykazane, aby treść dokumentacji postępowania nie pozwalała na oszacowanie kosztów jej realizacji, jak też ryzyka związanego z jej ewentualnym przedłużeniem. Po trzecie, cel postępowania, rozumiany jako zaspokojenie potrzeb Zamawiającego poprzez nabycie określnych robót budowlanych zostaje osiągnięty. Po czwarte, Odwołujący nie wskazał, jaka jego zdaniem zasada współżycia społecznego miałaby zostać naruszona poprzez wprowadzenie do umowy ww. postanowienia. Należy zatem uznać, że w tym aspekcie zarzut nie został prawidłowo postawiony. Zauważenia również wymaga, że jak wyżej ustalono, umowa określa możliwość jej zmiany w przypadkach określonych w art. 455 Pzp, a także przewiduje m.in. uprawnienie dla wykonawcy do otrzymania zaliczki (§ 9), waloryzacji wynagrodzenia (§ 20), odrębnie ustalonego wynagrodzenia za ewentualne roboty zamienne czy dodatkowe (§ 16 ust. 1 pkt 1.3.). Każe postępowanie ma swoją specyfikę. W związku z tym złożony przez Odwołującego dowód w postaci Wzorcowych szczególnych warunki kontraktu - Część B Postępowania Szczególne dla kontraktów realizowanych w systemie „Projektuj i Buduj” Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, trudno uznać za potwierdzający zasadność postawionych w odwołaniu zarzutów. Zawarte w nim regulacje, w tym wskazywana przez Odwołującego definicja kosztu czy rozwiązania dotyczące roszczeń wykonawcy, dotyczą postępowania prowadzonego przez GDDKiA. Okoliczność, iż Zamawiający w analizowanym postępowaniu nie przyjął analogicznych rozwiązań, nie oznacza, że naruszył tym przepisy prawa wskazane w odwołaniu. W ocenie Izby, powyższe wskazuje, że nie sposób uznać, aby w okolicznościach analizowanej sprawy za sprawą spornego postanowienia ust. 4 § 16 nastąpiło rażące naruszenie interesów wykonawców. Zgodzić się należy z Zamawiającym, że umowa przewiduje mechanizmy wskazujące na rozłożenie na strony ryzyka jej realizacji. Nie zostało przy tym wykazane, aby profesjonalni wykonawcy, znający realia przedmiotu zamówienia oraz zasady kalkulacji ceny ryczałtowej oferty, nie mogli skalkulować ceny oferty w tym konkretnym postępowaniu. Odnosząc się do wskazanego w odwołaniu przepisu art. 354 § 1 k.c., który stanowi: Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom, zauważenia wymaga, że jak zostało stwierdzone w wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie – IV wydział Cywilny Odwoławczy z 28 października 2022 r., IV Ca 1558/22przepis ten ma charakter klauzuli generalnej określającej kryteria należytego wykonania zobowiązania, które mają znaczenie dla oceny, czy zachodzą przesłanki odpowiedzialności ex contractu (...). Odwołujący nie podał uzasadnienia jego naruszenia. Należy zatem uznać, że także w tym aspekcie odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Za niepotwierdzony należy uznać także odrębnie postawiony zarzut naruszenia art. 16 ustawy Pzp, zgodnie z którym: Zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia w sposób: 1) zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców; 2) przejrzysty; 3) proporcjonalny. W odwołaniu Odwołujący, wskazując na ww. przepis, nie uzasadnił, co jego zdaniem miałoby wskazywać na jego naruszenie, nie wykazał naruszenia przez Zamawiającego wskazanych w tym przepisie zasad. Na rozprawie Odwołujący stwierdził, że jest to zarzut wynikowy. Zarzut dotyczący spornego postanowienia § 16 ust. 4 umowy nie znalazł potwierdzenia, w związku z tym także ten zarzut nie może być uznany za zasadny. Zgodnie z przepisem art. 554 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp, Izba uwzględnia odwołanie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów ustawy, które miało wpływ lub może mieć istotny wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia, konkursu lub systemu kwalifikowania wykonawców. W analizowanej sprawie nie zostało stwierdzone naruszenie przepisów ustawy, które miało wpływ lub może mieć istotny wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia. W związku z tym odwołanie podlegało oddaleniu. Zgodnie z art. 557 ustawy Pzp, w wyroku oraz w postanowieniu kończącym postępowanie odwoławcze Izba rozstrzyga o kosztach postępowania odwoławczego. Biorąc powyższe pod uwagę, o kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosownie do wyniku postępowania na podstawie art. 557 i art. 575 ustawy Pzp oraz w oparciu o przepisy § 5 pkt 1 i 2 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania (Dz. U. z 2020 r. poz. 2437). Przewodnicząca: …………….…………………