Sad powszechny, II Ca 1458/14

(1)z udziałem A. O. o stwierdzenie nabycia spadku po G. K. na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt VII Ns 274/14 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kielcach, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. II Ca 1458/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 października 2014 roku wydanym w sprawie VII Ns 274/14 Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, że spadek po G. K. , córce S. i M. , z domu P. , zmarłej w dniu 7 sierpnia 2013 roku w K. , a ostatnio stale zamieszkałej w J. na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 15 lutego 2009 roku, otwartego i ogłoszonego w Kancelarii Notarialnej Notariusza J. F. w dniu 19 grudnia 2013 roku, rep. (...) , a zaewidencjonowanego w Sądzie Rejonowym w Kielcach w sprawie VII Ns 1132/13, nabyła w całości I. K.

(1)z domu K. , córka A. i H. . W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy ustalił, że G. K. sporządziła w dniu 15 lutego 2009 roku w zwykłej formie pisemnej, pismem ręcznym testament, na mocy którego powołała w całości do spadku swoją wnuczkę I. K.

(1). W czasie sporządzenia powyższego testamentu G. K. nie chorowała na żadną chorobę psychiczną i była świadoma tego, co robi. G. K. zmarła w dniu 7 sierpnia 2013 roku, pozostawiając dwie wnuczki: I. K.

(2)i A. O. . Sporządzony przez G. K. testament własnoręczny został otwarty i ogłoszony w dniu 19 grudnia 2013 roku w Kancelarii Notarialnej Notariusza J. F. . Następnie testament ten został zaewidencjonowany w Sądzie Rejonowym w Kielcach w sprawie o sygn. akt VII Ns 1132/13. W dniu 19 grudnia 2013 roku I. K.

(1)złożyła przed notariuszem J. F. oświadczenie o przyjęciu wprost spadku po zmarłej w dniu 7 sierpnia 2013 roku G. K. . W oparciu o poczynione ustalenia faktycznie Sąd Rejonowy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie z zeznań wnioskodawczyni oraz z protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu sporządzonego w akcie notarialnym przez notariusza J. F. , a także oświadczenia o przyjęciu spadku wynika, że spadkodawczyni G. K. sporządziła w dniu 15 lutego 2009 roku w zwykłej formie pisemnej testament, w którym powołała do całości spadku swoją wnuczkę I. K.

(1). Z zeznań wnioskodawczyni wynikało ponadto, że spadkodawczyni w chwili sporządzenia testamentu nie chorowała na żadną chorobę psychiczną i była świadoma tego, co robi. Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy stwierdził, że sporządzony przez G. K. testament należy uznać za ważny i doniosły w skutkach. Apelację od powyższego postanowienia wywiodła uczestniczka A. O. , zaskarżając je w całości i zarzucając orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 949 § 1 k.c. przejawiające się w tym, że spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą, podczas gdy testament otwarty i ogłoszony w Kancelarii Notarialnej J. F. nie został napisany przez zmarłą G. K. . Skarżąca wskazała, że reprezentujący ją w postępowaniu przed Sądem I instancji syn J. O. był przekonany, że stwierdzenie nabycia spadku nastąpi na podstawie ustawy, ponieważ nie miał wiedzy o żadnym testamencie sporządzonym przez G. K. . J. O. skontaktował się ze swoją babcią, a synową spadkodawczyni – H. K. , która oświadczyła, że spadkodawczyni nie sporządziła żadnego testamentu. W ocenie skarżącej istnienie testamentu własnoręcznego, na podstawie którego Sąd Rejonowy stwierdził nabycie spadku po G. K. , jest wątpliwe, gdyż H. K. miała stały kontakt ze zmarłą, opiekowała się nią przez ostatnie lata przed śmiercią i nie posiadała żadnej wiedzy na temat testamentu na rzecz wnioskodawczyni. Wręcz przeciwnie, G. K. nosiła się z zamiarem sporządzenia testamentu na rzecz matki wnioskodawczyni i uczestniczki. Skarżąca podniosła ponadto, że wiadomym jej jest, że kilka lat przed śmiercią u G. K. zjawiła się wnioskodawczyni, która poprosiła ją o podpisanie kilku kartek in blanco potrzebnych do załatwiania spraw administracyjnych. Ponadto I. K.

(1)pojawiła się u H. K. na początku grudnia 2013 roku, wypytując czy spadkodawczyni pozostawiła jakiś testament oraz czy pozostały po niej jakieś długi, zaś wkrótce po tym zdarzeniu dokonano ogłoszenia i otwarcia testamentu rzekomo sporządzonego przez G. K. . W ocenie skarżącej powyższe okoliczności wskazują na to, że testament znajdujący się u notariusza J. F. sporządziła zupełnie inna osoba przy wykorzystaniu jedynie kartki, na której znajdował się podpis spadkodawczyni lub też w całości napisany przez inną niż ona osobę. Ponadto między G. K. a skarżącą nie było żadnego konfliktu, który uzasadniałby jej pominięcie w ewentualnym testamencie. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni domagała się jej oddalenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie . Zgodnie z treścią art. 670 k.p.c. Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia. Jednym z podstawowych obowiązków sądu jest ustalenie, czy spadkodawca pozostawił testament oraz wezwanie do jego złożenia przez każdą osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jest oczywiste, że ujawnienie testamentu (wszystkich testamentów, jeżeli spadkodawca sporządził ich więcej) stanowi, zważywszy na treść art. 941 kc i nast. w związku z art. 1025 § 1 k.c. , bezwzględny warunek prawidłowego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku. Istotne dopełnienie obowiązku sądu w zakresie ustalenia, czy spadkodawca pozostawił testament, a w konsekwencji, czy jest to testament ważny i jaka jest jego treść, stanowią przepisy art. 646-654 kpc .( por. uchwała SN z dnia25 czerwca 2003 roku, III CZP 14/2003, Lex Polonica nr 361580 ) . Zatem obowiązek złożenia testamentu w sądzie spoczywa na każdym podmiocie, u którego znajduje się testament, z tym że stosownie do treści art. 653 k.p.c. notariusz przekazuje złożony u niego testament jedynie na żądanie sądu spadku. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku rozpoznanie istoty sprawy następuje w sytuacji, gdy Sąd prawidłowo ustali, jaki rodzaj dziedziczenia w sprawie wystąpi, a w szczególności, czy spadkodawca sporządził testament. Należy uznać, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie sprostał temu obowiązkowi. Sąd Rejonowy, dysponując bowiem aktami sprawy VII Ns 1132/13 o otwarcie i ogłoszenie testamentu, w których brak jednak samego testamentu, nie zwrócił się wbrew treści art. 670 k.p.c. w zw. z art. 653 k.p.c. do notariusza J. F. o przesłanie oryginału tego dokumentu. Ustalając zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 670 k.p.c. , czy spadkodawca pozostawił testament, Sąd nie może poprzestać na dowodzie w postaci protokołu jego otwarcia i ogłoszenia dokonanym przez notariusza. W protokole otwarcia i ogłoszenia testamentu znajduje się zgodnie z art. 651 k.p.c. jedynie opis stanu zewnętrznego testamentu, a także data jego sporządzenia, data jego złożenia w sądzie spadku oraz osoba, która go złożyła. Należy zauważyć , że notariusz nie dokonuje oceny ważności testamentu ani skuteczności zawartych w nim poszczególnych rozporządzeń spadkiem . Nawet jak notariusz stwierdzi istotne braki testamentu nie może odmówić otwarcia i ogłoszenia testamentu . Ocena ważności testamentu należy do Sądu na etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku ( por. D .Celiński , Otwarcie i ogłoszenie testamentu przez notariusza , komentarz praktyczny , Lex ). Sąd Rejonowy przyjął, że zgodne stanowisko wnioskodawczyni i pełnomocnika uczestniczki wyrażone na ostatniej rozprawie (k.22) stanowi dostatecznie potwierdzenie okoliczności sporządzenia przez spadkodawczynię testamentu, bowiem pełnomocnik uczestniczki J. O. nie podnosił żadnych zastrzeżeń w tym zakresie. Jednakże uwadze Sądu Rejonowego umknął fakt, że pełnomocnikowi uczestniczki w ogóle nie doręczono odpisu wniosku, a na rozprawie w dniu 29 maja 2014r kiedy złożone zostało zapewnienie spadkowe nie brał udziału i nie był pełnomocnikiem uczestniczki , a więc nie mógł się orientować w przedmiocie sprawy . Uczestniczkę w istocie pozbawiono merytorycznego odniesienia się do wniosku, zaś jak wynika z uzasadnienia apelacji , jej zdaniem w przedmiotowej sprawie występują okoliczności,podważające ważność testamentu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy, mając na względzie uwagi zawarte w uzasadnieniu niniejszego postanowienia, uzyska od notariusza J. F. oryginał testamentu z dnia 15 lutego 2009 roku , a nadto podejmie czynności zmierzające do wyjaśnienia i ustalenia ważności tego testamentu, mając na uwadze twierdzenia i wnioski dowodowe zawarte w apelacji uczestniczki , a także inne dowody zaoferowane przez uczestników postępowania . Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c w zw. z art. 108 § 2 k.p.c zw. z art. 13 § 2 k.p.c uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.