Sad powszechny, III Ca 804/13

(1), J. B.

(2), J. B.

(3), C. W. , A. K. , J. B. i R. B. o uwłaszczenie nieruchomości na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I Ns 267/11 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. SSR (del.) Marcin Rak SSO Teresa Kołeczko – Wacławik SSO Leszek Dąbek Sygn. akt III Ca 804/13 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni M. D. żądała stwierdzenia, że nabyła wraz z mężem L. D. z dniem 4 11 1971r. do ustawowej wspólności małżeńskiej nieruchomość położoną w G. obręb N. o powierzchni 02.90.032 ha w skład której wchodzą obecnie działki o numerach: (...) , dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej. Na działce nr (...) przy ul. (...) znajduje się budynek mieszkalny oraz szopa. Uzasadniając żądanie twierdziła, że nieruchomość była w samoistnym posiadaniu jej oraz męża L. D. w dniu 4 11 1971r. L. D. użytkował nieruchomość na podstawie ustnej umowy zniesienia współwłasności zawartej z K. D. i A. B.

(1). Przed Urzędem Miejskim w G. toczyło się postępowanie w trybie ustawy z dnia 26 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971, nr 27, poz. 250), jednakże z nieznanych przyczyn nie zostało ono zakończone wydaniem aktu własności ziemi. Uczestnicy postępowania J. B.

(1), J. B.

(2), J. B.

(3), C. W. , J. B.

(4), R. B. pismem z dnia 24 08 2012r. wnieśli o ustalenie, że ich spadkodawcy A. B.

(1)i J. B.

(5)byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości do dnia 4 11 1971r. działek o nr (...) a także ¼ udziału w działkach o nr (...) o łącznej powierzchni 0,72 ha oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz w/w uczestników kosztów postępowania (k. 167-168). Sąd Rejonowy w Gliwicach w postanowieniu z dnia 6 02 2013r. oddalił wniosek oraz orzekł o kosztach postępowania. W ustalonym stanie faktycznym jako podstawę rozstrzygnięcia podał art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych . W motywach orzeczenia stwierdził, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że doszło do zawarcia nieformalnej umowy zniesienia współwłasności w ten sposób, że całość nieruchomości miała przypaść L. D. . Okoliczności tej nie potwierdziły zeznania świadków ani uczestników postępowania, za wyjątkiem zeznań H. D. , którym Sąd Rejonowy nie dał wiary. Okoliczność, że prowadzone było postępowanie w toku którego wypełniono częściowo dwa kwestionariusze i odebrano oświadczenia od świadków, jednak finalnie nie wydano aktu własności ziemi potwierdza, że nie zachodziły wówczas przesłanki do jednoznacznego stwierdzenia, aby prawo własności do całej nieruchomości przysługiwało L. D. . Sąd zaznaczył, że postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z dnia 26 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971, nr 27, poz. 250) było „dość odformalizowane”. Mimo tego do jego zakończenia nie doszło, co świadczy o tym, że po odebraniu odpowiednich wyjaśnień od uczestników brak było podstaw do przyjęcia, iż doszło do zawarcia nieformalnej umowy. W ocenie Sądu pierwszej instancji przekonujące są zeznania uczestników postępowania – synów A. B.

(1), którzy zgodnie zeznali, że ich ojciec do końca życia uprawiał ziemię, mieszkał w części nieruchomości oraz że mając dzieci z pewnością nie chciał pozbywać się nieruchomości. Z materiału dowodowego wynika również, że cała nieruchomość rolna była podzielona do używania przez P. D. , kiedy A. B.

(1)walczył na froncie oraz że po jego powrocie wspólne używanie nieruchomości, pomimo drobnych niesnasek, przebiegało zgodnie. R. , Sąd Rejonowy stwierdził, że bez wątpienia całość nieruchomości nie pozostawała w samoistnym posiadaniu M. i L. D. w dniu 4 11 1971r. L. D. był wówczas współwłaścicielem, używał części gospodarstwa zgodnie z ustalonym podziałem. O kosztach orzekł na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. , obciążając nimi w całości wnioskodawczynię. Orzeczenie zaskarżyła wnioskodawczyni M. D. , która wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. Zarzucała, że przy ferowaniu postanowienia: - nie rozpoznano istoty sprawy, - naruszono przepisy prawa procesowego tj. art. 233 k.p.c. poprzez nierozważenie w sposób bezstronny i wszechstronny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w szczególności kwestionariusza z dnia 8 12 1975r., oświadczeń świadków i pisma nr 286, pisma Urzędu Miejskiego w G. z dnia 21 06 2010r., zeznań świadka E. D. , całkowite pominięcie zeznań świadka M. B. , które korespondują z zeznaniami E. D. oraz błędne ustalenia, że uczestnicy postępowania zastąpieni przez pełnomocnika r.pr. B. K. wnosili o oddalenie wniosku oraz uznanie, iż są 2 kwestionariusze, przy czym jeden z nich jest niepełny i nie zawiera podpisów, a także naruszenie art. 244 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, - dokonano błędnej wykładni art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych , nie zastosowano art. 5 pkt 3 ustawy a z daleko posuniętej ostrożności art. 1 ust. 2 oraz art. 5 pkt 4 ustawy. Uczestnicy postępowania J. B.

(1), J. B.

(2), J. B.

(3), C. W. , J. B.

(4), R. B. domagali się oddalenia apelacji oraz zasądzenia na ich rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej, stwierdzając że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Sąd Okręgowy zważył co następuje : Sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował wniosek przyjmując, iż źródłem dochodzonej przez wnioskodawców ochrony prawnej stanowi regulacja ustawy z dnia 28 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (D,U nr 27 poz. 250, z późniejszymi zmianami), lecz wadliwie rozpoznał sprawę. Z materiału sprawy a konkretnie z oświadczenia zawartego w przedłożonym przez wnioskodawczynię M. D. „Kwestionariuszu w sprawie uregulowania własności gospodarstw rolnych w trybie ustawy z dnia 26 10 1971r. (D,U nr 27 poz. 250, z późniejszymi zmianami)” wynika, iż L. D. od 1959r. do chwili sporządzenia kwestionariusza użytkował nieruchomości wskazane w kwestionariuszu na podstawie ustnej umowy zniesienia współwłasności zawartej z A. B.

(2)i K. D. . Fakt zawarcia umowy potwierdzili zarówno A. B.

(2)i K. D. składając podpisy w kwestionariuszu (strony umowy) oraz A. G. i J. K. w załączonym do kwestionariusza oświadczeniu. W zakresie złożonych oświadczeń kwestionariusz oraz dołączone do niego oświadczenie stanowią dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. i stosownie do tej regulacji stanowią one dowód tego, iż osoby które je podpisały, złożyły powyższe oświadczenia, co z kolei rodzi uzasadnione domniemanie faktyczne ( art. 231 k.p.c. ), że L. D. , A. B.

(1)i K. D. zawarli ustną umowę zniesienia współwłasności i rzeczą Sądu Rejonowego było ustalenie jej przedmiotu i treści. W tym celu należało ustalić co było przedmiotem tej umowy (jakich konkretnych nieruchomości ona dotyczyła i na czym miało polegać zniesienie współwłasności), a to wymagało ustalenia aktualnego geodezyjnego oznaczenia nieruchomości wskazanych w kwestionariuszu, ich położenia, ustalenia w ujęciu historycznym ich stanu posiadania, jego zakresu i rodzaju oraz zdarzeń prawnych lub faktycznych, które legły u podstaw objęcia ich w posiadanie przez konkretne osoby. Dlatego w celu prawidłowego wyjaśnienia tych zagadnień należało zobowiązać wnioskodawczynię do złożenie „rysu historycznego” o którym mowa w piśmie Urzędu Miejskiego w G. z dnia 21 06 2010r. (k-122), bądź przeprowadzić na tę okoliczność dowód z opinii biegłego geodety (pozwoliłoby to w sposób prawidłowy skonkretyzować przedmiot postępowania), a następnie - dopiero po przeprowadzeniu tych dowodów - należało przeprowadzić dowody z osobowych źródeł dowodowych oraz dowód z oględzin nieruchomości z udziałem uczestników postępowania w celu jednoznacznego wyjaśnienia kto i w jakim zakresie posiadał daną nieruchomość w chwil wejścia w życie powyższej ustawy oraz jaki był charakter tego posiadania. Czynności te nie zostały przeprowadzone, co równoznaczne jest z nierozpoznaniem istoty sprawy i prowadziło do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Reasumując z podanych powyżej względów apelacja wnioskodawczyni jest uzasadniona dlatego orzeczono jak w sentencji w oparciu o przepis art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę i przeprowadzi wskazane czynności postępowania dowodowego. Orzekając weźmie pod uwagę, iż w drodze uwłaszczenia można było nabyć tylko własność nieruchomości cudzych (nie nabytych wcześniej np. w drodze spadkobierania), wobec czego gdyby zachodziły podstawy do uwzględnię wniosku rozważy czy doszło do nabycia własności nieruchomości wskazanych we wniosku, czy też tylko udziałów w ich współwłasności.