Sad powszechny, V ACa 567/14

Sygn. akt V ACa 567/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2014 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Roman Kowalkowski (spr.) Sędziowie: SA Maria Sokołowska SO del. Arkadiusz Kuta Protokolant: stażysta Karolina Petruczenko po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa D. K. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników ewentualnie jej uchylenie na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt VIII GC 253/13 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. VACa 567/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z 2 kwietnia 2014r. Sąd Okręgowy w B. stwierdził nieważność uchwały podjętej przez zgromadzenie wspólników pozwanej spółki (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. w dniu 16 września 2013 r. w przedmiocie odwołania z funkcji członka zarządu D. K. i orzekł o kosztach postępowania. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie ustalił, że w piśmie z dn. 11.09.2013 r. skierowanym do zgromadzenia wspólników spółki (...) Spółka z o.o w B. , powódka D. K. złożyła oświadczenie woli o jej rezygnacji, ze skutkiem na dzień doręczenia tego pisma, z funkcji członka zarządu w tej spółce. Jak wskazała powódka, powodem jej rezygnacji jest jej stan zdrowia uniemożliwiający jej bezpośrednie wykonywanie czynności w zarządzie spółki. W dn. 16.09.2013r. na zgromadzeniu wspólników spółki (...) Spółka z o.o w B. przewodniczący zgromadzenia poinformował wspólników, że do zgromadzenia wpłynęło oświadczenie woli członka zarządu tj. powódki D. K. o jej rezygnacji z tej funkcji. Wspólnicy J. G. i M. G. oświadczyli, iż kwestionują przyczyny podane jako podstawa tej rezygnacji jako nieprawdziwe, za wyjątkiem stanu zdrowia. Zgromadzenie S. podjęło uchwałę o odwołaniu powódki z funkcji członka zarządu spółki (...) Spółka z o.o w B. . Pełnomocnik powódki obecny na zgromadzeniu złożył sprzeciw do tej uchwały, który został zaprotokołowany. Na zgromadzeniu tym podjęto również uchwałę o powołaniu w skład zarządu spółki B. L. . Zarząd spółki (...) Spółka z o.o w B. złożył wniosek do Krajowego Rejestru Sądowego o wykreślenie z niego powódki i wpisanie B. L. . Wpis taki został w rejestrze dokonany. Rozważając zasadność powództwa Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 252 § 1 k.s.h osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250 , przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Chodzi tu przy tym o sprzeczność uchwały nie tylko z kodeksem spółek handlowych ale z wszelkimi obowiązującymi normami prawa. Poza tym, mogą zapadać uchwały wspólników, które w świetle postanowień art. 58 § 1 k.c (czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna), powinny być niewątpliwie uznane za nieważne z mocy prawa (S.Sołtysiński, A.Szajkowski, A.Szumański - „Kodeks spółek handlowych - komentarz tom II”, W-wa 2002 r. - str. 588). Dodatkowo, Sąd Okręgowy podzielił stanowisko, które zaaprobował też Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dn. 29.11.2012 r. (I ACa 374/12, Lex nr 1246843) stwierdzając, że na równi ze sprzecznością z ustawą trzeba traktować przesłankę obejścia ustawy ( art. 58 § 1 k.c w zw.z art. 2 k.s.h ), jeżeli wspólnicy podejmując uchwałę, zmierzają do obejścia bezwzględnie obowiązujących przepisów. Mamy wówczas też do czynienia z nieważnością uchwały. Sprzeczność z prawem może przy tym odnosić się do samej treści uchwały, jak i do sposobu zwoływania i obradowania zgromadzenia wspólników oraz trybu podejmowania uchwał ( tak A.KIdyba - Komentarz do art. 252 k.s.h - System Informacji prawnej Lex 27/2012; wyrok Sądu Najwyższego z dn. 9.09.2010 r., I CSK 530/09, Lex nr 672663). W ocenie sądu, zaskarżona przez powódkę uchwała zgromadzenia wspólników spółki (...) spółka z o.o z dn. 16.09.2013r. o odwołaniu z zarządu D. K. jest sprzeczna z ustawą, a mianowicie z art. 203 § 1 k.s.h. Zgodnie z treścią tego przepisu uchwałą wspólników może być w każdym czasie odwołany członek zarządu. Jak zaś wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w momencie podejmowania przez zgromadzenie wspólników uchwały z dn. 16.09.2013r. o odwołaniu D. K. z funkcji członka zarządu spółki (...) spółka z o.o - D. K. nie była już członkiem zarządu tej spółki. Wcześniej bowiem złożyła ona skuteczne oświadczenie o rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie. Okoliczność ta wynika przede wszystkim z protokołu zgromadzenia wspólników spółki (...) spółka z o.o. , gdzie w pkt-cie 5 zapisano, że Przewodniczący przed podjęciem zaskarżonej uchwały zgromadzenia wspólników stwierdził, iż do zgromadzenia wspólników wpłynęło oświadczenie woli członka zarządu o rezygnacji z funkcji członka zarządu. Fakt ten potwierdza też pisemne oświadczenie powódki z dn. 11.09.2013r., które spółka dołączyła do wniosku o jej wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego. W oświadczeniu tym powódka wskazała, że rezygnuje na dzień doręczenia niniejszego pisma zgromadzeniu wspólników z członkostwa w zarządzie G. spółka z 0.0. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dn. 7.05.201 Or. (III CSK 176/09, Lex nr 677761) rezygnacja jest jednostronną czynnością prawną członka zarządu, podobnie jak odwołanie jest jednostronną czynnością prawną spółki. Oświadczenie woli o rezygnacji z funkcji członka zarządu wymaga przy tym zakomunikowania go tej spółce, zatem do czynności tej odnosi się regulacja wynikająca z art. 61 k.c Oświadczenie takie winno być złożone organowi spółki. Rezygnacja z pełnienia funkcji członka zarządu następuje poprzez złożenie oświadczenia woli i jest ona skuteczna - zgodnie z art. 61 i 746 § 2 k.c w zw. z art. 202 § 5 k.s.h - w chwili zakomunikowania go spółce. Jest to jednostronna czynność prawna i jej skuteczność nie zależy od jej przyjęcia przez spółkę ani od istnienia i podania ważnych powodów, następuje ona ze skutkiem ex nunc i prowadzi do wygaśnięcia z mocy prawa korporacyjnego stosunku członkostwa w zarządzie spółki, z chwilą zakomunikowania woli rezygnacji właściwemu organowi spółki w sposób umożliwiający zapoznanie się z treścią złożonej rezygnacji, która nie wymaga ich akceptacji. Pełnomocnik pozwanej na rozprawie w dn. 19.03.2014r. przyznał, iż podstawą wykreślenia powódki z rejestru było właśnie jej oświadczenie o złożeniu rezygnacji z funkcji członka zarządu spółki. Pozwana podniosła też w odpowiedzi na pozew, że uchwała o odwołaniu powódki została podjęta przez zgromadzenie wspólników jedynie z ostrożności, albowiem powódka nie stawiła się na zgromadzeniu wspólników w dn. 16.09.2013r., a od 16.08.2013r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, które zostało wystawione przez lekarza psychiatrę. Zdaniem pozwanej, z uwagi na ten fakt, zgromadzenie wspólników miało podstawy do uznania, że zachodzi uzasadniona obawa, iż oświadczenie o rezygnacji z funkcji członka zarządu zostało złożone w warunkach wyłączających świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Na potwierdzenie tej okoliczności pozwana złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego na okoliczność, że zgromadzenie wspólników miało podstawy do uznania, iż zachodzi uzasadniona obawa, że oświadczenie o rezygnacji z funkcji członka zarządu zostało złożone w warunkach wyłączających świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Jednakże w ocenie sądu, przedłożone zaświadczenia lekarskie okoliczności takiej nie wykazują. Z ich treści nie wynika przede wszystkim okoliczność, którą zamierzała wykazać pozwana. W tym celu niezbędne byłoby pozyskanie wiadomości specjalnych i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry, a takiego dowodu pozwana nie złożyła. Skoro zatem pozwana nie wykazała w toku procesu, iż powódka składając oświadczenie woli o rezygnacji z funkcji członka zarządu rzeczywiście znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, a tym samym że jej oświadczenie dotknięte było nieważnością ( art. 82 k.c ), uznać Sąd, że złożyła ona skuteczne oświadczenie woli o rezygnacji z funkcji członka zarządu spółki (...) spółka z o.o. A skoro tak i skoro jej oświadczenie dotarło do zgromadzenia wspólników przed podjęciem uchwały ojej odwołaniu, wywarło ono skutek przed podjęciem tej uchwały. Co prawda, przedział czasowy pomiędzy powzięciem przez zgromadzenie wspólników wiedzy o rezygnacji powódki, a podjęciem uchwały o jej odwołaniu był niewielki, niemniej jednak uznać należy, że w momencie podejmowania przez zgromadzenie wspólników spółki (...) spółka z o.o w B. uchwały o odwołaniu powódki z zarządu tej spółki - nie była ona już członkiem jej zarządu. Tymczasem, zgodnie z art. art.203 § 1 k.s.h uchwałą wspólników może być w każdym czasie odwołany jedynie członek zarządu. Wspólnicy odwołali zaś z zarządu osobę, która nie była członkiem zarządu, a zatem uchwała ta była sprzeczna z art. 203 § 1 k.s.h. Pozwana powołała się przy tym na okoliczność, iż często podejmowane są w spółkach uchwały o przyjęciu rezygnacji członków zarządu, tyle tylko, że zaskarżona uchwała będąca przedmiotem niniejszego postępowania nie była uchwałą o przyjęciu rezygnacji członka zarządu ale o odwołaniu członka zarządu. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności roszczenie powódki zasługiwało na uwzględnienie. O kosztach procesu orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c. , który w § 1 stanowi, iż strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Ponieważ pozwana przegrała w całości niniejszą sprawę, należało zgodnie z przywołaną wyżej zasadą odpowiedzialności za wynik procesu zasądzić od niej na rzecz powódki zwrot niezbędnych, celowych kosztów jakie poniosła.. Koszty te zaś stanowiły w niniejszej sprawie kwoty: kwota 2.000 zł. z tytułu opłaty sądowej od pozwu, kwota 370 zł. z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego, określonego na podstawie § 10 ust. 1 pkt 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 28.09.2002 r. - w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (DZ. U nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz kwota 17 zł. z tytułu opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa, co w sumie dało kwotę 2.377 zł. zasądzoną na rzecz powódki. W apelacji pozwana domagała się zmiany wyroku i oddalenia powództwa oraz orzeczenia o kosztach postępowania zarzucając naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 321 k.p.c. w zw. z art. art. 189 k.p.c. w zw. z art 252 k.s.h. poprzez orzeczenie co do przedmiotu nieobjętego żądaniem pozwu, a mianowicie stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników pozwanej spółki z dnia 16.09.2013r., podczas gdy żądanie pozwu dotyczyło „ustalenia, że uchwala nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 16.09.2013r. w przedmiocie odwołania powódki z funkcji członka zarządu jest nieważna". Wyrokowi Sądu I instancji zarzuciła też błędną wykładnię art. 252 k.s.h. , a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego niniejszej sprawy. W uzasadnieniu apelacji argumentowała, że chociaż powódka powoływała się na art. 252 ksh to jednak jej żądanie nie było oparte na tym przepisie prawa tylko art. 189 kpc , a zatem sąd orzekając wyszedł ponad żądanie, jako że wyrok wydany w trybie art. 252 ksh ma charakter konstytutywny inaczej niż wydany na podstawie art. 189 kpc . Nadto twierdziła, że błędna wykładnia art. 252 ksh polega na jego stosowaniu, gdy tymczasem przepis ma zastosowanie wtedy, gdy istnieje potrzeba wyeliminowania z obrotu prawnego uchwały, a tymczasem uchwała skarżona nie wywarła żadnego skutku. Skarżona uchwała mogłaby być uznana jedynie i co najwyżej za uchwałę zbędną. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Sąd Apelacyjny podziela w całości ustalenia zaskarżonego wyroku, jak również jego argumentację prawną i przyjmuje je za swoje. Nie ma racji skarżąca zarzucając, że Sąd Okręgowy naruszył art. 321 kpc orzekając ponad żądanie sformułowane w pozwie. Powódka bowiem domagała się ustalenia, że sporna uchwała zgromadzenia wspólników jest nieważna ewentualnie uchylenia jej. Sformułowała zatem żądanie ustalenia nieważności uchwały o czym ostatecznie Sąd Okręgowy orzekał stwierdzając, że sporna uchwała jest nieważna. Takie rozstrzygnięcie odpowiada regulacji przyjętej w art. 252 ksh , na który to przepis zresztą powódka powoływała się w uzasadnieniu pozwu, co nie znaczy jednak, że nie odpowiada żądaniu pozwu sformułowanemu jako żądanie ustalenia. Jest tak, jak wspomniano, z uwagi na odwołanie się w pozwie do dyspozycji art. 252 ksh ale przede wszystkim dlatego, że każde „stwierdzenie nieważności”, o którym mowa w art. 252 ksh , jest w swej istocie ustaleniem jej istnienia. A zatem, pomijając to, że oczytanie intencji wnoszącego powództwo co do rzeczywistego zamiaru uzyskania satysfakcjonującego go rozstrzygnięcia określonej treści musi być dokonane nie tylko w oparciu o literalne brzmienie żądania ale również jego uzasadnienie (gdy można różnie odczytywać jego intencje), to w rzeczywistości powódka domagała się ustalenia, a więc stwierdzenia poprzez ustalenie, że kwestionowana przez nią uchwała jest nieważna. W tej sytuacji nie można odpowiedzialnie twierdzić, że sąd orzekał o żądaniu niezgłoszonym w pozwie bo tak nie było. Żądanie ustalenia nieważności jest bez wątpienia stwierdzeniem jej istnienia, a zatem czy to ustalenie, że sporna uchwała jest nieważna, czy też stwierdzenie, że jest ona nieważna, prowadziły do tego samego, a mianowicie usunięcia jej z obrotu prawnego, a więc zgodnie z oczekiwaniem powódki. Obojętnie bowiem jak tę uchwałę potraktujemy, a więc czy nawet tak jak tego oczekuje skarżąca, a więc jako uchwałę zbędną i nie wywierająca skutków prawnych, to jednak ta uchwała w obrocie prawnym funkcjonowała i każda ze stron procesu mogła inaczej oceniać jej istotność prawną i prawną skuteczność. Zatem wydanie kwestionowanego przez apelację rozstrzygnięcia doprowadziło do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a to - jak wcześniej powiedziano - odpowiadało intencji powódki. Co się zaś tyczy zarzutu naruszenia art. 252 ksh , nie można akceptować wywodów apelacji, że Sąd Okręgowy naruszył ten przepis dokonując błędnej jego wykładni i w konsekwencji nietrafnie zastosował go do oceny skuteczności powództwa. Nie ma bowiem racji skarżąca, że uchwała nie naruszała art. 203 § 1 ksh . Ten przepis, jak niewadliwie przyjął Sąd Okręgowy, pozwala na odwołanie z funkcji członka zarządu spółki osoby pełniącej tę funkcję. Skoro pozwana nie kwestionowała, że powódka wcześniej skutecznie złożyła rezygnację z funkcji w zarządzie, to kwestionowana uchwała nie tyle była zbędna, co jej wydanie niezgodne z tym przepisem. Poprzestając bowiem jedynie na stwierdzeniu o zbędności jej wydania można by doprowadzić do sytuacji, że każda ze stron - zależnie od sytuacji - inaczej widziałaby konsekwencje jej wydania, powódka jako niedozwolone i sprzeczne z art. 203 § 1 ksh odwoływanie jej z zarządu, gdy już nie była jego członkiem, zaś pozwana, że powódkę odwołano z pełnionej funkcji. Dlatego tym bardziej należy się opowiedzieć za restrykcyjną wykładnią art. 203 § 1 ksh i art. 252 ksh pozwalającą przyjąć, że art. 203 § 1 ksh stanowi o niedopuszczalności odwoływania z zarządu osób nie będących już jego członkami i pozwala na stwierdzenie, że uchwała wydana wbrew tej regulacji jest nieważna albowiem jest z nią sprzeczna. Można w ten sposób wyeliminować z obrotu prawnego uchwałę, która nie mogła być wydana, bo nie ma oparcia w art. 203 § 1 ksh i stwarzającą pozory legalności. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny apelację oddalił, o czym orzekł na podstawie art. 385 kpc , zaś o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 kpc .