Sygn. akt VIII U 1678/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Jolanta Łanowy Protokolant: Małgorzata Skirło po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. w Gliwicach sprawy T. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przy udziale zainteresowanej K. P. o prawo do niezrealizowanego świadczenia na skutek odwołania T. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 12 lipca 2012 r. nr (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznaje K. P. prawo do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym T. P. z tytułu prawa do emerytury za okres od 6 czerwca 2012 r. do 2 stycznia 2014 r. (-) SSO Jolanta Łanowy Sygn. akt. VIII U 1678/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 12 lipca 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. , odmówił ubezpieczonemu T. P. prawa do emerytury w niższym wieku w oparciu o art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) w związku z tym, iż nie udowodnił on 15 – letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach przy pracach wymienionych w wykazie A. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany poprzez przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury. Podniósł, że zgodnie z zeznaniami świadków, o przesłuchanie których wnosił, wykonywał pracę w warunkach szczególnych przez okres co najmniej 15 lat i tym samym spełnia warunki do przyznania prawa do emerytury. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 stycznia 2013r., sygn. akt VIII U 2506/12 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych od dnia 5 czerwca 2012r., tj. od ukończenia 60 roku życia. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, a to: - art. 233 § 1 kpc , przez przekroczenie przez Sąd I Instancji granic swobodnej oceny dowodów i błędne ustalenie, że odwołujący w okresie składkowym i nieskładkowym 25 lat wykazał ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach, naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: - art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze (Dz.U. Nr 8 z 1983 r. poz.43 z późn. zm.) przez błędne uznanie, że odwołujący ma prawo do emerytury z tytułu wykonywanej pracy w warunkach szczególnych od dnia 5 czerwca 2012 r., tj. od ukończenia 60 roku życia. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji. Na uzasadnienie skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy oparł się wyłącznie na zeznaniach odwołującego oraz na świadectwie pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez pracodawcę odwołującego. Nie odniósł się jednak „w zakresie przedmiotowego świadectwa do zastrzeżeń organu rentowego do tego dokumentu”. Organ rentowy wskazał, że odwołujący przedstawił dwa świadectwa pracy w szczególnych warunkach. W pierwszym świadectwie pracy z 15 maja 1997 r. podano, że odwołujący w okresie od 1 stycznia 1977 r. do 15 maja 1997 r. był zatrudniony na stanowisku spawacza-brygadzisty, a w drugim z dnia 19 maja 1997 r. podano, że odwołujący w tym okresie wykonywał pracę spawacza rurociągów w głębokich wykopach oraz montera instalacji sanitarnych, grzewczych i gazowych wymienioną w Wykazie A Dziale V pkt. 1 stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. Dane zawarte w świadectwie z dnia 19 maja 1997 r. były również niekompletne. W toku postępowania apelacyjnego ubezpieczony T. P. zmarł, a w jego miejsce, po myśli art.136 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wstąpiła jego żona, K. P. . Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014r., sygn. akt III AUa 1050/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał Sprawę Sądowi Okręgowemu – Sądowi Pracy i (...) w G. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, iż istotą niniejszego sporu pozostaje rozstrzygnięcie, czy zatrudnienie ubezpieczonego w spornym okresie od 1 stycznia 1977 r. do 15 maja 1997 r. ubezpieczony był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. odbywało się w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., a zatem, czy wykonywana przez ubezpieczonego praca mieści się (i w których) pozycjach wykazu. Dotyczy to w szczególności takiej pracy montera instalacji sanitarnych, grzewczych i gazowych, która ewentualnie nie polegała na pracy przy spawaniu i nie odbywała się w głębokich wykopach. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli na ewentualne rozstrzygnięcie, czy zmarłemu T. P. przysługiwało prawo do spornej emerytury po myśli art.184 ust.1 i 2 w zw. z art.32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 2 ust.1 i § 4 ust.1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), a w konsekwencji na przyznanie wdowie po ubezpieczonym prawa do niezrealizowanego świadczenia na zasadach art.136 ust.1 cytowanej ustawy. Sąd ponownie rozpoznając sprawę ustalił co następuje: T. P. , urodzony (...) był uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zmarł w dniu 2 stycznia 2014r. W dniu 8 maja 2012r. złożył wniosek o emeryturę w wieku niższym niż 65 lat z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Ubezpieczony 60 lat ukończył 5 czerwca 2012r. i nie był członkiem OFE Skarżący, na dzień 1 stycznia 1999r., legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze ponad 25 lat, w tym nie udowodnił żadnych okresów pracy w szczególnych warunkach wymienionej w wykazie A. Po przeanalizowaniu sprawy ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie uznał za pracę w warunkach szczególnych, pracy w okresie od 1 stycznia 1977r. do 15 maja 1997r. w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. , z uwagi na fakt, iż odwołujący za ten okres nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W toku procesu Sąd ustalił, iż w czasie zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. w spornym okresie od 1 stycznia 1977r. do 15 maja 1997r. ubezpieczony pracował jako spawacz. Do obowiązków T. P. należały prace spawalnicze. Prace te wykonywał w zespole robót Nr 5 tj. w zespole instalacyjnym, który zajmował się instalacjami wodnymi, gazowymi i centralnego ogrzewania. Na stanowisku spawacza pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustalono, że T. P. zmarł w dniu 2 stycznia 2014r. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: zeznań świadków: A. C. , F. D. , H. S. i M. T. (zapis rozprawy z dnia 4 listopada 2014r. 7 min. 55 sek. – 35 min. 38 sek.), akt osobowych ubezpieczonego T. P. (kopetra – k. 92 a.s.),a także akt organu rentowego oraz dołączonych do akt sprawy. Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz na rozstrzygnięcie sprawy. W szczególności Sąd dał w pełni wiarę zeznaniom świadków, gdyż są spójne i wzajemnie się potwierdzają a nadto znajdują potwierdzenie w dokumentacji osobowej T. P. . Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonej K. P. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- W myśl 184 ust 2 ustawy – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012r. – emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługiwała pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Z dniem 1 stycznia 2013r. treść art. 184 ust. 2 ustawy, uległa zmianie – na mocy art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz. 637). Zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 184 ust 2 ustawy, od 1 stycznia 2013r. rozwiązanie stosunku pracy nie jest już przesłanką konieczną do nabycia emerytury na podstawie tego przepisu. W zakresie określenia wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ww. ustawy, rodzajów prac lub stanowisk oraz warunków, na podstawie których ubezpieczonym przysługuje prawo do emerytury art. 32 ust. 4 odsyła do uregulowań Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz.43 ze zm.). Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym akcie prawnym są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Natomiast jak stanowi § 1, ust 1 i 2 rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B. W myśl § 3 i 4 rozporządzenia, pracownik który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w załączonym do rozporządzenia wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 60 lat dla mężczyzn
- ma wymagany 25 letni okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zaś do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin. Przedmiotem sporu pozostawało ustalenie, czy okresy zatrudnienia T. P. w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. w spornym okresie od 1 stycznia 1977r. do 15 maja 1997r. można uznać z okresy pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na danym stanowisku, wykonywanej w szczególnych warunkach, a tym samym, czy ubezpieczony spełniał przesłanki do nabycia emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, po ukończeniu 60 roku życia, a w następnie, czy ubezpieczona K. P. spełnia warunki do niezrealizowanego świadczenia. Warunkiem nabycia uprawnień emerytalnych według art. 184 jest spełnienie przesłanki stażu przed dniem 1 stycznia 1999r. Brak w treści art. 184 przesłanki końcowej daty spełnienia pozostałych warunków nabycia uprawnień emerytalnych (tj. na dzień 31 grudnia 2008r.) powoduje, że ubezpieczeni, którzy w chwili wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych posiadali wymagany okres ubezpieczenia (szczególny i zwykły), mogą realizować prawo do emerytury na starych zasadach po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w art. 32 również po dniu 31 grudnia 2008r. oraz nieprzystąpieniu do OFE i rozwiązaniu stosunku pracy - do 31 grudnia 2012r. Wszystkie przesłanki muszą zostać spełnione łącznie. Należy podkreślić, że okres zatrudnienia może być zaliczony do pracy w warunkach szczególnych, gdy pracownik faktycznie wykonywał prace objęte wykazem prac uprawniających do wcześniejszej emerytury, pomimo że stanowisko jakie mu formalnie przypisano nie jest wymienione w wykazie. Wymieniony wyżej wykaz A nie określa bowiem stanowisk pracy, ale definiuje rodzaj prac, które są uważane za wykonywane w szczególnych warunkach. Decydujące znaczenie dla zakwalifikowania pracy jako realizowanej w szczególnych warunkach ma nie nazwa zajmowanego stanowiska, ale rodzaj, charakter i warunki pracy. Zgodnie z wykazem A, dział XIV poz. 12 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowo wodorowym są pracami w szczególnych warunkach, uprawniającymi do niższego wieku emerytalnego. Według oceny Sądu postępowanie dowodowe przeprowadzone w tej konkretnej sprawie wykazało w sposób jednoznaczny, że ubezpieczony T. P. ukończył 60 rok życia, i na dzień 31 grudnia 1998r. udowodnił łącznie ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym ponad 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach. Nie budzi wątpliwości Sądu, że praca ubezpieczonego w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. w spornym okresie od 1 stycznia 1977r. do 15 maja 1997r. była faktycznie pracą w warunkach szczególnych określoną w wykazie A , dziale XIV: - poz. 12, tj. spawacz przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym. Organ rentowy nie uwzględnił odwołującemu tych okresów pracy, argumentując że nie przedłożył on za te okresy świadectwa pracy w warunkach szczególnych. Trzeba jednak podkreślić, iż w myśl z ugruntowanego już stanowiskiem judykatury i doktryny „sądy pracy i ubezpieczeń społecznych rozpoznając sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych dokonują kontroli zgodności decyzji administracyjnych wydanych w tych sprawach z prawem w trybie odrębnym określonym w kodeksie postępowania cywilnego , w którym to trybie nie obowiązują ograniczenia dowodowe obowiązujące w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed organami rentowymi ” (vide – wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 1996r., sygn. akt III AUr 235/96, Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1997r.., nr 1, poz. 2). Z kolei w wyroku z dnia 25 lipca 1997r. sygn. akt II UKN 186/97 Sąd Najwyższy stwierdził, że: „W postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty określone w § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1984r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) ”( OSNP z 1998r, Nr11, poz. 342 ). Tak więc w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych mogą być przeprowadzane wszelkie dowody zmierzające do prawidłowego rozstrzygnięcia. Z powyższych przyczyn, Sąd stwierdził, że T. P. z dniem 5 czerwca 2012r., tj. z dniem ukończenia wieku emerytalnego spełnił łącznie wszystkie warunków niezbędne do przyznania emerytury z obniżonego wieku, wynikających z treści art. 184, ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). W toku postępowania ubezpieczony T. P. zmarł, a w jego miejsce, po myśli art. 136 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wstąpiła jego żona, K. P. . Zgodnie z art. 136 ww. ustawy w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenia wystąpiła. Roszczenia o wypłatę świadczeń, o których mowa w ust. 1, wygasają po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenia przysługiwały, chyba że przed upływem tego okresu zgłoszony zostanie wniosek o dalsze prowadzenie postępowania. Ustalono, że T. P. zmarł w toku postępowania sądowego w dniu 2 stycznia 2014r., a do sporu skutecznie wstąpiła żona K. , wobec czego Sąd badał, czy odwołująca spełnia przesłanki do wypłaty niezrealizowanego świadczenia po zmarłym mężu. Według oceny Sądu odwołująca K. P. spełnia przesłanki pozwalające na wypłatę niezrealizowanych świadczeń w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) za okres od 6 czerwca 2012r. tj. od daty, w której T. P. nabyłby prawo do emerytury do 2 stycznia 2014r. tj. do dnia zgonu. Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. SSO Jolanta Łanowy