Sygn. akt II Ca 1100/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2014r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący- Sędzia SO Elżbieta Sobolewska-Hajbert Sędzia SO Jolanta Burdukiewicz-Krawczyk Sędzia SR del. Małgorzata Dasiewicz-Kowalczyk (spr.) Protokolant: Anna Matuszek po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. B. przeciwko (...) w W. o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt I C 1945/13 I. oddala apelację; II. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda 1200 zł kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 1100/14 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 czerwca 2014r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Krzyków we Wrocławiu zasądził od strony pozwanej (...) z siedzibą w W. na rzecz powoda A. B. kwotę 20.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19.09.2013r. do dnia zapłaty (pkt I), zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II) oraz nakazał zapłacić stronie pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Wrocławia Krzyków kwotę 1.000 zł tytułem brakujących kosztów sądowych (pkt III). Rozstrzygnięcie swoje Sąd Rejonowy wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne: W dniu 25.03.2004r. we W. na ul. (...) doszło do wypadku komunikacyjnego, w którym obrażeń ciała skutkujących śmiercią doznał kierujący pojazdem marki F. o nr rej. (...) S. B. . W chwili śmierci S. B. miał 55 lat. Sprawcę kolizji, kierującego pojazdem marki R. o nr rej. (...) D. W. , w chwili wypadku wiązała umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych z (...) z siedzibą w W. . A. B. , będący bratem zmarłego, pismem z dnia 13.08.2013r. zwrócił się do ubezpieczyciela o wypłatę kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku ze śmiercią brata. Decyzją z dnia 18.09.2013r. strona pozwana odmówiła wypłaty jakiejkolwiek kwoty tytułem zadośćuczynienia. S. B. był najstarszym bratem powoda; różnica wieku wynosiła 7 lat. Pomiędzy braćmi istniała szczególnie silna więź emocjonalna. Gdy powód był dzieckiem S. B. wykonywał wobec niego część obowiązków rodzicielskich. Ponieważ rodzice powoda pracowali od wczesnych godzin rannych w państwowym gospodarstwie rolnym, zmarły przygotowywał brata do szkoły, szykując mu śniadanie, pomagając w ubieraniu itp. Również w późniejszym okresie S. B. często pomagał powodowi, także finansowo. Bracia wspólnie spędzali czas wolny, m. in. grając w piłkę nożną. S. B. wielokrotnie woził do W. w celach leczniczych chorego na zanik mięśni syna powoda, urodzonego w (...) r. i zmarłego w 2000r. Oprócz zmarłego powód ma jeszcze czterech braci i jedną siostrę. Więzi łączące go z tymi osobami są jednak znacznie słabsze. Rodzeństwo spotyka się z okazji rodzinnych uroczystości, świąt itp. Za życia S. B. spotkania te były częstsze. Powód dowiedział się o śmierci brata od matki. Przeżył silny wstrząs. Do chwili obecnej odczuwa z tego powodu smutek. Często odwiedza grób brata. Powód utrzymuje bliski kontakt z żoną zmarłego i jego dziećmi. Jest ojcem chrzestnym jednego z synów zmarłego. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za uzasadnione w całości. Powód wnosił o zasądzenie zadośćuczynienia od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku, w którym śmierć poniósł jego brat. Okoliczności kolizji, jak również kwestia ubezpieczenia jej sprawcy u strony pozwanej nie były sporne. Ubezpieczyciel zakwestionował natomiast swoją odpowiedzialność za krzywdę odniesioną przez powoda w związku ze śmiercią jego brata. Sąd wskazał, iż najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu. Rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, podlega ochronie prawa. Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia. Należy zatem przyjąć, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 k.c. Zatem spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. (por. uchw. SN z 22.10.2010r. , IIICZP 76/10, LEX nr 604152, wyrok SN z 14.01.2010r., IV CSK 307/09, OSNC- ZD 2010/3 /91). Sąd wskazał iż jednolicie ukształtowane i utrwalone w judykaturze Sądu Najwyższego jest stanowisko, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dobra osobistego członków rodziny zmarłego w postaci szczególnej więzi rodzinnej i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. , jeżeli śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Podobnie rzecz ma się, jeżeli chodzi o naruszenie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. W ostatnim czasie Sąd Najwyższy podjął w tym zakresie dwie uchwały, zgodnie z którymi artykuł ten − w brzmieniu z prze dnia 11 lutego 2012 r. − nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. W świetle powyższego Sąd Rejonowy uznał, że ubezpieczyciel zobowiązany był do zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę odniesioną przez powoda w związku ze śmiercią brata, stanowiącą następstwo kolizji z dnia 25.03.2004r. Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż zmarły był bratem powoda. W oparciu o przesłuchanie powoda, którego twierdzenia ocenił jako zasługujące na wiarę, spójne i logiczne oraz pozostające w zgodzie z życiowym doświadczeniem, Sąd ustalił, że pomiędzy braćmi istniała szczególnie silna więź emocjonalna. S. B. był najstarszym bratem powoda; różnica wieku wynosiła 7 lat. Pomiędzy braćmi istniała silna więź emocjonalna. Gdy powód był dzieckiem, S. B. wykonywał wobec niego część obowiązków rodzicielskich. Ponieważ rodzice powoda pracowali od wczesnych godzin rannych w państwowym gospodarstwie rolnym, zmarły przygotowywał brata do szkoły, szykując mu śniadanie, pomagając w ubieraniu itp. Również w późniejszym okresie S. B. często pomagał powodowi, także finansowo. Bracia wspólnie spędzali czas wolny, m. in. grając w piłkę nożną. S. B. wielokrotnie woził do W. w celach leczniczych chorego na zanik mięśni syna powoda, urodzonego w (...) r. i zmarłego w 2000r. Oprócz zmarłego powód ma jeszcze czterech braci i jedną siostrę. Więzi łączące go z tymi osobami są jednak znacznie słabsze. Rodzeństwo spotyka się z okazji rodzinnych uroczystości, świąt itp. Za życia S. B. spotkania te były częstsze. Powód dowiedział się o śmierci brata od matki. Do chwili obecnej odczuwa z tego powodu smutek. Często odwiedza grób brata. Powód utrzymuje bliski kontakt z żoną zmarłego i jego dziećmi. Jest ojcem chrzestnym jednego z synów zmarłego. Biorąc pod uwagę szczególnie bliskie relacje występujące pomiędzy powodem a zmarłym, Sąd I instancji uznał, iż śmierć S. B. spowodowała u powoda silne przeżycia psychiczne o charakterze negatywnym. Doprowadziła więc niewątpliwie do znacznego naruszenia dóbr osobistych powoda. W tym kontekście żądana przez powoda kwota 20.000 zł nie mogła być uznana za wygórowaną. Sąd zasądził odsetki zgodnie z żądaniem pozwu, od dnia przypadającego po dniu, w którym ubezpieczyciel wydał decyzję odmawiającą wypłaty jakiejkolwiek kwoty tytułem zadośćuczynienia. Dzień wydania przedmiotowej decyzji był ostatnim dniem, w którym dochodzona należność mogła być uiszczona terminowo. Z jego upływem wystąpiło zatem opóźnienie uzasadniające zasądzenia odsetek ustawowych. Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 98 k.p.c. Ponieważ powództwo zostało w całości uwzględnione, powodowi należał się zwrot całości kosztów. Na podstawie art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nakazał stronie pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków) kwotę 1.000 zł tytułem brakujących kosztów sądowych. Na brakujące koszty sądowe składa się opłata sądowa od pozwu, od której poniesienia powód został zwolniony. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiodła strona pozwana zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W apelacji strona pozwana zarzuciła: - obrazę przepisów prawa materialnego przez błędna wykładnię art. 448 kc w zw. z art. 24§1 kc polegające na przyjęciu, że na podstawie tych przepisów powodowi przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią jego brata w wysokości 20.000 zł. - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik spawy polegające na wadliwym zastosowaniu treści art. 233 kpc poprzez niedokonanie oceny dowodów na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału zebranego w sprawie, w szczególności braku wykazania bliskich relacji powoda z bratem, ponad typowe stosunki braterskie, a także rozpatrzenie sprawy jedynie w oparciu o przesłuchanie powoda. W uzasadnieniu apelacji strona pozwana podniosła, iż nie może zgodzić się z wysokością przyznanego zadośćuczynienia ze względu na brak wykazania przez powoda rozmiarów powstałej krzywdy w związku ze śmiercią brata, które stanowiłoby naruszenie dobra osobistego uzasadniającego przyznanie zadośćuczynienia we wskazanej kwocie. Zdaniem strony apelującej powód w żaden sposób nie wykazał, iż relacje łączące go z bratem przekraczały zwyczajowo przyjęte normy i więzi jakie panują pomiędzy rodzeństwem. Pomocnymi kryteriami w określaniu wysokości roszczenia z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci utraty więzi rodzinnej mogą być przykładowo uprzednio występujący stopień bliskości, zażyłości , przyjaźni i wspólności pomiędzy uprawnionym a zmarłym, stopień i długotrwałość cierpień i bólu po śmierci najbliższego, rozmiar zaburzeń psychicznych wyrażający się w nasileniu stanów depresyjnych, schorzeń psychiatrycznych w wyniku zerwania więzi emocjonalnej w rodzinie. Powód nie wykazał, iż w jakiś szczególny sposób był z bratem związany. Każdy z braci prowadził swoje gospodarstwo domowe. Ich relacje można ocenić jako normalne, zwyczajne stosunki panujące między rodzeństwem. Powód nie wykazał iż śmierć brata zachwiała jego stanem emocjonalnym, bądź w jakikolwiek sposób doszło do pogorszenia się jego stanu zdrowia wskutek zerwania więzi z bratem. Jego cierpienie w związku ze śmiercią brata nie miało charakteru długotrwałych, ujemnych czy traumatycznych przeżyć. Zdaniem strony pozwanej brak było zatem podstaw do uwzględnienia powództwa, a tym samym uznania, że w ogóle doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm przepisanych. Sąd okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i w tym zakresie Sąd II instancji przyjął je za własne. Również ocena dowodów przez ten Sąd przeprowadzona nie uchybia regulacji art. 233 § 1 k.p.c. Podzielił też Sąd Okręgowy wyprowadzone przez Sąd Rejonowy wnioski a w konsekwencji jego ocenę prawną żądania zgłoszonego przez powoda. W ocenie Sądu Okręgowego analiza wniesionego środka zaskarżenia – w którym strona pozwana zarzuca naruszenie przepisów tak prawa materialnego jak i procesowego – w istocie opiera się na subiektywnej i dość wybiórczej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego jak i subiektywnej interpretacji przepisów będących podstawą rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie powód dochodził kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia od strony pozwanej jako ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku, w którego następstwie zmarł brat powoda. Sąd Rejonowy żądanie to trafnie uznał za uzasadnione, tak co do zasady jak i wysokości na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 §1 kc , normom tym wbrew zarzutom strony apelującej nie uchybiając. Zgodnie z art. 448 kc w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W świetle zaś art. 24§1 kc art. 24 . § 1 . ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Strona pozwana tak w toku postępowania jak i w apelacji wywodziła, że powód nie mógł skutecznie żądać zapłaty zadośćuczynienia na podstawie powołanych wyżej przepisów. Sąd Okręgowy nie podzielił takiego stanowiska. W istocie, przepis art. 446 § 4 k.c. , który obecnie jasno daje postawę do przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, wprowadziła dopiero nowelizacja kodeksu cywilnego z dnia 30.05.2008 r. , a powołany przepis wszedł w życie w dniu 3.08.2008 r. Delikt w rozpoznawanej sprawie miał zaś miejsce w dniu 25.03.2004 r. Nie można jednak było przyjąć, że w odniesieniu do deliktów zaistniałych przed dniem 3.08.2008 r. brak jest możliwości prawnych dochodzenia zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej. Judykatura obecnie stoi na stanowisku, iż ochronie przewidzianej w przepisach art. 23 k.c. , art. 24 k.c. i art. 448 k.c. podlega odrębne dobro osobiste w postaci szczególnej emocjonalnej więzi rodzinnej między osobami najbliższymi. Spowodowanie śmierci osoby najbliższej może stanowić naruszenie tego dobra osobistego. W takiej sytuacji Sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie przepisu art. 448 w związku z art. 24 § 1 k.c. , także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.