Sad powszechny, IV P 4/12

Sygn. akt IV P 4/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lipca 2012r. Sąd Okręgowy we Włocławku/Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Paździerska Protokolant: sekr. sądowy Karolina Płaczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2012r. we Włocławku na rozprawie sprawy z powództwa J. L. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością we W. o odprawę

1. Zasądza od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W. na rzecz powoda J. L. kwotę 79 200 zł (siedemdziesiąt dziewięć tysięcy dwieście złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 02 grudnia 2011 roku do dnia zapłaty.
2. Zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 9 360 zł (dziewięć tysięcy trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w tym 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód J. L. w pozwie skierowanym przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością we W. wniósł o orzeczenie nakazem zapłaty by pozwana zapłaciła powodowi kwotę 79 200,- zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 grudnia 2011 roku wraz z kosztami procesu według złożonego spisu kosztów a w przypadku wniesienia sprzeciwu o zasądzenie od pozwanej Spółki powyższej kwoty tytułem odprawy wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 grudnia 2011 roku do dnia zapłaty i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według załączonego spisu kosztów. Uzasadniając swoje żądanie powód wskazał, że był zatrudniony w pozwanej Spółce od 1999 roku, ostatnio pełnił funkcję Prezesa Zarządu do dnia 30 marca 2011 roku kiedy to został odwołany z tej funkcji przez radę Nadzorczą. Zdaniem powoda umowa o pracę została rozwiązana przez powoda z dniem 30 listopada 2011 roku za uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniem a pozwana uważa, że do rozwiązania umowy doszło w dniu 7 września 2011 roku bez wypowiedzenia przez pozwaną Spółkę w trybie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. Jednak w ocenie powoda kwestia ta nie ma żadnego znaczenia dla istoty roszczenia powoda z uwagi na zapis § 9 ust. 3 umowy o pracę powoda z dnia 23 kwietnia 2010 roku. § 9 pkt 1 umowy u pracę przewiduje dla powoda jako odwołanego Prezesa Zarządu Spółki prawo do odprawy w wysokości 6-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego z ostatniego miesiąca przed wypowiedzeniem, natomiast zgodnie z zapisem § 9 ust. 3 odprawa nie przysługuje powodowi jedynie w sytuacji, gdyby jego odwołanie z funkcji Prezesa nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia ( art. 52 k.p. ). Odwołanie powoda nie nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Tym samym, w ocenie powoda, zostały spełnione wszystkie przesłanki przewidziane do skorzystania z prawa do odprawy pieniężnej przez powoda. Nakazem zapłaty z dnia 16 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy we Włocławku orzekł, że pozwana (...) Spółka z o.o. we W. w ciągu dwóch tygodni powinna zapłacić powodowi J. L. kwotę 79 200,- zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty wraz z kwotą 9 360,- zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa. Sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty wniosła pozwana Spółka wnosząc o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko pozwana podniosła, że powód od 09 marca 2011 roku był niezdolny do pracy, uchwałą Rady Nadzorczej z dnia 30 marca 2011 roku został odwołany z funkcji Prezesa Zarządu. Po upływie 182 dni łącznego okresu pobierania z tytułu niezdolności do pracy wynagrodzenia i zasiłku chorobowego tj. 7 września 2011 roku umowa o pracę z powodem została rozwiązana w trybie art. 53 k.p. Następnie powodowi została przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy. Prawo do odprawy dla odwołanego Prezesa Zarządu ustanowione zostało w § 9 ust. 2 umowy o pracę z dnia 23 kwietnia 2010 roku. Zapis ten nie obejmuje swoją dyspozycją rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Świadczy o tym zapis: „ W razie odwołania z funkcji Prezesa Zarządu ma on prawo, po upływie okresu wypowiedzenia do odprawy w wysokości 6 miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego z ostatniego miesiąca przed okresem wypowiedzenia”. W przedmiotowej sytuacji natomiast w ogóle nie miało miejsca wypowiedzenie umowy gdyż umowa została rozwiązana na podstawie art. 53 k.p. Odnosząc się do zapisu zawartego w § 9 ust. 3 umowy pozwana podniosła, że jest on niejednoznaczny i w celu jego właściwego zrozumienia należy odnieść się do reguł wykładni oświadczeń woli określonych w art. 65 § 2 k.c. stosowanego odpowiednio na podstawie art. 300 k.p. a mianowicie, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na ich dosłownym brzmieniu. Z konstrukcji § 9 umowy i wyraźnej intencji stron wynika, że prawo do odprawy powiązano z jednym, konkretnym sposobem rozwiązania umowy o pracę- poprzez wcześniejsze jej wypowiedzenie a tym samym w przypadku odwołania z funkcji Prezesa Zarządu z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia przewidzianych w art. 53 k.p. odprawa nie przysługuje. Ponadto, zdaniem pozwanej powody odwołania powoda z funkcji Prezesa Zarządu i przyczyny rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia były tożsame i była to długotrwała niezdolność do pracy. Zastosowanie przepisu art. 53 k.p. możliwe jest jednak dopiero po upływie odpowiedniego okresu niezdolności do pracy a takich wymagań nie ma w przypadku odwołania z funkcji Prezesa Zarządu. Tym samym moment odwołania z funkcji Prezesa miał drugorzędne znaczenie. W kontekście tego, że odprawa pełni funkcję odszkodowawczą pozwanej wskazała, na okoliczności towarzyszące odwołaniu powoda z funkcji Prezesa Zarządu. Powód nie uzyskał absolutorium Zgromadzenia Wspólników Spółki co było wyrazem braku zaufania dla polityki finansowej Zarządu oraz negatywnej oceny działalności Prezesa. Ponadto, w ocenie pozwanej, odprawa pieniężna ma na celu zapewnienie pozbawionemu pracy pracownikowi możliwość swobodnego poszukiwania pracy w nowym miejscu i aby to było możliwe pracownik musie być zdolny do pracy a powód na skutek nadużywania nikotyny spowodował u siebie udar mózgu i dlatego nie wywiązywał się należycie z zadań Prezesa Zarządu. Kompensowanie utraty pracy osobie, która i tak nie mogłaby tej pracy wykonywać ze względu na całkowitą niezdolność do pracy jest irracjonalne. Zdaniem pozwanej odprawa pieniężna przewidziana w umowie o pracę przewidziana została przez strony na wypadek odwołania z funkcji Prezesa Zarządu oraz rozwiązania umowy o pracę z przyczyn dotyczących pozwanej Spółki a nie z przyczyn leżących po stronie pracownika. Pozwana powołała się ponadto na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 19 września 2001r. w sprawie I PKN 592/01 w którym stwierdzono, że odprawa jest to świadczenie szczególne, stanowiące swoiste umowne „odszkodowanie” za utratę miejsca pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy” . Tym samym odprawa powinna przysługiwać gdy powody odwołania leżą po stronie pracodawcy. Sąd ustalił i zważył, co następuje: Powód J. L. od dnia 1 listopada 1999 roku był zatrudniony w pozwanej Spółce. Od 23 kwietnia 2010 roku powód pełnił funkcję Prezesa Zarządu. Strony w dniu 23 kwietnia 2010 roku zawarły umowę o pracę. Od dnia 09 marca 2011 roku powód stał się niezdolny do pracy z powodu choroby i rozpoczął korzystanie ze zwolnienia lekarskiego. Uchwałą nr 08/2011 z dnia 30 marca 2011 roku Rada Nadzorcza pozwanej Spółki odwołała powoda z funkcji Prezesa Zarządu. Dnia 21 kwietnia 2011 roku uchwałą nr 5 Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki nie udzieliło absolutorium powodowi z wykonania przez niego obowiązków Prezesa za okres od dnia 01 stycznia 2010 roku do dnia 31 grudnia 2010 roku. W dniu 5 sierpnia 2011 roku powód złożył w pozwanej Spółce pismo wypowiadające umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ( ze skutkiem na 30 listopada 2011 roku) z powodu odwołania go przez Radę Nadzorczą z funkcji Prezesa Zarządu. W dniu 6 września 2011 roku powód zwrócił się do pozwanej z prośbą o skrócenie okresu wypowiedzenia do dnia
3. 09.2011 roku. Dnia 7 września pozwana Spółka rozwiązała umowę o pracę z powodem bez wypowiedzenia z powodu nieobecności spowodowanej niezdolnością do pracy – na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit b k.p. , odpowiadając jednocześnie powodowi, że jego pismo o skrócenie okresu wypowiedzenia jest bezzasadne z powodu rozwiązania umowy bez wypowiedzenia przez pozwaną. Decyzją z dnia 14 listopada 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał powodowi prawo do renty z powodu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 07 września 2011 roku. D. : akta osobowe powoda uchwała nr 5 K 34 zeznania świadka P. B. K 117 A. S. odpowiedzialny do stycznia 2011 roku za nadzór właścicielski nad pozwaną Spółką uznał zapis umowy o pracę zawartej w powodem w zakresie wysokości odprawy za wyraz przekroczenia uprawnień przez Radę Nadzorczą jednak zaakceptował pozostałe zapisy umowy w zakresie uregulowań dotyczących odprawy. D. : zeznania świadka A. S. K 116 Umowa o pracę zawarta z powodem dnia 23 kwietnia 2010 roku w § 9 stanowi: pkt 1 Odwołanie z funkcji Prezesa Zarządu jest podstawą do rozwiązania niniejszej umowy w trybie wypowiedzenia, bez wypowiedzenia ( art. 52 i 53 k.p. ) lub na mocy porozumienia stron. Powyższe nie wyklucza zatrudnienia pracownika na innym stanowisku w strukturze organizacyjnej spółki na warunkach uzgodnionych przez strony. pkt 2 W razie odwołania pracownika z funkcji Prezesa Zarządu ma on prawo, po upływie okresu wypowiedzenia do odprawy w wysokości 6- miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego z ostatniego miesiąca przed okresem wypowiedzenia. Odprawa przysługuje także w przypadku brak powołania na następną kadencję. pkt 3 Odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia( art. 52 k.p. ). Dow: umowa K 5-8 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach osobowych powoda oraz w aktach sprawy. Stan faktyczny był zresztą niesporny pomiędzy stronami postępowania. Zeznania świadka B. nie wniosły do sprawy nic istotnego gdyż powód przyznał, że ostatecznie do rozwiązania umowy o pracę doszło w trybie art. 53 k.p. Także zeznania świadka S. w zakresie ustalenia stanu faktycznego nie miały praktycznie znaczenia a sprowadzały się do jego subiektywnej oceny, kiedy odwołanemu Prezesowi należy się odprawa. Spór w niniejszej sprawie w istocie sprowadzał się do wykładni zapisów i interpretacji umowy o pracę łączącej strony. Treść stosunków pracy członków zarządu w spółkach prawa handlowego kształtują przepisy kodeksu handlowego , przepisy kodeksu pracy oraz inne przepisy prawa pracy, a także postanowienia umów o pracę i aneksy do tych umów. Zgodnie z art. 18 k.p. , umową o pracę można wprowadzać do treści stosunku pracy postanowienia korzystniejsze niż zawarte w przepisach prawa pracy, można nią wprowadzać do treści stosunku pracy również świadczenia nieprzewidziane w przepisach prawa pracy bądź to w ogóle, bądź też dla danej grupy pracowników. Oczywistym jest więc, że także w przedmiotowej sprawie strony stosunku pracy mogły uregulować w zawieranej dnia 23 kwietnia 2010roku umowie o pracę pewne świadczenia w sposób bardziej korzystny niż wynika to z przepisów prawa pracy, przy czym określenie „bardziej korzystny” odnosi się nie tylko do wysokości świadczeń lecz także do warunków przyznania tych świadczeń. W umowie o pracę zawartej z powodem w § 9 uregulowano zasady rozwiązania stosunku pracy i kwestię odprawy. I tak w pkt 1 przewidziano, że odwołanie z funkcji Prezesa Zarządu jest podstawą do rozwiązania umowy w trybie wypowiedzenia, bez wypowiedzenia ( art. 52 i 53 k.p. ) lub na mocy porozumienia stron. Jak wynika z literalnego zapisu odwołanie z funkcji Prezesa Zarządu powoduje ustanie stosunku pracy w pięciu różnych trybach: - przez wypowiedzenie umowy przez pracodawcę, - przez wypowiedzenie umowy przez pracownika, - bez wypowiedzenia z winy pracownika, - bez wypowiedzenia bez winy pracownika, - w drodze porozumienia stron. Z kolei pkt 2 i 3 regulują kwestię odprawy. Zgodnie z pkt 2 w razie odwołania pracownika z funkcji Prezesa Zarządu ma on prawo, po upływie okresu wypowiedzenia do odprawy… Przepis ten nie precyzuje, o jakim rodzaju wypowiedzenia jest w nim mowa, czy chodzi o wypowiedzenie umowy przez pracodawcę czy przez pracownika. W ocenie Sądu dyspozycją tego przepisu objęto więc zarówno wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę jak i przez pracownika. Ponadto, sformułowanie „ po upływie okresu wypowiedzenia” określa raczej moment wymagalności odprawy a nie stanowi uzależnienia jej przyznania od wcześniejszego wypowiedzenia umowy. Gdyby prawo do odprawy miało być uzależnione od wypowiedzenia, to użyto by zwrotu „w razie odwołania pracownika z funkcji Prezesa Zarządu ze skutkiem wypowiedzenia”. Strony umowy w pkt 3 wyraźnie natomiast wskazały, kiedy odprawa nie przysługuje. Jest to sytuacja, w której odwołanie nastąpiło z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia ( art. 52 ). W ocenie Sądu nie ma podstaw do twierdzenia, jak chciałaby pozwana, że zapis ten jest niejednoznaczny. Wskazanie art. 52 k.p. nie może być też traktowane, jak to próbował interpretować świadek S. , jako „przykładowe” wskazanie pracownikowi, że przy rozwiązaniu umowy przy jego zawinieniu odprawa nie będzie się należała. Art. 52 jest jedynym przepisem k.p. pozwalającym na rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika więc nie może być „ przykładowym” przepisem. Pozwana powoływała się na określone w art. 65 §
4. k.c. zasady interpretacji umów zgodnie z którymi w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Jednak w sprawach pracowniczych reguły te należy stosować z dużą ostrożnością. W toku postępowania pozwana nie wykazała, aby zgodny zamiar stron był odmienny niż wynika to z zawartej umowy. Po pierwsze, świadek S. nie był stroną umowy więc nie może stanowić źródła wiedzy o zamiarze strony pozwanej zawierającej umowę a powód zaprzeczył odmiennemu zamiarowi niż wynikający z treści umowy. Ponadto, w drodze wykładni dokonywanej na podstawie art. 65 § 2 k.c. nie jest możliwe uzupełnianie treści oświadczeń woli o elementy niewynikające z umowy – nie dające się z niej wyczytać. (Wyrok N.S.A. w Warszawie z dnia 13 września 2011 r. II FSK 536/10 LEX nr 965063). Nie ma więc możliwości uzupełnienia zapisu § 9 pkt 3 umowy o zapis, że przepis ten dotyczy także art. 53 k.p. Po drugie, pozwana nie wykazała też odmiennego celu umowy. Świadek S. odnosząc się do celu umowy w zakresie odprawy wskazał, że odprawa należała się pracownikowi wtedy, kiedy inicjatywa rozwiązania stosunku pracy leżała po stronie pracodawcy. W realiach przedmiotowej sprawy § 9 umowy wyraźnie łączy prawo do odprawy z faktem odwołania pracownika z Funkcji Prezesa Zarządu i wyraźnie wyłącza takie prawo w przypadku odwołania z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika ( wskazany art. 52 k.p. ). Powód nie został odwołany z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Podnoszone przez pozwaną okoliczności związane z nieudzieleniem powodowi absolutorium są bez znaczenia dla tej oceny, gdyż uchwała w tej materii została podjęta 21 kwietnia 2011 roku a więc już po odwołaniu powoda z funkcji Prezesa Zarządu. Ponadto, gdyby zamiarem pozwanej Spółki było odwołanie powoda z przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika to nic nie stało na przeszkodzie w zastosowaniu takiego trybu gdyż fakt choroby nie stanowi przeszkody w dyscyplinarnym rozwiązaniu stosunku pracy. Okoliczności te pozwana podniosła więc jedynie na potrzeby niniejszego postępowania a faktycznie pozostawały one bez wpływu na decyzję pracodawcy o odwołaniu powoda z funkcji Prezesa Zarządu, do którego doszło niewątpliwie z inicjatywy pracodawcy a nie powoda. Przyczyną odwołania powoda nie mogły być także przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia bez winy pracownika ( art. 53). W dniu odwołania z funkcji Prezesa Zarządu powód chorował dopiero od 22 dni a, jak wynika ze świadectwa pracy, z poprzedniego zwolnienia lekarskiego korzystał w 2004 roku. Na dzień odwołania nie było więc mowy o długotrwałej niezdolności do pracy a warunki rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia ziściły się dopiero we wrześniu 2011 roku. Wbrew twierdzeniom pozwanej, moment odwołania powoda miał więc zasadnicze znaczenie gdyż z treści pkt 3 § 9 umowy jasno i wyraźnie wynika, że podstawą utraty prawa do odprawy są przyczyny odwołania a nie rozwiązania umowy o pracę. Jak wskazano wyżej, § 9 pkt 2 umowy wskazuje, że praw do odprawy powstaje po upływie okresu wypowiedzenia nie precyzując czy chodzi o wypowiedzenie przez pracodawcę czy przez pracownika. Nie można w przedmiotowej sprawie tracić z pola widzenia faktu, że powód w sierpniu 2011 roku wypowiedział umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem i zwrócił się dnia 6 września 2011 roku do pozwanej z prośbą o skrócenie okresu wypowiedzenia. Reakcją na prośbę powoda o skrócenie okresu wypowiedzenia było podjęcie przez pozwaną spółkę fakultatywnej decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Oceniając całokształt postępowania pozwanej i treść zapisów umowy o pracę nasuwa się przypuszczenie, że pozwana skorzystała z prawa do rozwiązania umowy o pracę jedynie w celu uchylenia się od obowiązku wypłaty odprawy. W ocenie Sądu prawo do odprawy w żaden sposób nie jest uzależnione od stanu zdrowia pracownika. Nawet ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników nie zawiera takiego warunku. Pozwana pomyliła w tym przypadku odprawę z zasiłkiem dla osób bezrobotnych poszukujących pracy, który to zasiłek faktycznie przysługuje osobom zdolnym do wykonywania zatrudnienia. Argument pozwanej, jakoby powód nie był w stanie wykonywać zadań Prezesa Zarządu gdyż na skutek nadużywania nikotyny sam spowodował u siebie udar mózgu Sąd pozostawi bez komentarza. Pozwana uznała za irracjonalne kompensowanie utraty pracy osobie, która jako całkowicie niezdolna do pracy i tak nie mogłaby tej pracy wykonywać. W ocenie Sądu argument ten jest nieuzasadniony. Jak wskazano wyżej, dla pozbawienia powoda prawa do odprawy decydujące były przyczyny odwołania a więc stan na dzień 30 marca 2011 roku, a organ rentowy o całkowitej niezdolności do pracy orzekł decyzją wydaną w listopadzie 2011 roku. Ponadto, prawo ubezpieczeń społecznych nie uzależnia przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od powstrzymania się od wykonywania zatrudnienia. Oznacza to, że powód, pomimo przyznania mu prawa do tej renty mógłby wykonywać zatrudnienie a co najmniej szukać takiego zatrudnienia. Faktycznie Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 19 września 2001 roku stwierdził, że odprawa to swoiste „odszkodowanie” za utratę pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy jednak w przedmiotowej sprawie strony mogły odmiennie, korzystniej ukształtować warunki dla nabycia prawa do tej odprawy. Podkreślić należy, że powszechnie przyjętą praktyką jest, że przygotowaniem treści umów o pracę zajmują się pracodawcy a nie pracownicy. Tak było też w przypadku pozwanej gdyż jak stwierdził świadek S. podobne umowy obowiązywały w innych spółkach podległych jego nadzorowi właścicielskiemu. Świadek w toku niniejszego postępowania stwierdził, że kwestionował wysokość odprawy dla powoda ustalonej w umowie o pracę jednak zaakceptował pozostałe jej uregulowania. Oznacza to, że jako osoba odpowiedzialna za nadzór właścicielski nie podjął żądnych kroków w celu uszczegółowienia czy sprecyzowania zapisów umowy. Obecne działania pozwanej mające na celu wykazanie innego zamiaru stron czy celu niż wynikających z umowy stanowią w ocenie Sądu jedynie próbę uchylenia się od zapłaty powodowi odprawy przewidzianej umową. Z powyższych względów Sąd uznał roszczenie powoda za całkowicie uzasadnione i dlatego zasądził na jego rzecz od pozwanej Spółki kwotę 79 200 zł tytułem odprawy wraz z ustawowymi odsetkami zgodnie z żądaniem powoda. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. obciążył pozwaną kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według spisu kosztów.