Sygn. akt: III U 832/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Teresa Suchcicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Laskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2015 r. w O. sprawy z odwołania S. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P. o prawo do emerytury na skutek odwołania S. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 7 sierpnia 2014r. znak (...) orzeka:
- zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje S. M. prawo do emerytury począwszy od 1 lipca 2014r.;
- stwierdza brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. UZASADNIENIE S. M. , reprezentowany przez adwokata, wniósł odwołanie od decyzji (...) w P. z dnia 07.08.2014r., znak (...) , odmawiającej mu prawa do wcześniejszej emerytury. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą odmownej decyzji było nie zaliczenie zatrudnienia w szczególnych warunkach w Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych. Wskazane w zaskarżonej decyzji okresy urlopów bezpłatnych nie mogą decydować o odmowie przyznania prawa do wcześniejszej emerytury, bowiem pracował wtedy jako mechanik w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Spełnione zostały więc wszystkie przesłanki skutkujące przyznaniem prawa do emerytury. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wniósł o jego oddalenie. Podniósł, że uznał S. M. za udowodniony na dzień 01.01.1999r. okres pracy wynoszący 25 lat, 5 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym: 25 lat, 5 m-cy i 14 dni okresów składkowych oraz 4 dni okresów nieskładkowych. Do ubezpieczenia nie uwzględniono okresów: od 01.03.1992r. do 17.03.1992r., od 01.04.1992r. do 18.04.1992r., od 01.06.1992r. do 21.06.1992r., od 01.07.1992r. do 05.07.1992r., od 01.07.1993r. do 24.07.1993r., od 01.10.1993r. do 25.10.1993r., od 04.11.1993r. do 26.11.1993r. i od 02.04.1994r. do 21.04.1994r. - ponieważ odwołujący się przebywał na urlopie bezpłatnym, który nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości. Po analizie zgromadzonej w aktach dokumentacji ustalono, że na dzień 01.01.1999r. odwołujący nie udokumentował 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a jedynie 11 lat i 5 m-cy. Do stażu pracy w szczególnych warunkach uwzględniono okresy: od 01.07.1983r. do 29.02.1984r. i od 01.05.1980r. do 30.06.1983r. oraz od 01.03.1984r. do 30.09.1991r. w byłym (...) w O. w oparciu o świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawione przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w W. . Biorąc powyższe pod uwagę Oddział ZUS w decyzji z dnia 07.08.2014r. stwierdził, że odwołujący S. M. nie spełnia przesłanek do nabycia prawa do emerytury według przepisów art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ponieważ do dnia 01.01.1999r. nie udokumentował 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Okręgowy w Ostrołęce Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił i zważył, co następuje : S. M. urodził się w dniu (...) , podstawą ubiegania się o prawo do emerytury jest ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Zgodnie z art. 24 ust 1b pkt 18 tej ustawy ubezpieczonym urodzonym pomiędzy 01.04.1953r. a 30.06.1953r. przysługuje prawo do emerytury w wieku co najmniej 66 lat i 10 miesięcy. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu obowiązującym na dzień 01.01.2013r. w zw. z §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze świadczenie emerytalne przysługuje ubezpieczonemu, urodzonemu po dniu 31.12.1948r., który łącznie spełnił następujące warunki:
- osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn,
- nie przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego lub złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dochody budżetu państwa,
- w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 01.01.1999r.) udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn w tym co najmniej 15 lat okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obwiązującym na danym stanowisku pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek S. M. o emeryturę złożony w dniu 08.07.2014r., na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że nie udowodnił on okresu pracy w szczególnych warunkach wynoszącego co najmniej 15 lat - ponieważ we wskazanych w decyzji okresach przebywał na urlopach bezpłatnych oraz nie złożył właściwych świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Kwestią sporną, a zarazem mającą istotny wpływ na zasadność odwołania S. M. było ustalenie, czy zgromadził 15 -letni staż pracy w warunkach szczególnych. Jak wspomniano wyżej, ZUS uwzględnił okres od 01.05.1980r. do dnia 30.09.1991r. – 11 lat i 5 miesięcy w byłym (...) w O. . Sporny był natomiast okres dalszego zatrudnienia od 01.10.1991r. do dnia 31.12.1998r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. 01.01.1999r.). Uwzględnienie bowiem w/w okresu do pracy w szczególnych warunkach skutkowałoby spełnieniem ustawowej przesłanki 15 lat pracy i przyznaniem odwołującemu się prawa do wcześniejszej emerytury. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przed Sądem ubezpieczeń możliwe jest wykazywanie okoliczności, od których zależy nabycie uprawnień o emerytury wszelkimi dowodami (wyrok SN z dnia 06.09.1995r., II URN 23/95, OSNP 1996/5/77, wyrok SN z dnia 02.02.1996r., II URN 3/95, OSNP 1996/16/239), dlatego też Sąd w celu ustalenia charakteru pracy odwołującego się dopuścił dowód z akt emerytalnych i osobowych, przesłuchania świadków oraz odwołującego się w charakterze strony. W aktach emerytalnych znajduje się umowa o pracę zwarta w dniu 01.08.1991r. z której wynika, że S. M. zatrudniono w Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych Zarządzie Dróg z siedzibą w O. na czas nieokreślony w wymiarze pełnego etatu i powierzono obowiązki mechanika. Z angaży także wynika, że zajmował stanowisko mechanika i mechanika – kierowcy (k. 12 – 23 a.e. nr (...) ) Na okoliczność pracy w szczególnych warunkach w okresie od 01.10.1991r. do 31.12.1998r. odwołujący się S. M. nie przedstawił świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Sąd uzyskał z Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad akta osobowe S. M. . Z umowy o pracę zawartej w dniu 01.08.1991r. i z angażu z dnia 01.10.1991r. wynika że w okresie od dnia 01.10.1991r. S. M. zatrudniony był na czas nieokreślony na stanowisku mechanika w pełnym wymiarze czasu pracy. Z pisma z dnia 23.12.1998r. wynika, że z dniem 31.12.1998r. S. M. został pracownikiem Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Publicznych z siedzibą w W. na stanowisku dróżnika w Rejonie Dróg Krajowych w O. . Należy wskazać, że aktach osobowych istnieje sprzeczność co do stanowiska zajmowanego przez odwołującego się . W piśmie z dnia 29.09.1992r. S. M. na datę sporządzania pisma oznaczony został jako mechanik, zaś treść pisma wskazuje, że od dnia 01.08.1992r. powierzono mu stanowisko mechanika kierowcy. Angaże z dni: 24.06.1993r, 23.02.1994r., 20.02.1995r., 17.11.1995r. 26.07.1996r., 27.05.1998r. potwierdzają zajmowanie stanowiska mechanik – kierowca. Akta osobowe, mimo ich skrupulatnego prowadzenia, nie pozwalają ustalić, jakie stanowisko zajmował odwołujący się i jaką faktycznie pracę wykonywał. Na okoliczność zatrudnienia S. M. w Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych Zarządzie Dróg z siedzibą w O. Sąd przesłuchał świadków oraz odwołującego się w charakterze strony. Świadek W. B.
(1)zeznał, że ze S. M. pracowali w (...) - w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych, świadek w latach 1983-2006 jako majster, z-ca kierownika na obwodzie drogowym w M. . Odwołujący zaś jako mechanik w warsztacie z kanałem w O. przy ul. (...) , a potem na S. K. . Naprawiał Ż. i inne pojazdy (rozprawa z dnia 19.11.2014r., adnotacja 00:21:15, k. 29 a.s.). Świadek T. C. zeznał, że z odwołującym się pracował w (...) , świadek na wytwórni mas bitumicznych od 1975r. do 1989r. Po 1991r. w wyniku reorganizacji został przekazany do Oddziału (...) w W. , ale miejscem pracy był ten sam budynek. Do obowiązków świadka należała opieka nad taborem samochodowo-sprzętowym, utrzymanie sprawności technicznej pojazdów. S. M. zatrudniony był wcześniej niż świadek, po 1991r. był mechanikiem na ul. (...) , a potem przeszedł na ul. (...) , do warsztatu wyposażonego w dwa kanały samochodowe. Było dwóch mechaników: W. i M. . Zakład wykonywał naprawy we własnym zakresie, świadek dostarczał części do napraw pojazdów i sprzętu, i widział M. przy pracy. (rozprawa z dnia 19.11.2014r., adnotacja 00:26:51, k. 29 odwr. a.s.). Świadek H. G. zeznał, że zna odwołującego. Pracują razem w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych, świadek od 01.01.1999r. na stanowisku dróżnika, zaś do (...) przyszedł w 1983r., kiedy to odwołujący już pracował. S. M. był mechanikiem, pracę świadczył na ul. (...) i na ul. (...) . W kanale naprawiał samochody osobowe, dostawcze, piaskarki i solarki. Świadek widział go rano przed wyjazdem w teren (rozprawa z dnia 19.11.2014r., adnotacja 00:36:02, k. 29 odwr. a.s.). Świadek S. J. zeznał, że od kwietnia 1985r. pracuje w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad; w latach 1998-2001 pracował poza O. . S. M. zatrudniony był wcześniej. Pracował w warsztacie na ul. (...) za czasów Rejonu, a później na ul. (...) . Świadek widział jak odwołujący się pracował w warsztacie w kanale, naprawiał ciężki tabor, pojazdy mechaniczne, samochody osobowe, dostawcze. Oprócz pana M. pracował pan W. , też w kanale (rozprawa z dnia 19.11.2014r., adnotacja 00:40:31, k. 30 a.s.). Świadek L. K. zeznał, że zna odwołującego. Razem pracowali w Zarządzie Dróg, świadek od 1996r. do nadal. S. M. teraz pracuje w Zarządzie Dróg Krajowych, a w 1996r. był mechanikiem na warsztacie przy ul. (...) w O. . Warsztat miał dwa kanały. Odwołujący w kanale naprawiał sprzęty mechaniczne: ciągniki, samochody osobowe, Ż. , N. . Później warsztat przeniesiono na ul. (...) , tam też pracował w kanale. Mechanikiem był jeszcze pan S. . Świadek był kierowcą i jeździł w teren, ale słyszał, jak kierownik B. wydawał rano dyspozycje dla odwołującego. S. M. nie był kierowcą, zawsze był mechanikiem (rozprawa z dnia 19.11.2014r., adnotacja 00:45:52, k. 30 a.s.). Świadek T. W. zeznał, że pracuje w (...) od 25 lat, zaczynał pracę na ul. (...) , jako pracownik gospodarczy, potem konserwator, spawacz, był taką złotą rączką. S. M. został wcześniej zatrudniony. Świadek pomagał mu przy naprawie samochodów, piaskarek, Ż. , maluchów, ciągników. S. M. pracował cały czas jako mechanik, siedział w kanałach. Jego przełożonym był kierownik J. i B. (rozprawa z dnia 19.11.2014r., adnotacja 00:50:32, k. 30 a.s.). W. B.
(2)zeznał, że ze S. M. pracowali w (...) w O. , świadek od 1978r., a M. wcześniej. W okresie (...) z odwołującym widywali się rzadko, bo świadek przebywał w terenie, a odwołujący na warsztacie. Z chwilą powstania Zarządu Dróg – lata 1990- 1998 pracowali razem na ul. (...) . Świadek był kierownikiem obwodu drogowego od 1993r., a M. pracował na warsztacie, były dwa kanały, remontował samochody będące do dyspozycji zakładu. Jeśli jeździł samochodami, to tylko po placu, bo wprowadzał i wyprowadzał je z warsztatu. Sprzętu do naprawienia było bardzo dużo. Po porannym apelu inni jeździli w teren, a pan M. zostawał, nieraz był ktoś jeszcze do pomocy, ale przeważnie sam był na warsztacie. W tym zarządzie tylko on był mechanikiem, zaś pomocnicy byli doraźnie, tylko w razie potrzeby. Nie jeździł jako kierowca. Odwołujący naprawiał wszystkie samochody będące w zakładzie, z 4 obwodów: Ż. , N. , P. , M. F. , ciągnik, piaskarki. Latem konsekrował sprzęt zimowego utrzymania. Miał bardzo dużo pracy. Pracował przez 8 godzin dziennie od godz. 7 do 15.00. (rozprawa z dnia 07.01.2015r., adnotacja 00:01:18, k. 34 -34 odwr. a.s.). Przesłuchiwany na okoliczność swego zatrudnienia w charakterze strony S. M. zeznał, że jako mechanik wykonywał prace w kanale. W latach 80 -tych był mechanikiem na ul. (...) , zaś od 1991r. do końca 1998 czy 1999r. na ul. (...) . Naprawiał samochody, piaskarki, pługi odśnieżne. Poza naprawą pojazdów nie miał innych obowiązków, zajmował się naprawą w kanale. Był jedynym mechanikiem, czasami pomagał mu W. . Odwołujący się zeznał, że wprowadzał i wyprowadzał samochody z warsztatu, dlatego miał w angażu wpisane stanowisko „kierowca”, lecz był mechanikiem i pracy kierowcy w spornym okresie nie świadczył. Pracował od 7.00 do 15.00 w pełnym wymiarze czasu pracy (rozprawa z dnia 07.01.2015r., adnotacja 00:10:20, k. 34 -35 a.s.). W ocenie Sądu należy dać wiarę zeznaniom w/w osobom. W. B.
(1), T. C. , H. G. , S. J. , L. K. , T. W. i W. B.
(2)byli naocznymi świadkami wykonywania w spornym okresie przez S. M. napraw pojazdów w kanałach na stanowisku mechanika samochodowego. Zgodnie zeznali oni, że odwołujący się po 1991r. był mechanikiem na ul. (...) , a potem przeszedł na ul. (...) , gdzie był warsztat wyposażony w dwa kanały samochodowe, w których naprawiał pojazdy. Były to samochody w dyspozycji zakładu, z 4 obwodów: Ż. , N. , P. , M. F. , ciągniki, sprzęt zimowego utrzymania, solarki i piaskarki. Latem odwołujący się m.in. konserwował sprzęt zimowego utrzymania, ale przez cały rok było bardzo dużo pracy. Pracował przez 8 godzin dziennie od godz. 7.00 do 15.00 jako mechanik w kanale. Należy w tym miejscu wskazać, że z akt osobowych nie wynika jednoznacznie, jakie były prace wykonywane przez S. M. , bowiem w angażach wpisywano stanowisko mechanika i kierowcy – mechanika. Powyższa wątpliwość do zajmowanego stanowiska została wyjaśniona przez świadka W. B.
(2), który zeznał, że odwołujący się jeździł pojazdami tylko w celu wprowadzenia i wyprowadzenia ich z warsztatu. Zeznanie to potwierdził odwołujący się twierdząc, że w spornym okresie pracował tylko jako mechanik w kanale, nie świadczył zaś pracy jako kierowca. Oceniając w/w materiał dowodowy Sąd uznał więc, że S. M. wykazał, iż w spornym okresie od dnia 01.10.1991r. do dnia 31.12.1998r. – tj. 7 lat i 3 miesiące – wykonywał pracę w szczególnych warunkach. Z treści wykazu A Działu XIV, poz. 16 stanowiącego załącznik Nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynika, że prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych są pracami w szczególnych warunkach w rozumieniu tegoż Rozporządzenia. Z akt emerytalnych wynika, że przed ZUS odwołujący się udokumentował 11 lat i 5 m-cy pracy w szczególnych warunkach, co wraz z okresem wykazanym w przedmiotowej sprawie skutkuje spełnieniem przesłanki posiadania stażu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 15 lat. Mając na względzie poczynione ustalenia Sąd uznał, że S. M. spełnia wszystkie wymagane prawem warunki nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach i na mocy art. 477 14 §2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującemu prawo do emerytury począwszy od 01.07.2014r. Zgodnie bowiem z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Stosownie do treści art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , Sąd był zobowiązany, przyznając odwołującemu prawo do emerytury, do zamieszczenia z urzędu w sentencji wyroku rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego co do nieustalenia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, tj. zarówno przyznającego prawo do świadczenia, jak też jego brak (wyrok SN z dnia 28.04.2010r, II UK 330/09, LEX 604220). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do obciążenia organu emerytalnego odpowiedzialnością za nieustalenie wszystkich okoliczności niezbędnych do wydania decyzji o przyznaniu odwołującemu prawa do emerytury. ZUS nie dysponował bowiem niezbędnymi i wystarczającymi dowodami pozwalającymi na uznanie pracy odwołującego w spornym okresie jako pracy w szczególnych warunkach. Odwołujący się nie przedstawił świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, zaś angaże złożone w toku postępowania przed ZUS nie wskazują jednoznacznie, jakie prace wykonywał. Dopiero na etapie postępowania sądowego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, odwołujący wykazał, że u w/w pracodawcy faktycznie wykonywał pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych, co pozwoliło na zaliczenie spornego okresu do pracy w szczególnych warunkach. Z tych względów Sąd stwierdził brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Zgodnie z art. 109 § 1 k.p.c. nie orzeczono o kosztach postępowania z uwagi na brak stosownego wniosku profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji.