Sygn. akt I ACz 852/12 POSTANOWIENIE Dnia 5 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Artur Kowalewski (spr.) Sędziowie: SSA Marta Sawicka SSA Eugeniusz Skotarczak po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r., w S. , na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa H. S. przeciwko A. K.
(1)oraz K. K. o rozwiązanie umowy dożywocia ewentualnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na skutek zażalenia pełnomocnika powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I C 64/11 postanawia: I. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:
- umorzyć postępowanie w części dotyczącej żądania rozwiązania umowy dożywocia;
- zawiesić postępowanie w zakresie roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW (...) , prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z rzeczywistym stanem prawnym; II. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie; III. uchylić postanowienie Sąd Okręgowego w Szczecinie z dnia 17 września 2012 r., w przedmiocie stwierdzenia niewłaściwości rzeczowej w zakresie roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW (...) , prowadzonej przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z rzeczywistym stanem prawnym i przekazania jej do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin – Centrum w Szczecinie jako rzeczowo właściwemu; IV. przyznać radcy prawnemu D. M. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Szczecinie kwotę 1 800 (tysiąc osiemset) złotych powiększoną o wartość należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. SSA M. Sawicka SSA A. Kowalewski SSA E. Skotarczak UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Szczecinie, w oparciu o art. 355 k.c. , umorzył postępowanie w sprawie z powództwa H. S. z tej przyczyny, że powódka zmarła, a roszczenia z prawa dożywocia wygasają z chwilą śmierci dożywotnika (tom II, k. 262-263). Na powyższe postanowienie zażalenie sformułował pełnomocnik z urzędu nieżyjącej powódki, zarzucając mu naruszenie art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania wszczętego za życia powódki w związku z jej śmiercią oraz naruszenie art. 355 § 2 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, iż postanowienie o umorzeniu postępowania z powodu śmierci powódki może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym. Wskazując na powyższe uchybienia wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie w całości i zawieszenie toczącego się postępowania, na podstawie art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. oraz przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu dla powódki z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniach przed Sądem I instancji oraz przed Sądem Apelacyjnym w Szczecinie wywołanym zażaleniem powódki i zakończonym prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2011 r. - sygn. akt I A Cz 831/11 według norm przepisanych oraz przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu dla powódki z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu wywołanym niniejszym zażaleniem. W uzasadnieniu podał, że ustalenia zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu odpowiadają stanowi faktycznemu jedynie częściowo. Sąd Okręgowy pominął bowiem ewentualne żądanie pozwu polegające na ustaleniu treści księgi wieczystej w oparciu o art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , które w razie śmierci powódki nie może ulec zawieszeniu, albowiem nie jest roszczeniem osobistym, które wygasa wraz ze śmiercią uprawnionego. Tym samym – zdaniem skarżącego, postępowanie powinno ulec zawieszeniu w całości w oparciu o art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. (tom II, k. 273-275) Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Zażalenie pełnomocnika zmarłej powódki okazało się uzasadnione w części, w której zakwestionował on skuteczność umorzenia postępowania w zakresie roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Nie może budzić wątpliwości to, że roszczenie, którego podstawę stanowi dyspozycja art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , jest roszczeniem majątkowym, które zgodnie z art. 922 § 1 k.c. podlega dziedziczeniu i jako takie – w razie śmierci powódki, przysługuje jej spadkobiercom. Do czasu zgłoszenia się następców prawnych zmarłej postępowanie ulega zawieszeniu z urzędu w oparciu o art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. Zawieszenie ma skutek od chwili śmierci powódki, a orzeczenia wydane po tym zdarzeniu sąd uchyla z urzędu ( art. 174 § 2 k.p.c. ). Specyfika niniejszego postępowania, której w sposób wystarczający nie uwypukla skarżący, polega na skoncentrowaniu w jednym postępowaniu dwóch – subsydiarnie określonych roszczeń, rodzajowo odmiennych, wywołujących różne skutki w razie śmierci zgłaszającego je strony. Rację ma Sąd Okręgowy, czego pełnomocnik powódki nie kwestionuje, że roszczenie z umowy dożywocia z uwagi na osobisty charakter nie podlega dziedziczeniu, a wygasa, tamując możliwość dalszego prowadzenia sprawy z udziałem następców prawnych powoda. W tym zatem stanie sprawy zawieszenie postępowania w części dotyczącej dożywocia – jak domaga się skarżący, pozbawione byłoby zarówno podstaw prawnych jak i racjonalnego uzasadnienia. Umorzenie postępowania w tej części było zatem prawidłową czynnością Sądu Okręgowego, niezależnie od omyłkowo wskazanej podstawy prawnej (zamiast art. 355 k.p.c. wskazano 355 k.c. ) takiego rozstrzygnięcia. Reasumując, w oparciu o art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. , zażalenie należało oddalić w części zawierającej wniosek o zawieszenie postępowania w przedmiocie roszczenia z umowy dożywocia, o czym orzeczono w punkcie II sentencji orzeczenia. Orzeczenie to obejmuje również te wnioski zażalenia, w których pełnomocnik powódki domagał się przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Ma ono wszakże wyłącznie wymiar formalny, czyniąc zadość obowiązkowi wydanie orzeczenia w pełnych granicach środka odwoławczego, według stanu rzeczy z chwili orzekania. Dostrzec bowiem należy, iż o żądaniu tym Sąd Okręgowy orzekł postanowieniem z dnia 2 października 2012 r., którym dokonał uzupełnienia zaskarżonego orzeczenia. Natomiast istotnym uchybieniem Sądu I instancji – i tu należy przyznać rację skarżącemu, mającym wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, było pominięcie roszczenia ewentualnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Roszczenie to, z natury majątkowe, otwiera drogę do prowadzenia procesu z udziałem następców prawnych zmarłej i obliguje Sąd orzekający, stosownie do art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. , do zawieszenia postępowania do czasu zgłoszenia się spadkobierców zmarłej. Jako, że Sąd Okręgowy w całości postępowanie umorzył należało - w oparciu o art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. - rozstrzygnięcie zmienić w ten sposób, że na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. umorzyć postępowanie co do roszczenia z umowy dożywocia i na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. , zawiesić postępowanie co do roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej. O powyższym rozstrzygnięto w punkcie I sentencji orzeczenia. Jak wyżej wskazano, zawieszenie postępowania wywołuje skutek od chwili śmierci strony ( art. 174 § 2 k.p.c. ), co tym samym obligowało sąd odwoławczy do uchylenia wydanego przez Sąd Okręgowy w dniu 17 września 2012 r. postanowienia w przedmiocie stwierdzenia swojej niewłaściwości rzeczowej i przekazania sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sądowi właściwemu (k. 283 – 284). O nie dopuszczalności jego wydania wprost przesądza dyspozycja art. 179 § 3 k.p.c. , wedle której w okresie zawieszenia dokonywane mogą być przez sąd wyłącznie czynności mające na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenia powództwa lub dowodu. Nie jest przy tym tak, jak wskazuje Sąd Okręgowy w jego uzasadnieniu, jakoby potrzeba jego wydania zaktualizowała się dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Jego treść nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że zostało nim umorzone całe postępowanie w sprawie, a zatem także to, które dotyczyło roszczenia ewentualnego. Bez jego uprzedniego wzruszenia, zważywszy na związanie sądu treścią wydane przez siebie postanowienia ( art. 358 k.p.c. ), dokonanie tego rodzaju czynności procesowej było co do zasady niedopuszczalne. Dla wyczerpania całości argumentacji wskazać należy, iż naruszenie art. 355 § 2 k.p.c. przejawiające się w wydaniu zaskarżonego postanowienia na posiedzeniu niejawnym, nie wpłynęło na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. W sytuacji zatem, w której skuteczność zarzutów formalnych uzależniona jest od wpływu stwierdzonego naruszenia prawa procesowego na treść zaskarżonego orzeczenia (za wyjątkiem przypadku nieważności postępowania, co w niniejszej sprawie niewątpliwie nie miało miejsca), kwestia ta nie miała dla kierunku rozstrzygnięcia sądu odwoławczego istotnego znaczenia. Symptomatyczne jest przy tym, że sam pełnomocnik powódki takiego związku również nie dostrzegł. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. , określając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w oparciu o § 2 ust. 1 i 3, § 3 ust. 1 oraz § 6 pkt 6 w związku z art. § 12 pkt 2 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu . SSA M. Sawicka SSA A. Kowalewski SSA E. Skotarczak