Sad powszechny, I Ns 247/14

(1)przekazali gospodarstwo synowi – wnioskodawcy M. S. . Wraz z gospodarstwem wnioskodawca przejął posiadanie pasa gruntu i użytkuje jako drogę do chwili obecnej w sposób samoistny i niezakłócony . Z uwagi na to , że przedmiotowy pas gruntu w niektórych fragmentach był podmokły wnioskodawca jak i poprzednio jego ojciec nawozili żwir aby zachować przejezdność drogi. Jako uczestnik postępowania wskazany został obecny właściciel działki nr. (...) M. K. . Uczestnik postępowania M. K. w odpowiedzi na wniosek wnosił o oddalenie wniosku o zasiedzenie , podnosząc , że wnioskodawca nigdy nie była samoistnym posiadaczem części nieruchomości o której zasiedzenie wnosi. W ocenie uczestnika postępowania umowa z (...) . , na którą powołuje się wnioskodawca , uczyniła tylko wnioskodawcę umownym posiadaczem zależnym , które nie daje podstaw do stwierdzenia zasiedzenia , bowiem umowny stan korzystania z części nieruchomości trwa nieustannie do dnia dzisiejszego. Zdaniem uczestnika postępowania ,również reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, umowa z (...) jest umową użyczenia . Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Wnioskodawca M. S. ( syn J. i S. ) umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 7.09.1990r.stał się właścicielem działki położonej w miejscowości Z. o nr. geodezyjnym (...) o pow. (...) ha . Rodzice wnioskodawcy S. S.

(1)i J. S. na przedmiotową działkę dnia 25.06.1974r. otrzymali Akt Własności Ziemi ,w którym ujawnione było prawo dożywocia na rzecz R. K. i B. K. . Na działkę nr. (...) prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w O. KW (...) z wpisem prawa własności na rzecz wnioskodawcy M. S. . ( dowody ; wypis z rejestru gruntów , wyrys z mapy ewidencyjnej odpis z KW – koperta k. 6 wyjaśnienia wnioskodawcy k. 69-70 ) . Uczestnik postępowania M. S. ( syn S. i R. ) jest właścicielem sąsiedniej działki położonej w miejscowości Z. o nr. ewidencyjnym (...) o pow. (...) ha , na mocy spadkobrania po ojcu S. K.

(1)stwierdzonego postanowieniem z dnia 13.02.1978r. Na działkę (...) prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w O. KW (...) z wpisem prawa własności na rzecz uczestnika postępowania M. K. . ( dowody ; wypis z rejestru gruntów , wyrys z mapy ewidencyjnej– koperta k. 6 i odpis z KW k. 12 , wyjaśnienia uczestnika k. 70-71 ) . Wcześniej działki nr. (...) stanowiły jeden areał i były przedmiotem własności braci K. , B. K. – dziadka wnioskodawcy i S. K.

(1)– ojca uczestnika postępowania . Wnioskodawca M. S. i uczestnik postępowania M. K. są kuzynami , dziadek wnioskodawcy i ojciec uczestnika postępowania byli rodzonymi braćmi. Ojciec M. K. i ojciec S. S.

(1)– matki wnioskodawcy zamieszkiwali wspólnie na jednym wówczas gospodarstwie . W latach 60-70 bracia K. dokonali podziału dużej prawie (...) działki (...) na dwie niemalże równe części . Na odrębnych działkach powstały budynki mieszkalne i gospodarcze . Budynki mieszkalne i gospodarcze wnioskodawcy M. S. są usytuowane w głębi działki (...) i z uwagi na potrzebę bliższego dostępu do drogi publicznej nr. działki (...) i dalej do drogi o numerze działki (...) za życia ojca wnioskodawcy przejeżdżano i przeganiano bydło w pobliżu zabudowań posadowionych na działce (...) stanowiących obecnie własność uczestnika postępowania M. K. .Z uwagi na to ,że stanowiło to pewne utrudnienie i zanieczyszczanie podwórka, matka uczestnika postępowania R. K. w dniu (...) zawarła z ojcem wnioskodawcy – J. S. umowę mocą której , wydzieliła drogę po granicy ze S. K.

(2)( obecny właściciel E. K. ) o szerokości 3 metrów . W umowie pisemnej zawarto taką informacje ,że wydzielenie drogi nastąpi nieodpłatnie , bowiem jak J. S. dzielił się ze swoim teściem K. B. to K. B. te trzy metry „ nadał w K. „( należy rozumieć , że „ nadał” ojcu M. K. ). Pomimo tego , że w umowie sporządzonej przed sołtysem S. Z. H. C. , jako stronę wpisano uczestnika postępowania M. K. ( który wówczas miał lat (...) ) to M. K. nie był stroną tej umowy , na umowie nie ma jego podpisu . Ojciec wnioskodawcy na wydzielonym pasie drogowym w 1974r. dokonał podniesienia terenu i zasypania rozlewiska o szerokości około 5 metrów. Działka nr. (...) stanowiąca własność uczestnika postępowania od strony działki (...) stanowi grunty orne , w dalszej części w stronę działki wnioskodawcy nr. (...) stanowi łąkę . Na pasie o szerokości około 3 metrów po granicy z działką świadka E. K. wnioskodawca a wcześniej jego ojciec od 1974r. przeganiał w sezonie krowy , przejeżdżał sprzętem rolniczym ( obecnie traktorem ) . Przejazd drogowy był wydzielony prowizorycznym ogrodzeniem , na części łąkowej drutem na kołkach , aby przeganiane przez wnioskodawcę krowy nie mieszały się z krowami uczestnika wypasanymi na łące i nie wchodziły na działkę . Na części ornej rosło kilka drzew ,a pomiędzy nimi był rozciągnięty sznurek , który był zdejmowany przez uczestnika postepowania w zależności od potrzeb. Rozgrodzenie nie miało charakteru trwałego , było rozgradzane przez strony gdy , uczestnik chciał wypasać krowy lub przeorać pole . Taki stan rzeczy , bezkonfliktowe przejeżdżanie i przeganianie bydła przez wnioskodawcę po pasie przygranicznym trwało do wiosny 2014r. Obecnie uczestnik postępowania ściął drzewa rosnące na części ornej , zdjął prowizoryczne wygrodzenie drogi , przeorał do granicy część orną. ( dowody ; umowa pisemna z dnia 5.12.1974r. – koperta k. 6 , zeznania świadków : S. S.

(1), W. B. , Z. C. k.30-31 , oraz E. K. , S. K.

(3), T. K. , Z. K. i Z. O. k. 43-44 , oględziny wraz z załącznikiem w postaci dokumentacji zdjęciowej k, 62-63 i 65 ) . Sąd zważył co następuje : Z brzmienia art. 172 KC , który był podstawą żądania wniosku , wynika że do nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności nieruchomości konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek tj. samoistnego posiadania oraz upływu czasu dwudziestu lub trzydziestu lat . Natomiast dobra wiara posiadacza nie jest samodzielną przesłanką nabycia nieruchomości tą drogą. Ma tylko takie znaczenie , że skraca termin zasiedzenia z trzydziestu do dwudziestu lat. W ocenie sądu orzekającego wnioskodawca M. S. nie spełnił jednej z istotnych przesłanek , a mianowicie nie sposób przypisać wnioskodawcy , że był posiadaczem samoistnym części nieruchomości o nr. geodezyjnym (...) o przebiegu zaznaczonym na kolor pomarańczowy na wyrysie z mapy ewidencyjnej załączonej do wniosku , a mającej stanowić pas drogowy . Poza sporem jest , że wnioskodawca M. S. a wcześniej jego ojciec J. S. , od 1974r. do początku 2014r. a więc przez 40 lat, swobodnie i bezkonfliktowo przejeżdżał i przeganiał bydło po pasie przygranicznym o całej szerokości działki nr. (...) stanowiącej własność uczestnika postępowania . Ale taki sposób korzystania z części działki uczestnika postępowania nie stanowi szczególnej formy posiadania ,a mianowicie posiadania samoistnego. A tylko taki rodzaj posiadania może prowadzić do zasiedzenia nieruchomości lub jej dającej się wydzielić części . Zdaniem wnioskodawcy umowa pisemna z dnia 5.12.1974r. wyznacza początek biegu terminu zasiedzenia bowiem jej mocą uczestnik postępowania i jego nie żyjąca obecnie matka R. K. wydzielili wnioskodawcy pas gruntu o szerokości 3 metrów i przekazali ojcu wnioskodawcy na drogę dojazdową w zamian za podobnej powierzchni pas gruntu przekazany w K. przez B. K. . W ocenie sądu z tak sformułowanej „ dobrowolnej umowy” wynika tylko tyle , że matka uczestnika postępowania R. K. ( sam uczestnik postępowania pomimo powołania jego nazwiska w umowie nie był jej stroną ) wydzieliła drogę dla J. S. bez odpłatności . Nie sposób powielić za pełnomocnikiem wnioskodawcy , że przedmiotowa umowa stanowiła nieformalną umowę przenoszącą własność/ posiadanie na rzecz ojca wnioskodawcy zwłaszcza , że sam pełnomocnik wnioskodawcy stroni od jednoznacznego sprecyzowania czy przedmiotowa nieformalna umowa przenosiła własność / posiadanie w formie darowizny czy zamiany . Sam wnioskodawca M. S. słuchany w charakterze strony nie próbuje nawet twierdzić , że czuje się samoistnym posiadaczem owego pasa drogowego . Wnioskodawca sam przyznaje ,że w „zamian za to ,żeby krowy nie były przeganiane przez podwórko dali pas po granicy” , a z wnioskiem o zasiedzenie wystąpił dlatego , że sąsiad zakazał mu przeganiać krowy i przejeżdżać . Potwierdzenie , że wydzielenie przygranicznego pasa do przejazdu i przegonu bydła nastąpiło tylko z uwagi na wcześniejsze powiązania rodzinne , aby uniknąć dotychczasowego przeganiana bydła przez środek posesji uczestnika postępowania w pobliżu jego budynków mieszkalnych , znajdziemy także w wyjaśnieniach uczestnika postępowania i zeznaniach świadków rodzin stron postępowania S. S.

(1)i Z. O. oraz S. K.

(3), T. K. i Z. K. a także świadka niespokrewnionego E. K. . Ustalenie charakteru posiadania ( czy jest ono samoistne czy zależne ) odbywa się na podstawie manifestowanych przez posiadacza i widocznych na zewnątrz przejawów władania rzeczą i zawsze musi odnosić się do konkretnego przypadku .Jako przejawy samoistnego posiadania nieruchomości wymienia się przykładowo ogrodzenie działki gruntu , jej zabudowanie lub zagospodarowanie w inny sposób , dbanie o jej utrzymanie w stanie niepogorszonym , czynienie innego rodzaju nakładów , pobieranie pożytków czy uiszczanie należnych od nieruchomości danin publicznych ( tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12.02.2014r. IV CSK 271/13 ) . Z powyższego wynika , iż samo długotrwałe korzystanie przez wnioskodawcę i uprzednio przez jego ojca z pasa gruntu w celu przejazdu i przegonu bydła aby skrócić trasę do drogi publicznej, nie stanowi o samoistności posiadania. Zwłaszcza, że jak wynika zeznań wskazanych powyżej świadków oraz stanowiska samych stron korzystanie z przegonu i przejazdu wynikało raczej z łączących obecnych właścicieli i ich poprzedników prawnych więzi rodzinnych. W zachowaniu zasiadującego czyli wnioskodawcy a także jego ojca brak jest przejawów fizycznego rzeczywistego władztwa nad częścią nieruchomości uczestnika postępowania . To , że ojciec wnioskodawcy dla zachowania przejezdności drogi wyrównał jej fragment czy zasypał bajorko to robił to dla własnej wygody a nie dlatego , że czuł się jak właściciel części działki. Sam wnioskodawca przyznał ,że aby ściąć gałęzie drzew które rosły na drodze to zwracał się do M. K. o zgodę . Co świadczy o tym ,że nie czuł się samoistnym posiadaczem pasa drogowego o zasiedzenie którego wnosi. Władztwo wnioskodawcy nad przedmiotowym pasem gruntu sprowadzało się tylko to przejazdu do drogi publicznej i przegonu bydła dla własnej wygody. Dla przyjęcia samoistności posiadania nieruchomości , a tym bardziej jej niewydzielonej części, konieczne jest wykonywanie czynności faktycznych wskazujących na samodzielny , rzeczywisty i niezależny od woli właściciela stan władania nieruchomością . W niniejszej sprawie nie sposób przyjąć , że wnioskodawca korzystał z przygranicznego pasa gruntu z wyłączeniem osoby właściciela. (...) ingerował w stan wygrodzenia pasa drogowego , kiedy chciał wypasał na pasie drogowym własne bydło , dokonywał zaorania i siewów aż do linii granicznej z działką sąsiednią stanowiąca własność świadka E. K. . To uczestnik postępowania M. K. a nie wnioskodawca M. S. stawiał w latach 80 - tych rozgrodzenie działki (...) z działką sąsiednią nr. (...) stanowiąca własność świadka E. K. . Z zeznań świadka E. K. wynika , że rozgrodzenie sąsiednich nieruchomości jest wspólne, świadka i uczestnika postępowania .Wnioskodawca przy wykonywaniu ogrodzenia nie uczestniczył , nie ingerował w jego przebieg i nie sprzeciwiał się . Podyktowane więziami rodzinnymi wcześniejsze ustalenia jeszcze bez udziału stron niniejszego postępowania i akceptowanie przez obecnego właściciela działki (...) faktu przejazdu i sezonowego przegonu bydła na pastwiska wnioskodawcy położone dalej , nawet przez lat 40 nie może prowadzić do „ zaskoczenia „ właściciela tej działki zasiedzeniem przez korzystającego w celu przejazdu i przegonu bydła , w wyniku którego nastąpić by miała utrata prawa własności . W tym miejscu zasadnym jest powołanie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5.09.2008r. ( I CSK 54/08 ) zgodnie z którym , realizacja funkcji zasiedzenia nie może uzasadniać „ zaskakiwania „ podmiotów przeciwko którym biegnie termin zasiedzenia .W wypadku , gdy według osoby władającej gruntem jest ona posiadaczem w zakresie zbliżonym do użytkowania („ bezterminowe prawo użyczenia” ) i korzysta z gruntu w sposób odpowiadający temu prawu , właściciel nieruchomości nie musi podejmować żadnych działań zmierzających do zachowania swego prawa . Upływ terminu zasiedzenia nie może bowiem spowodować utraty przysługującego mu prawa własności . W niniejszej sprawie uprawnienie , które uzyskał ojciec wnioskodawcy w wyniku umowy z 1974r. to właśnie bezterminowe i dodatkowo bezpłatne prawo użyczenia. W tym zakresie należy podzielić stanowisko pełnomocnika uczestnika postępowania , że zakres posiadania przez wnioskodawcę pasa drogowego miał charakter posiadania zależnego , bezterminowego i bezinteresownego użyczenia. Nawet obecnie uczestnik postępowania oraz jego żona -świadek T. K. zeznali , iż nie mają nic przeciwko temu aby wnioskodawca w dotychczasowym zakresie korzystał z udogodnienia , przejeżdżał i przeganiał bydło tak jak dotychczas, aby tylko przeganianie odbywało się pod nadzorem. Oceniając zakres w jakim wnioskodawca korzysta z pasa gruntu ( aby mieć krótszy o około kilometra odcinek do przejazdu i przegonu bydła na inną swoją działkę rolną ) stwierdzić należy, iż temu celowi służą inne instytucja prawa cywilnego takie jak , ustanowienie służebności drogi koniecznej czy też zasiedzenie służebności drogi koniecznej . Ale w realiach niniejszej sprawy nie możemy nawet mówić o zasiedzeniu służebności drogi koniecznej bowiem zgodnie z art. 292 KC służebność może być nabyta przez zasiedzenie, ale tylko wtedy gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia , urządzenia wykonanego przez podmiot na rzecz którego biegnie zasiedzenie. O posiadaniu samoistnym nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania , która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie. A w niniejszej sprawie nie kwestionowanym jest tylko to , że od 40 lat wnioskodawca ( a uprzednio jego ojciec ) przejeżdżali i przeganiali bydło przez przygraniczny pas gruntu . Ale odbywało się to na zasadzie bezterminowego użyczenia , przyzwolenia uregulowanego jeszcze przez poprzednich właścicieli , wynikającego ze stosunków rodzinnych . Z uwagi na brak przesłanki samoistności posiadania -określonej w art. 172 KC - a warunkującej zmianę własnościową w następstwie zasiedzenia do wniosku M. S. należało odnieść się negatywnie. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 520 §1 KPC przyjmując zasadę , że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie . SSR Małgorzata Mikos – Bednarz