Sad powszechny, III Ca 1993/13

Sygn. akt III Ca 1993/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Arkadia Wyraz - Wieczorek Sędzia SO Aleksandra Janas (spr.) Sędzia SR (del.) Anna Hajda Protokolant Wioletta Matysiok po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2014 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa M. C. i M. C. - D. przeciwko R. C. o alimenty na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt III RC 609/12 1 zmienia zaskarżony wyrok: a w punkcie 2 w ten sposób, że powództwo M. C. – D. oddala, b w punkcie 5 o tyle, że w miejsce kwoty 600zł nakazuje pobrać kwotę 420zł (czterysta dwadzieścia złotych), c w punkcie 6 w ten sposób, że nie obciąża powódki M. C. – D. kosztami procesu; 1 oddala apelację w pozostałym zakresie; 2 zasądza od pozwanego na rzecz powódki M. C. kwotę 300zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego; 3 nie obciąża powódki M. C. – D. kosztami postępowania odwoławczego. SSR (del.) Anna Hajda SSO Arkadia Wyraz - Wieczorek SSO Aleksandra Janas UZASADNIENIE M. D. , matka małoletniej powódki M. C. , wniosła jej imieniem o zasądzenie alimentów od ojca R. C. w wysokości po 800 zł miesięcznie. Ponadto wniosła o zasadzenie od pozwanego na swoją rzecz alimentów w kwocie po 1.000 zł miesięcznie, płatne do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu podała, że strony pozostają w związku małżeńskim, z którego pochodzi małoletnia M. C. , są faktycznej separacji, zaś pozwany odmawia łożenia odpowiednich kwot na powódkę oraz małoletnią córkę M. C. . Powódka podała także, że pozwany pracuje jako górnik, zarabia średnio 3.500 zł netto miesięcznie i ma prawo do dodatkowych świadczeń pieniężnych, a bez jego pomocy nie jest w stanie utrzymać siebie i małoletniej córki. Zaznaczyła, że aktualnie odbywa staż zawodowy w ramach rejestracji w PUP i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości po 800 zł miesięcznie. W odpowiedzi na pozew R. C. uznał żądanie pozwu do kwoty po 400 zł miesięcznie na rzecz małoletniej powódki M. C. , wnosząc o oddalenie jej powództwa w pozostałej części oraz o oddalenie powództwa M. C. – D. w całości. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Jastrzębiu- Zdroju zasądził od pozwanego na rzecz małoletniej powódki M. C. alimenty w kwocie po 700 zł miesięcznie, płatne z góry do 15 dnia każdego miesiąca do rąk matki małoletniej powódki M. C. - D. , począwszy od 22 października 2012 r. z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności którejkolwiek z rat oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki M. C. - D. alimenty w kwocie po 300 zł miesięcznie, płatne z góry do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od 22 października 2012 r. z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności którejkolwiek z rat, w pozostałej części powództwa oddalił, odstąpił od obciążania małoletniej powódki M. C. oraz powódki M. C. – D. opłatą stosunkową od oddalonych powództw, nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju tytułem nieuiszczonej opłaty stosunkowej łącznie kwotę 600 zł, zasądził od pozwanego na rzecz M. C. – D. kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego, wyrokowi w punkcie 1 i 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Orzeczenie to zapadło przy ustaleniu, że M. D. i R. C. zawarli związek małżeński przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w J. w dniu 6 sierpnia 2005 r. Ze związku stron pochodzi małoletnia M. C. , urodzona (...) Między małżonkami C. nie toczy się sprawa o rozwód ani o separację. Małoletnia M. C. ukończyła 6 lat, uczęszcza do przedszkola. Opłata za przedszkole wraz z kosztami edukacji małoletniej to kwota ok. wynosi 350 zł miesięcznie, zakup wyżywienia ok.300-400 zł miesięcznie, środki czystości i higieny osobistej 70 zł miesięcznie, odzież ok. 30-100 zł miesięcznie, koszty lekarstw ok.150-200zł miesięcznie. M. D. w dacie wyrokowania miała 39 lat, posiada wykształcenie zawodowe, z zawodu jest elektrykiem mechanikiem. Od 1 czerwca 2010 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. , w ramach którego od odbywała szkolenie, a następnie staż, za który otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 844,44 zł netto miesięcznie. Swój miesięczny koszt utrzymania powódka oceniła na kwotę 1500zł. Powiatowe Urzędy Pracy w P. i J. dysponowały ofertami pracy dla osób bez zawodu z wynagrodzeniem w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie. Sąd Rejonowy ustalił nadto, że pozwany R. C. w dacie wyrokowania liczył sobie 44 lat, posiadał wykształcenie podstawowe, z zawodu był górnikiem. Pracował w KWK (...) w J. , gdzie zarabiał średnio netto 3.816 zł miesięcznie. Nadto miał prawo do dodatkowych świadczeń, jak barbórka, 14. pensja, deputat węglowy, premia jednorazowa. R. C. wraz z powódką i małoletnią córką M. C. zajmował mieszkanie spółdzielcze własnościowe typu M-5 i ponosił wszystkie opłaty związane z tym opłaty, łącznie około 725zł miesięcznie. Pozwany spłacał tez zobowiązania, w tym kredyt hipoteczny w miesięcznej racie po 570 zł, który zaciągnął wraz z żoną, ratę pożyczki w (...) (660 zł) oraz w kasie pożyczkowo – zapomogowej w miejscu pracy. Łącznie wysokość rat wynosi 2030zł miesięcznie. Swój miesięczny koszt utrzymania ocenił na 600 – 700 zł, co obejmuje zakup żywności i papierosów. Powyższe okoliczności doprowadziły Sąd Rejonowy do przekonania, że powództwa zasługują na częściowe uwzględnienie. Sąd wskazał, że małoletnia M. C. nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie i usprawiedliwione jej potrzeby związane z wiekiem, edukacją, stanem zdrowia, etapem rozwoju psychofizycznego są znaczne i sięgają średnio kwoty 1.000 zł miesięcznie. Pozwany powinien partycypować zatem w tych kosztach do kwoty po 700 zł miesięcznie, która mieści się w granicach jego możliwości zarobkowych pozwanego i nie doprowadzi do jego nadmiernego obciążenia, ani nie spowoduje zbytniego zubożenia. Sąd zważył przy tym, pozwany zarabia średnio 3.816 zł netto miesięcznie, a wraz 14 pensją i barbórką jego średni dochód za miesiąca od stycznia do sierpnia 2013r. wyniósł 4.350 zł. Sąd pierwszej instancji miał też na uwadze, że pozwany nie uczestniczy w wychowaniu małoletniej, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w wysokości zasądzonych alimentów. Sąd Rejonowy wskazał też, że choć fakt pozostawania przez małżonków C. w separacji faktycznej nie uchyla obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny i świadczenia pomocy materialnej, jednak nie może się to odbywać nadmiernym kosztem jednego z małżonków. Porównanie stopy życiowej, jaką zapewniają stronom ich możliwości zarobkowe i stan majątkowy, prowadziło do przekonania, że pozwany – z uwagi na osiągany dochód - znajduje się w lepszej, aniżeli powódka, sytuacji finansowej i powinien łożyć na jej rzecz kwotę 300zł miesięcznie. Polepszy ona sytuację finansową powódki i nie obciąży pozwanego w nadmierny sposób. Powódka, jak wynika z pism okolicznych powiatowych urzędów pracy, ma możliwość podjęcia pracy z wynagrodzeniem w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie, to jest 1.181,38 zł netto miesięcznie, a więc wyższej aniżeli dotychczas otrzymywane stypendium w wysokości netto 844 zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie zapadło na podstawie art.133 § 1 k.r.o. i art.135 k.r.o. O kosztach sądowych orzeczono na zasadzie art. 100 k.p.c. i art. 113 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , a o rygorze natychmiastowej wykonalności na zasadzie art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając, go w części, to jest co do punktu 1, 2, 5 i 6 oraz wnosząc o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego alimentów na rzecz M. C. w kwocie po 400zł miesięcznie wraz z odsetkami w przypadku zwłoki płatności od dnia wytoczenia powództwa oraz oddalenie roszczenia w zakresie zasądzenia alimentów na rzecz M. C. - D. lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu. Zarzucił obrazę: art. 133 § 1 k.r.o. poprzez pominięcie możliwości zarobkowych powódki M. C. - D. i zwolnienie jej prawie całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania córki i ograniczenie jej obowiązku alimentacyjnego do osobistych starań o wychowanie dziecka, podczas gdy matka małoletniej jest osobą młodą, zdrową, zdolną do zarobkowania, zaś jej osobiste starania wobec córki są realizowane w nieznacznym zakresie, gdyż małoletnia uczęszcza do przedszkola, zaś popołudniami, a także często w weekendy, zajmuje się nią babcia; art. 135 k.r.o. poprzez jego błędną wykładnię wynikającą z przyjęcia, iż podstawą ustalenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych do alimentacji są faktyczne wydatki związane z utrzymaniem wskazane przez powódki, podczas gdy uzasadnione potrzeby należy oceniać obiektywnie, z uwzględnieniem wieku dziecka i jego potrzeb; art. 101 k.p.c. poprzez zasądzenie od pozwanego opłaty sądowej, podczas gdy nie dał on podstaw do wytoczenia powództwa, a powódki nie zwróciły się do niego przed wystąpieniem na drogę sądową z żądaniem zapłaty alimentów, zaś pozwany starał się uczestniczyć w kosztach utrzymania córki. Ponadto zarzucił sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym poprzez przyjęcie: że koszt wyżywienia małoletniej to kwota 400zł miesięcznie, a środków higienicznych 80zł miesięcznie, że pozwany nie uczestniczy w wychowaniu córki i nie przyczynia się w inny sposób do zaspokajania jej potrzeb oraz że M. D. wymaga wsparcia finansowego ze strony pozwanego, podczas gdy koszty utrzymania jakie ponosi pozwany uzasadniają, iż nie jest w stanie uiszczać na rzecz powódki kwoty 300 zł miesięcznie. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje. Apelacja pozwanego okazała się częściowo zasadna. Sąd Okręgowy generalnie akceptuje i be zbędnego powtarzania uznaje za swoje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, jednakże nie w pełni podziela wnioski, jakie z ustaleń tych wywiódł Sąd Rejonowy. Przede wszystkim Sąd ten, mimo iż dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych błędnie przyjął, iż możliwości zarobkowe małżonki pozwanego i istniejąca dysproporcja między dochodami stron uzasadniają uwzględnienie jej żądania. Sąd drugiej instancji przeprowadził dowód z uzupełniającego przesłuchania stron na okoliczność ich aktualnej sytuacji majątkowej i na tej podstawie ustalił, iż od 9 grudnia 2013r. powódka M. D. zatrudniona jest obecnie na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 8,87 zł brutto za godzinę, z czego otrzymuje miesięcznie ok. 900 zł netto, ponadto zamieszkuje wraz z małoletnią córką u swojej matki; pozwany nadal pracuje na powierzchni na zakładzie przeróbczym, z uwagi na doznany uraz nogi (złamanie) nie ma obecnie szansy na powrót do pracy pod ziemią, korzysta z zasiłku chorobowego otrzymując 900 zł miesięcznie. Pozwany nie spożywa już alkoholu, jednakże nadal pali papierosy, ponosi też dodatkowe koszty leczenia związane z zaistniałym pracy wypadkiem, a jego koszty utrzymania wynoszą całościowo ok. 2.500 zł. R. C. i M. D. są nadal małżeństwem, przy czym pozostają w separacji faktycznej. W takiej sytuacji Sąd Okręgowy stojąc na stanowisku, iż art.27 k.r.o. jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, uznał, iż separacja faktyczna nie spowodowała zniesienia obowiązku istniejącego z mocy art. 27 k.r. i o. pomiędzy małżonkami, natomiast mogła mieć wpływ na jego ukształtowanie i zakres. Równocześnie orzekając miał także na uwadze to, iż zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1972r., IIICZP 43/7, OSNC 1972/11/198 także w wypadku zerwania pożycia małżeńskiego niewinny małżonek ma w stosunku do drugiego małżonka roszczenie z art. 27 k.r. o. o zaspokajanie potrzeb rodziny według zasady równej stopy życiowej. Zakres obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wyznaczają ich siły, to jest możliwości wypełniania tego obowiązku, wynikające ze stanu fizycznego i psychicznego każdego z małżonków oraz możliwości zarobkowe i majątkowe każdego z nich - art. 135 §1 k.r. i o. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1999 r. w sprawie o sygn. III CKN 446/98, zakres przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny wyznaczają możliwości zarobkowe każdego z małżonków, a nie faktycznie uzyskiwane dochody. W konsekwencji nie powstaje obowiązek jednego z małżonków zaspakajania potrzeb rodziny w miejsce drugiego z nich, który w sposób nieuzasadniony nie wykorzystuje własnych możliwości zarobkowych. Przy czym podkreślić należy, iż zarobkowych i majątkowych możliwości nie można utożsamiać wyłącznie z wysokością faktycznych aktualnie uzyskiwanych zarobków, albowiem w ocenie zarobkowych i majątkowych możliwości mieszczą się również te niewykorzystane, jeżeli są tylko realne, a w uzasadnionych przypadkach obejmują one także wysokość zarobków, które zobowiązany jest w stanie uzyskać, lecz nie osiąga ich z przyczyn nie zasługujących na usprawiedliwienie, np.: niewykonywanie przez obowiązanego wyuczonego i dobrze wynagradzanego zawodu, podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin, bądź też praca dorywcza. (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 1972 r., III CRN 470/71; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1972 r., III CRN 470/71). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż powódka M. D. nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowych, albowiem, jak twierdzi, otrzymuje ona za świadczoną pracę wynagrodzenie w wysokości ok.900 zł miesięcznie, natomiast jak ustalił Sąd Rejonowy Powiatowe Urzędy Pracy w P. i J. dysponują ofertami pracy dla osób bez zawodu z wynagrodzeniem w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie. Z tych zatem przyczyn, uwzględniając aktualne problemy zdrowotne pozwanego i związane z tym obniżenie jego wynagrodzenia, jak i faktyczne możliwości zarobkowania powódki, Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo o alimenty na rzecz tej powódki powinno zostać oddalone. Trzeba mieć też na uwadze, że pozwany ponosi wszystkie ciężary związane z utrzymaniem wspólnego mieszkania stron i spłaca zobowiązania, z których przynajmniej część obciąża oboje małżonków. W tym zatem zakresie apelacja odniosła skutek, natomiast pozostałe podniesione w niej zarzuty okazały się bezzasadne, co należy w szczególności odnieść do tej części apelacji, w której skarżący kwestionuje wysokość usprawiedliwionych potrzeb swej córki. Składają się na nie potrzeby w zakresie mieszkania, odzieży, żywności, leczenia na wypadek choroby, odpoczynku, kształcenia, dbałości o rozwój fizyczny i intelektualny. Ich wysokość została szczegółowo przedstawiona przez matkę i zważywszy na wiek dziecka nie wydaje się nadmierna. Wbrew zarzutom apelującego Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż pozwany jest w stanie łożyć na rzecz powódki M. C. alimenty w wysokości po 700zł miesięcznie. Przemawia za tym zakres faktycznych możliwości zarobkowych pozwanego oraz fakt, że to na matce powódki spoczywa niemal w całości obowiązek sprawowania nad nią bieżącej pieczy. Podkreślenia wymaga przy tym, że aktualne kłopoty zdrowotne pozwanego mają przejściowy charakter, a sam pozwany – choć zdarzenie miało miejsce w pracy – nie podjął żadnych kroków aby uzyskać świadczenia należne mu od pracodawcy. Z powyższych względów w oparciu o art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok we wskazany w punkcie 1 orzeczenia sposób, w pozostałej części apelację jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w oparciu o art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art.101 k.p.c. ponieważ pozwany nie spełnił wszystkich wymienionych w tym przepisie wymogów. O kosztach postępowania odwoławczego należnych powódce M. C. orzeczono w oparciu o art.100 k.p.c. w zw. z art. 108§ 1 k.p.c. i przy zastosowaniu w związku z § 6 ust. 3 w zw. z § 12 ust. 1 pkt.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu . Jednocześnie z uwagi na charakter sprawy oraz trudną sytuację majątkową drugiej powódki, na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Okręgowy postanowił nie obciążać jej kosztami postępowania odwoławczego związanymi z uwzględnieniem apelacji pozwanego. SSR (del.) Anna Hajda SSO Arkadia Wyraz – Wieczorek SSO Aleksandra Janas