Sad powszechny, III Ca 63/15

(1), E. M. , T. M. , T. B. , L. H. , D. L. , A. M. o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. N. z dnia 28 września 1989r., sygn. akt Ns 923/89 na skutek apelacji wnioskodawcy M. N. , uczestnika L. N.

(1)od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I Ns 1290/13 p o s t a n a w i a : 1. oddalić obie apelacje; 2. zasądzić od wnioskodawcy i uczestnika L. N.

(1)na rzecz uczestniczki T. B. kwoty po 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt III Ca 63/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 16 września 2014 roku Sąd Rejonowy w Nowym Sączu oddalił wniosek M. N. o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. N. z dnia 28 września 1989 roku sygnatura akt Ns 923/89 ( wnioskodawca domagał sie zmiany w/w postanowienia poprzez ustalenie, że jego ojciec L. N.

(1)na podstawie ustawy nabył także wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne ) i stwierdził, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sąd Rejonowy ustalił, że postanowieniem z dnia 28 września 1989 roku Sąd Rejonowy w Nowym Sączu stwierdził, że spadek po W. N. zmarłej w dniu 10 marca 1983 roku w N. , na podstawie ustawy nabyły dzieci: T. B. , K. H. , W. M. i L. N.

(1)po ¼ części, natomiast wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone w N. nabyła w całości córka T. B. . Wniosek w tej sprawie złożyła T. B. , wskazała w nim, że uczestnik L. N.

(1)jest zastąpiony przez syna M. N. , posiadającego pełnomocnictwo. Pełnomocnictwo takie nie zostało dołączone do akt sprawy. Odbyły się dwie rozprawy: pierwsza w dniu 7 września 1989. Zgodnie z protokołem rozprawy stawili się na niej wnioskodawczyni oraz M. N. - pełnomocnik uczestnika L. N.

(1). Sąd rozprawę odroczył na dzień 28 września 1989 roku. Na rozprawie w tym dniu stawili się wnioskodawczyni oraz uczestnicy W. M. i K. H. . W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawcy M. N. nie przysługuje legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. N. . Sąd pierwszej instancji przypomniał, że zgodnie z art. 679 § 2 k.p.c. wniosek o wszczęcie postępowania o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku może zgłosić każdy zainteresowany. Przyjmuje się powszechnie, że tym zainteresowanym jest każda z osób, które spełniają wymagania z art. 1025 k.c. to znaczy mają interes w stwierdzeniu nabycia spadku. Przede wszystkim są to więc osoby wskazane w art. 669 k.p.c. ( spadkobiercy ustawowi i testamentowi ) oraz inne osoby, których interes w wyjaśnieniu spadkobrania może być nawet pośredni. Są to m.in. wierzyciele spadku, nabywcy spadku bądź udziałów w nim, oraz współwłaściciele przedmiotów wchodzących w skład spadku. Okoliczności faktyczne każdej konkretnej sprawy decydują o przyjęciu, czy wnioskodawca jest zainteresowanym w rozumieniu art. 679 k.p.c. czy też nie, oraz, że prawo o którym mowa w tym przepisie musi być skonkretyzowane i realne, a wpływ na nie w wyniku postępowania spadkowego rzeczywisty. Zawsze zatem uzasadnieniem legitymacji do złożenia wniosku z art. 679 k.p.c. jest istnienie rzeczywistego, o charakterze obiektywnym interesu prawnego ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2001 sygn. III CKN 366/00 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2008 roku sygn. akt II CSK 433/07). Zdaniem Sądu Rejonowego nie można uznać, że M. N. posiada taki interes w niniejszym postępowaniu. Wskazywane przez wnioskodawcę wady procedowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, nawet gdyby rzeczywiście istniały, nie czynią z M. N. osoby zainteresowanej w rozumieniu art. 679 § 2 k.p.c. . Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie dotyczy w żaden sposób praw M. N. , a tylko w takim przypadku byłby legitymowany do wystąpienia z wnioskiem w niniejszej sprawie. Nie ma interesu w prawidłowym wykazaniu następstwa prawnego po W. N. . Nie może skutecznie powoływać się na to że jest spadkobiercą L. N.

(1), ponieważ ten żyje. L. N.

(1)jako ustawowy spadkobierca W. N. ma legitymację do wystąpienia z wnioskiem o zmianę postanowienia spadkowego, lecz z takim wnioskiem nie wystąpił. Poparcie wniosku złożonego przez inną osobę nie czyni z niego wnioskodawcy. Z przytoczonych względów na podstawie art. 679 § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy wniosek oddalił. Apelacje od ww. wymienionego orzeczenia złożyli uczestnik L. N.

(1)oraz wnioskodawca M. N. . Uczestnik L. N.

(1)zaskarżył postanowienie w całości i zarzucił mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie naruszenie przepisów prawa procesowego to jest art. 512 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. N. , wobec stwierdzenia, iż wnioskodawca M. N. nie jest legitymowany czynnie do złożenia wniosku, w sytuacji gdy wniosek ten został poparty przez uczestnika L. N.

(1), mającego legitymację czynną do wystąpienia z wnioskiem i udział w postępowaniu. Powołując się na ten zarzut uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Wnioskodawca M. N. również zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego w całości żądając jego uchylenia i rozpoznania wniosku z 21 października 2013 roku a także podjęcia czynności mających na celu wyjaśnienie nieprawidłowości występujących w aktach. Wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez pominięcie przez sąd zgłaszanych przez niego wyjaśnień i błędne ustalenie stanu faktycznego na podstawie dokumentów w aktach sprawy. Zarzucił, że podstawą jego skargi jest art. 401 k.p.c. a nie art. 679 k.p.c. , który dotyczy innej sytuacji. Wskazał, że sąd uznał, iż został prawidłowo zawiadomiony, pomimo braku dowodów doręczeń i braku pełnomocnictwa w aktach sprawy. Podał że nie było go na żadnej z rozpraw we wrześniu 1989 roku i posłużono się jego osobą bez informowania go w sprawie, co narusza jego dobra osobiste. Dalej zarzucił, że sąd przyjął zeznania jego ciotki, która na rozprawie w dniu 28 września 1989r. roku przemilczała fakt posiadania przez jego ojca uprawnień rolniczych. Zarzucił też, że w zakresie pełnomocnictwa sąd dokonał sprzecznych ustaleń, albowiem z jednej strony okoliczność posiadania pełnomocnictwa jest uwzględniona i jest jako pełnomocnik na rozprawie a z drugiej strony nie uznaje go jako zainteresowanego. Dalej podkreślił, że protokół rozprawy z dnia 28 września 1989r. podaje, że stawiły się siostry jego ojca a oni nim nie wspomina. Gdyby był obecny to by zeznał, że ojciec ma uprawnienia rolnicze. Następnie zarzucił, że na rozprawie w dniu 28 września 1989r. zostało odczytane oświadczenie jego ojca, ale nie mogło być to oświadczenie obecnie załączone do akt sprawy, ponieważ to znajdujące się w aktach jest adresowane do sądu wojewódzkiego w Nowym Sączu a nie do Sądu Rejonowego w Nowym Sączu a ponadto w aktach sprawy jest mowa o oświadczeniu L. N.

(2)natomiast na oświadczeniu jest podpisany L. N.

(1). Poza tym na oświadczeniu jest miejsce i data C. 28 września 1989r. a załączona koperta ma stempel C. 3 października 1989. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacje uczestnika i wnioskodawcy nie zasługują na uwzględnienie, albowiem zarzuty w nich zawarte są niezasadne lub nieskuteczne. Nie zachodzą również uchybienia, które Sąd Okręgowy bierze pod rozwagę z urzędu, a skutkiem których byłaby nieważność postępowania. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych. Również ocena prawna stanu faktycznego sprawy w pełni zasługuje na aprobatę. Odnośnie apelacji uczestnika L. N.

(1). W ocenie Sądu Okręgowego nie ma racji apelujący uczestnik zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 512 §1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie. Przypomnieć trzeba, że w/w przepis stanowi, że po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek z uczestników oświadczenia na piśmie cofnięcie wniosku jest skuteczne tylko wtedy, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w terminie wyznaczonym. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w ogóle nie zaistniała sytuacja podlegająca ocenie z punktu widzenia zacytowanego przepisu, albowiem wnioskodawca M. N. nigdy nie dokonał cofnięcia wniosku. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy rozpoznał merytorycznie wniosek M. N. a podstawą jego oddalenia była ocena, że M. N. nie posiada legitymacji czynnej w niniejszej sprawie, której to oceny apelujący uczestnik nie kwestionuje. Nie można zgodzić się także z zawartym w uzasadnieniu apelacji wywodem, że regulacja zawarta w powołanym wyżej przepisie była przeszkodą do oddalenia wniosku M. N. , z tego powodu, że apelujący uczestnik poparł wniosek. W ocenie Sądu Okręgowego oświadczenie o poparciu wniosku ( złożone przez w/w apelującego na rozprawie w dniu 5 marca 2014r. - k. 37 akt) stanowi wyłącznie uzewnętrznienie stanowiska procesowego uczestnika wyrażającego to, że uczestnik uważa wniosek M. N. za zasadny i chce, aby wniosek ten był przez Sąd uwzględniony, natomiast nie zastępuje własnego wniosku uczestnika. Powyższą ocenę uzasadnia po pierwsze zasada dopuszczalności zmiany prawomocnego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku na wniosek, po drugie zasada pisemności wniosku inicjującego postępowanie nieprocesowe a po trzecie wznowieniowy charakter żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 506 k.p.c. sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek; w wypadkach wskazanych w ustawie sąd może wszcząć postępowanie także z urzędu. Zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z urzędu może nastąpić wyłącznie w wypadkach określonych w art. 678 i 690 §2 k.p.c. , przy czym żaden z nich w niniejszej sprawie nie zachodzi. Zgodnie z art. 511 § 1 k.p.c. wniosek o wszczęcie postępowania powinien czynić zadość przepisom o pozwie, z tą zmianą, że zamiast pozwanego należy wymienić zainteresowanych w sprawie. Z zacytowanego przepisu wynika, że podobnie jak pozew, wniosek jest pismem procesowym kwalifikowanym (szczególnym). Musi spełniać obligatoryjne warunki formalne wymagane dla każdego pisma procesowego (zob. art. 126-128 ), a nadto zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie ( art. 187 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2 ). Przepisy szczególne mogą zawierać dodatkowe wymogi (zob. np. art. 529, 607 i 617 ). Brak obligatoryjnych warunków formalnych uzasadnia zastosowanie art. 130 w zw. z art. 13 § 2 . Ponadto wnioski podlegają opłacie sądowej, której brak jest uzupełniany w zasadzie w trybie analogicznym do braków formalnych (zob. art. 130 i n ., art. 511 1 ). Wznowieniowy charakter wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdził Sąd Najwyższy w sprawach o sygn.: III CZP 40/94, III Cz 64/02 i III CK 458/03). Z tych samych powodów jako nieskuteczne należy ocenić złożone do protokołu rozprawy w dniu 16 września 2014r. przez pełnomocnika uczestnika oświadczenie, że „ gdyby Sąd uznał, że M. N. nie ma interesu prawnego to zgłasza się ( w domyśle uczestnik) jako wnioskodawca” . W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie sposób nie zauważyć, że pozycja procesowa wnioskodawcy w aspekcie podstaw żądania zmiany prawomocnego orzeczenia wydanego w sprawie I Ns 923/89 jest odmienna od pozycji procesowej apelującego uczestnika. Wnioskodawca M. N. nie był uczestnikiem postępowania spadkowego po W. N. i sam nie rości sobie pretensji do spadku po w/w osobie, natomiast L. N.

(1)był uczestnikiem postępowania spadkowego po W. N. i należy do grona spadkobierców ustawowych. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13.10.2004r, III CK 82/03 przez uczestnictwo w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, w rozumieniu art. 679 k.p.c. , należy rozumieć formalny udział w tym postępowaniu, a nie stopień aktywności, bierność, czy nawet całkowitą bezczynność zainteresowanego. Nawet zatem wówczas, gdy uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, z różnych powodów, nie brał w nim aktywnego udziału pozostając całkowicie biernym, jest on uczestnikiem takiego postępowania w rozumieniu art. 679 KPC i odnoszą się do niego ograniczenia przewidziane w tym przepisie. W sprawie o sygn. I Ns 923/89 L. N.

(1)był uczestnikiem postępowania, ponieważ: 1) został wskazany we wniosku, 2) był faktycznie reprezentowany przez swojego syna M. N. , który został wymieniony we wniosku jako pełnomocnik i który był obecny na pierwszej rozprawie, 3) uczestnik wiedział o tym, że takie postępowanie spadkowe się toczy, gdyż na potrzeby tej sprawy złożył oświadczenie w kwestii dziedziczenia ( por. oświadczenie z 28 września 1989r - k. 7 akt sprawy I Ns 923/89 i 4) uczestnik został wymieniony w orzeczeniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Wypada zauważyć, że ani wnioskodawca ani apelujący uczestnik w niniejszym postępowaniu nie twierdzą, że w/w oświadczenie z 28 września 1989r. zalegające w aktach sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po W. N. nie zostało sporządzone przez uczestnika a jedynie podnoszą, że dotarło do Sądu po dacie rozprawy. Rozróżnienie ról procesowych wnioskodawcy i apelującego uczestnika w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po W. N. jest istotne o tyle, że dla osób które były uczestnikami postępowania spadkowego, art. 679 k.p.c. przewiduje dodatkowe przesłanki skuteczności żądania zmiany prawomocnego orzeczenia, stwierdzając, że ten kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Jeśli chodzi o kwestię pełnomocnictwa, to znamienna jest wewnętrzna sprzeczność w stanowisku procesowym zarówno wnioskodawcy jak i apelującego uczestnika. Wniosek M. N. , który apelujący uczestnik poparł, oparty jest na założeniu, że M. N. ma legitymację procesową w niniejszej sprawie, ponieważ w sprawie I Ns 923/89 był pełnomocnikiem swojego ojca L. N.

(1). Twierdzenie o tym, że M. N. był pełnomocnikiem ojca L. N.

(1)w sprawie spadkowej pojawia się nie tylko w drugim zdaniu uzasadnienia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie i w oświadczeniu wnioskodawcy na rozprawie w dniu 5 marca 2014r. ( k. 37) ale także np. w treści wniosku M. N. o wydanie kserokopii z akt spraw spadkowych : Ns 1665/58, Ns 1255/65 i Ns 923/89 złożonego do Sądu Rejonowego w Nowym Sączu w dniu 7 lipca 2011r. – ksero wniosku na karcie 45 akt a oryginał w aktach I Ns 1665/58. Z kolei na rozprawie w dniu 16 września 2014r. zarówno wnioskodawca jak i pełnomocnik apelującego uczestnika oświadczyli, że M. N. nie miał pełnomocnictwa od L. N.

(1)do sprawy spadkowej po W. N. . Podsumowując należy stwierdzić, że uznanie L. N.

(1)za wnioskodawcę wymagałoby złożenia przez w/w pisemnego wniosku, precyzującego podstawy faktyczne i prawne żądania zmiany prawomocnego orzeczenia zapadłego w sprawie I Ns 923/89 odnoszące się do jego osoby. Wniosek taki nie został złożony w związku z czym Sąd Rejonowy zasadnie ograniczył się do oceny wniosku M. N. . W ocenie Sądu Okręgowego przytoczona na poparcie zasadności zarzutu apelacji uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1969r. sygn. III CZP 91/69, nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ zapadła w odmiennym stanie faktycznym a mianowicie w sprawie o dział spadku. W ocenie Sądu Okręgowego nie można stawiać znaku równości pomiędzy żądaniem działu spadku, które przysługuje wszystkim spadkobiercom na jednakowych zasadach i nie ulega przedawnieniu a żądaniem zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które jak wspomniano wyżej ma charakter wznowieniowy i może być skutecznie złożone tylko w sytuacjach określonych w art. 679 k.p.c. Odnośnie apelacji wnioskodawcy M. N. . Apelacja M. N. również nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ apelujący nie zdołał podważyć prawidłowej oceny Sądu I instancji, że nie posiada on legitymacji czynnej do złożenia wniosku. Podkreślenia wymaga, że chociaż M. N. pierwotnie twierdził, że był pełnomocnikiem L. N.

(1)w sprawie I Ns 923/89, to jednocześnie wyraźnie oświadczył, że składa wniosek we własnym imieniu. O braku legitymacji czynnej wnioskodawcy przesądza fakt, że nie jest spadkobiercą L. N.

(1)( gdyż ten żyje), nie domaga się stwierdzenia nabycia spadku na swoją rzecz ( nie twierdzi bowiem, że jest spadkobiercą W. N. w części dotyczącej gospodarstwa rolnego a indagowany przez Sąd Rejonowy przyznał, że sam nie posiada wykształcenia rolniczego a na roli pracował tylko trochę w wakacje), a zarazem nie wykazuje jaki stosunek prawny istniejący między nim a apelującym uczestnikiem miałby uzasadniać złożenie wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia w taki sposób, aby L. N.

(1)dziedziczył także tę część spadku, która obejmuje udział we współwłasności gospodarstwa rolnego. Nie ma racji wnioskodawca zarzucając, że jego legitymacja czynna wynika z faktu, że w sprawie I Ns 923/89 występował jako pełnomocnik L. N.

(1). Pomijając już fakt, że w zależności od potrzeb wnioskodawca raz oświadcza, że był pełnomocnikiem ojca w sprawie spadkowej po W. N. a raz okoliczności tej zaprzecza, stwierdzić trzeba, że osoba, której udzielono pełnomocnictwa procesowego przez sam ten fakt nie uzyskuje statusu uczestnika. W konsekwencji nie może skutecznie we własnym imieniu inicjować sprawy o zmianę prawomocnego postanowienia spadkowego. Jako niezasadny ocenić należało zarzut apelacji dotyczący podstawy prawnej wniosku M. N. . Po pierwsze tryb określony w art. 679 k.p.c. zastępuje skargę o wznowienie postępowania. Po drugie skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 401 pkt. 2 k.p.c. ( por. pismo wnioskodawcy k. 8) skutecznie może złożyć wyłącznie osoba, która posiada przymiot strony a dokładnie uczestnika postępowania nieprocesowego. Z kolei osoba, która nie była uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego prawa. W takim wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia możności działania – art. 524 §2 k.p.c. M. N. nie wykazał, aby orzeczenie wydane w sprawie I Ns 923/89 naruszało jego prawa – o czym była wyżej mowa. Pozostałe zarzuty poniesione w apelacji wnioskodawcy dotyczą meritum sprawy i jako takie nie mogą odnieść zamierzonego skutku, albowiem Sąd I instancji nie dokonywał oceny prawidłowości prowadzenia postępowania w sprawie I Ns 923/89 ani zgodności z prawem wydanego w w/w sprawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zupełnie nieskuteczne są także zawarte w apelacji wnioskodawcy zarzuty dotyczące procedowania i prawidłowości orzeczeń wydanych w sprawach I Ns 1665/58 oraz Ns 1255/65, albowiem żądanie wniosku tych spraw nie dotyczyło. Zgodnie z art. 383 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania wniosku ani występować z nowymi roszczeniami. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt.1.sentencji w oparciu o art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 §2 k.p.c. W pkt.2 orzeczono na zasadzie art. 520 §3 k.p.c. . (...)