Sad powszechny, VIII Gz 204/14

Sygn. akt VIII Gz 204/14 POSTANOWIENIE Dnia 23 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział VIII Gospodarczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Piotr Sałamaj (spr.) Sędziowie: SO Krzysztof Górski SR del. Patrycja Baranowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2015 r. w Szczecinie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. Ż. o ogłoszenie upadłości dłużnika (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. obejmującej likwidację majątku na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt XII GU 18/14 postanawia: I. oddalić zażalenie; II. zasądzić od wnioskodawcy K. Ż. na rzecz dłużnika (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kwotę 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. SSO Krzysztof Górski SSO Piotr Sałamaj SSR del. Patrycja Baranowska Sygn. akt VIII Gz 204/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. (sygn. akt XII GU 18/14) Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie w sprawie z wniosku K. Ż. o ogłoszenie upadłości dłużnika (...) spółki z o.o. w S. obejmującej likwidację majątku, oddalił wniosek oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz dłużnika kwotę 1.817 zł tytułem kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wskazał, że we wniosku o ogłoszenie upadłości wnioskodawca przedstawił na poparcie swych twierdzeń w zakresie istnienia wierzytelności będącej jego podstawą umowę o roboty budowlane oraz dokumenty dotyczące rozliczeń pomiędzy jej stronami wynikających z umowy. W odpowiedzi na wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnik zakwestionował jednak żądania wnioskodawcy co do zasady i wysokości, przedstawił korespondencję między dłużnikiem i wierzycielem dotyczącą nieprawidłowości w prowadzeniu robót, nadto wniósł o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania prezesa zarządu dłużnika w charakterze strony i świadka M. K. na okoliczność sporności roszczenia. Dłużnik wykazał przy tym, że w związku ze sporem stron co do istnienia i wysokości zobowiązania nie toczy się żadne postępowanie sądowe przed sądem właściwym do rozpoznania sprawy. Nadto żaden dowód dołączony do wniosku o ogłoszenie upadłości wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie wskazuje, aby kiedykolwiek dłużnik uznał ww. wierzytelność wnioskodawcy, a wręcz przeciwnie strony toczyły kilkumiesięczne rozmowy co do zgłaszanych obecnie we wniosku o ogłoszenie upadłości roszczeń wnioskodawcy. Powyższe świadczy dobitnie o tym, że wierzytelność będąca podstawą wniosku o ogłoszenie upadłości ma sporny charakter, typowy zresztą dla sporów wynikających z umowy o roboty budowlane. Nie można się również zgodzić z wnioskodawcą, że sporny charakter wierzytelności mógłby zostać uznany jako podstawa braku legitymacji czynnej wnioskodawcy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dopiero w sytuacji, gdyby dłużnik wytoczył powództwo o ustalenie nieistnienia wierzytelności. Zauważyć bowiem należy, że to wnioskodawca wysuwa roszczenia finansowe w stosunku do dłużnika i sam nie dochodzi ich przed sądem w trybie właściwym dla zawartej przez strony umowy i niejako próbuje przenieść na dłużnika ciężar prowadzenia procesu sądowego, a jednocześnie podejmuje przeciwko dłużnikowi inne zastępcze, jednakże szczególnie dla niego dolegliwe, kroki prawne w postaci złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Roszczenia wobec dłużnika mają zatem typowy sporny charakter i co do zasady winny być dochodzone, jak słusznie zauważył dłużnik w odpowiedzi na wniosek, w trybie postępowania procesowego, gdyż dla ich rozstrzygnięcia konieczne byłoby przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, w tym zwłaszcza z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność prawidłowości wykonania robót budowlanych przez wnioskodawcę. Odwołując się do regulacji art. 34 ust. 1 p.u.n. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w literaturze za złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w złej wierze uważa się m.in. sytuację, w której o wierzytelności toczy się spór między stronami, chyba że o złożeniu wniosku zadecydowały inne znane wnioskodawcy okoliczności wskazujące na niewypłacalność dłużnika, a także, gdy wierzytelność między stronami jest sporna, a wierzyciel zamiast dochodzić swej należności w drodze procesu składa wniosek o ogłoszenie upadłości. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie wykazano, iż dłużnik wykonuje inne swoje wymagalne zobowiązania w stosunku do innych podmiotów. Przeciwko dłużnikowi nie toczą się postępowanie egzekucyjne i nie zapadły przeciwko niemu tytuły egzekucyjne. Nadto dłużnik faktycznie prowadzi nadal działalność gospodarczą, z której osiąga dochody. Składając wniosek o ogłoszenie upadłości wnioskodawca miał świadomość tego, że nie wytoczył przeciwko dłużnikowi powództwa o zapłatę kwot wskazanych treści wniosku o ogłoszenie upadłości i że od kilku miesięcy strony pozostają w sporze co do rozliczenia wynikającego z umowy o roboty budowlane, co niewątpliwie świadczy o działaniu w złej wierze. Zauważyć zatem należy, iż wynikające z wystawionych przez wnioskodawcę faktur z tytułu robót budowlanych należności w chwili składania wniosku miały sporny charakter, właściwy dla branży w której działa zarówno wnioskodawca, jak i dłużnik. W tej sytuacji wniosek złożony przez wnioskodawcę i jego dalsze podtrzymywanie po przedstawieniu przez dłużnika dowodów, z których wynika uregulowanie zobowiązań w stosunku do podmiotów wskazanych we wniosku lub ich ewidentnie sporny charakter i dowodów na bieżące regulowanie innych zobowiązań w toku sprawy oraz na niezagrożoną sytuację ekonomiczno-finansową powinno być uznane za prowadzenie tego postępowania zamiast sporu o zapłatę dla innych aniżeli ogłoszenie upadłości celów, w tym celów wyłącznie windykacyjnych. Uwzględniając wynik sprawy koszty postępowania winny zostać poniesione przez wnioskodawcę. W związku z powyższym Sąd Rejonowy nałożył na niego obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez dłużnika z tytułu występowania w sprawie pełnomocnika. Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w kwocie 1.800 zł, a nadto zwrócono kwotę 17 zł z tytułu opłaty od pełnomocnictwa. Wnioskodawca wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w części obejmującej postanowienie o kosztach postępowania. Powyższemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 34 ust. 1 p.u.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w rezultacie obciążenie kosztami postępowania wierzyciela zgłaszającego wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika, podczas gdy wierzyciel składając wniosek nie działał w złej wierze, a dłużnik posiadał nieuregulowane zobowiązania wobec wnioskodawcy oraz innych wierzycieli. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt. 2 poprzez nieobciążanie wierzyciela kosztami postępowania. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie można mówić o sporności roszczenia, gdy jego istnienie wynika z dokumentów transakcyjnych. Podniósł, że należność z faktury VAT nr (...) z dnia 22 lipca 2013 r. z terminem płatności na 21 sierpnia 2013 r., będąca podstawą dochodzonego przez wierzyciela roszczenia, została częściowo spłacona przez dłużnika również w zakresie rzekomo spornym, tj. dnia 20 stycznia 2014 r. dłużnik dokonał na rzecz wierzyciela płatności kwoty 46.429,50 zł wskazując w tytule przelewu, iż zapłata dotyczy wcześniej nienależnie potrąconych sumy, wynikających z faktury VAT (...) . Oznacza to zatem, że dłużnik uznał wynikające z tej faktury roszczenie. W konsekwencji przyjąć należy, że sporność tego roszczenia ma charakter pozorny. Wnioskodawca zakwestionował także dokonane przez dłużnika potrącenie z tytułu skonta, kary umownej oraz pozostałej części należności z tytułu nieuzasadnionego obciążenia za brak wykonania przełącznika rury. Dodatkowo żalący zarzucił, że Sąd Rejonowy błędnie przyjął, iż dłużnik wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, podczas gdy dłużnik nie wykonuje ich w stosunku do wnioskodawcy. W sytuacji braku zapłaty na jego rzecz nie jest zatem słuszne przypisanie wnioskodawcy złej wiary, gdyż ten w rezultacie niemożności wyegzekwowania na drodze pozasądowej należności od dłużnika i mając wiedzę o nieuregulowaniu przez tego ostatniego swoich zobowiązań względem innych podmiotów wysuwa wniosek o niewypłacalności dłużnika. Brak złej wiary potwierdza okoliczność uregulowania przez dłużnika swych zobowiązań względem kilkunastu wierzycieli na łączną kwotę 35.240,03 zł dopiero w lutym 2014 r. a więc dopiero po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. W ocenie skarżącego spłatę tych należności dopiero po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości należy uznać za reakcję dłużnika na ów wniosek i próbę zapobiegnięcia ewentualnym skutkom zgodnego z wnioskiem rozstrzygnięcia sądu. W odpowiedzi na zażalenie dłużnik wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Rejonowego o tym, że w niniejszej sprawie, na gruncie regulacji art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze , wystąpiły przesłanki do obciążenia wnioskodawcy kosztami poniesionymi przez dłużnika w toku postępowania w przedmiocie ogłoszenia jego upadłości oraz argumentację przytoczoną na jego poparcie. Modyfikacji podległo jedynie rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w zakresie wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania należnych dłużnikowi z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Wskazać bowiem należy, że podstawą tą był § 11 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, nie zaś jak omyłkowo wskazał Sąd Rejonowy § 10 tego rozporządzenia, który to przepis odnosi się do stawek w sprawach o opróżnienie lokalu lub wydanie nieruchomości. Ponownie zaakcentowania wymaga, że zgodnie z regulacją art. 34 ust. 1 p.u.n. w przypadku złożenia przez wierzyciela wniosku w złej wierze, sąd, oddalając wniosek o ogłoszenie upadłości, obciąży wierzyciela kosztami postępowania i może nakazać wierzycielowi złożenie publicznego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W doktrynie wskazuje się, że złą wiarę dłużnika należy oceniać według stanu rzeczy istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Pod pojęciem tym ujmuje się m.in. sytuację, w której wierzyciel zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości, choć jego wierzytelność była sporna i w danych okolicznościach powinna być dochodzona na drodze procesowej ( vide Stanisław Gurgul, Prawo upadłościowe i naprawcze, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zaakcentowania w pierwszym rzędzie wymaga, że argumentacja zażalenia stanowi w zasadzie powielenie twierdzeń przytoczonych w treści wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie umknęło bowiem uwadze Sądu Okręgowego, że wierzyciel już we wniosku o ogłoszenie upadłości powołał się na to, iż dłużnik w dniu 20 stycznia 2014 r. dokonał dalszej częściowej zapłaty na poczet należności z faktury VAT nr (...) . Już także w tym pierwszym piśmie skarżący wskazał na fakt dokonanego przez dłużnika potrącenia podnosząc, iż było ono niezasadne. Odnosząc się do tej argumentacji podnieść trzeba, że już sama treść wniosku o ogłoszenie upadłości oraz dołączonych do niego dokumentów wskazuje, iż dłużnik kwestionował roszczenie wnioskodawcy. Jak wynika z uzasadnienia wniosku dłużnik z faktury VAT nr (...) nie zapłacił kwoty 40.950 zł albowiem przedstawił tę kwotę do potrącenia ze swoimi wierzytelnościami z tytułu skonta, kary umownej oraz pozostałej części należności z tytułu obciążenia za brak wykonania przełącznika rury. Wskazać ponadto należy, że treść dołączonych do tego wniosku dokumentów świadczy o tym, iż uczestnik już w dniu 1 sierpnia 2013 r., a zatem pół roku przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, wystawił dokument rozliczeniowy oraz notę obciążeniową, w których to dokumentach ujął kwoty należne mu z tytułu skonta, braku wykonania prac cysterny warstwy powietrza i przełącznika rury oraz z tytułu kary umownej (karty 40-43 akt). Wobec treści tych dokumentów oraz samych przytoczeń wniosku o ogłoszenie upadłości nie sposób jest zatem przyjąć, że roszczenie to nie miało charakteru spornego. Dłużnik bowiem na długo przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości odmawiał zapłaty kwoty 40.950 zł z powołaniem się, jak wskazał sam wnioskodawca, na dokonane potrącenie. Dłużnik zresztą w toku postępowania o ogłoszenie jego upadłości konsekwentnie twierdził, iż roszczenie wnioskodawcy jest sporne, co więcej wywodził, że należność ta wygasła w związku z dokonanym oświadczeniem o potrąceniu. Reasumując, wnioskować należy, że wobec postawy dłużnika zaprezentowanej jeszcze przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie, wierzyciel już w chwili składania wniosku o ogłoszenie upadłości powinien sobie zdawać sprawę z tego, iż dłużnik w toku tego postępowania będzie kwestionować istnienie jego wierzytelności. Tym samym przyjąć trzeba, że wystąpiła sytuacja, w której wierzyciel zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości, choć jego wierzytelność była sporna i powinna być dochodzona w postępowaniu procesowym. Konkluzji tej nie mogło zmienić twierdzenie skarżącego o tym, że dokonaną przez dłużnika, w dniu 20 stycznia 2014 r., częściową zapłatą na poczet należności wynikającej z faktury VAT nr (...) traktować należy jako uznanie w całości roszczenia wnioskodawcy. W ocenie Sądu Okręgowego w sytuacji, gdy dłużnik odmawia zapłaty pozostałej części kwoty z faktury nr (...) z powołaniem się na dokonane potrącenie, całkowicie nieuprawniona jest teza o tym, że roszczenie wnioskodawcy zostało uznane przez dłużnika także w części niezaspokojonej. Z postępowania uczestnika wyraźnie bowiem wynikało, że to właśnie z uwagi na istnienie swoich wierzytelności wzajemnych sprzeciwiał się on roszczeniu wnioskodawcy w wysokości 40.950 zł. Zauważyć trzeba, że doktryna na gruncie regulacji art. 34 ust. 1 p.u.n. wyróżnia kilka niezależnych od siebie przypadków, w których uznać można, iż dłużnik pozostawał w złej wierze. Jak już wskazano powyższej jeden z nich ma miejsce wówczas, gdy wierzyciel zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości, choć jego wierzytelność była sporna i w danych okolicznościach powinna być dochodzona na drodze procesowej. Zaistnienie tej sytuacji stanowi wystarczającą (autonomiczną) podstawę do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania w przedmiocie ogłoszenie upadłości. Tym samym bez znaczenia dla oceny czy wskazana powyżej podstawa wystąpiła miała okoliczność, że dłużnik uregulował wobec pozostałych swoich wierzycieli należności już po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Dla wyczerpania tego wywodu dodać należy, że zgodnie z regulacją art. 35 p.u.n. w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego , z wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania. W postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości koszty tego postępowania, poza unormowaniem w art. 34 p.u.n. , uregulowane są także w treści art. 33 ust. 2, 3 i 4 p.u.n. , który odnosi się do sytuacji cofnięcia przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości jak również przypadku gdy wniosek został oddalony na podstawie art. 12 ust. 1 albo art. 13 p.u.n. Na gruncie przepisu art. 35 p.u.n. przyjąć więc należy, że w pozostałych sytuacjach, a zatem także w niniejszej sprawie, zastosowanie znajdują przepisy kodeksu postępowania cywilnego w przedmiocie kosztów procesu oraz zasad odpowiedzialności za wynik sporu. Niezależnie więc od zaistnienia podstawy do obciążenia wnioskodawcy kosztami postępowania, na gruncie art. 34 ust. p.u.n. , także na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 35 p.u.n. uzasadnionym jest stanowisko, że wobec oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na sporność wierzytelności, to wnioskodawca winien te koszty ponieść. Z tych względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 35 p.u.n. , oddalił zażalenie jako bezzasadne. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego oparto na treści art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 35 p.u.n. przy zastosowaniu § 13 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. SSO Krzysztof Górski SSO Piotr Sałamaj SSR del. Patrycja Baranowska