Sygn. akt I Ns 437/12 POSTANOWIENIE Z. , dnia 28 grudnia 2012 roku Sąd Rejonowy w Złotoryi I Wydział Cywilny w składzie : Przewodniczący: SSR Piotr Krawczuk Protokolant: st. sekr. sądowy Bożena Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2012 roku w Z. sprawy z wniosku D. M. przy udziale A. F. , J. F.
(1), M. F.
(1), S. F. , M. F.
(2), M. F.
(3), H. G. , Z. F. , P. G. , R. G. , R. B. , M. B. , E. B. , R. P. , B. R. , A. G.
(1), M. S. , A. G.
(2), B. F. i E. F. o stwierdzenie nabycia spadku po J. F.
(2)postanawia: I. stwierdzić, że spadek po J. F.
(2), zmarłej dnia 06 października 2009 roku w Z. , ostatnio stale zamieszkałej w G. numer 36, gmina Z. , nabyła na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 17 lutego 2009 roku w sposób prosty siostrzenica spadkodawczyni D. M. z domu G. córka K. i Z. z domu F. w całości; II. zasądzić od uczestnika postępowania J. F.
(1)na rzecz wnioskodawczyni D. M. kwotę 50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. nakazać uczestnikowi postępowania J. F.
(1), aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Złotoryi kwotę 1502,78 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa. sygn. akt I Ns 437/12 UZASADNIENIE D. M. złożyła wniosek o stwierdzenie, że nabyła spadek po zmarłej J. F.
(2)na podstawie testamentu własnoręcznego spadkodawczyni sporządzonego w dniu 17 lutego 2009 r., który złożyła w Sądzie celem jego otwarcia i ogłoszenia. Z żądaniem powyższym nie zgodził się jeden z braci zmarłej J. F.
(1). Kwestionował on rozrządzenia spadkodawczyni, które nie ograniczały się do jednego testamentu i domagał się stwierdzenia nabycia spadku na podstawie przepisów ustawy. Pozostali krewni spadkodawczyni, którzy brali udział w postępowaniu: M. F.
(1), S. F. , Z. F. , M. F.
(2), B. R. , A. G.
(1), P. G. , R. G. , A. F. , H. G. , R. B. , M. B. , E. B. , M. S. , A. G.
(2), B. F. , E. F. , M. F.
(3)i R. P. mieli rozbieżne stanowiska co do ważności testamentów spadkodawczyni i niektórzy z nich: S. F. , H. G. , Z. F. i M. F.
(1)byli zgodni, że spadek powinien dziedziczyć brat zmarłej J. F.
(1). Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny sprawy: W dniu 06 grudnia 2009 r. w Z. zmarła J. F.
(2)córka M. i M. z domu S. , ostatnio stale zamieszkała w G. pod numerem 36, gmina Z. . Dowód: odpis skrócony aktu zgonu J. F.
(2)(k.5 akt o sygn. I Ns 683/09). J. F.
(2)była panną. Nie miała dzieci. Jej rodzice nie dożyli otwarcia spadku. Miała siedmioro rodzeństwa: S. F. , Z. G. z domu F. , H. K. z domu F. , W. F.
(1), W. F.
(2), A. G.
(1)z domu F. i J. F.
(1), z których tylko jedno, A. G.
(1)dożyło otwarcia spadku. S. F. zmarł w dniu 23 maja 1993 r. i pozostawił po sobie pięcioro dzieci: M. F.
(1), S. F. , J. F.
(1), H. G. z domu F. i Z. F. . Z. G. zmarła w dniu 21 grudnia 2006 r. i pozostawiła po sobie troje dzieci: D. M. z domu G. , R. G. i P. G. . Miała jeszcze jedno dziecko, G. G.
(3), który zmarł w wieku dziecięcym. H. K. zmarła w dniu 20 sierpnia 2008 r. i pozostawiła po sobie jedno dziecko, córkę E. B. z domu K. . W. F.
(1)zmarł w dniu 28 października 1981 r. i pozostawił po sobie dwoje dzieci: R. B. z domu F. i M. B. z domu F. . W. F.
(2)zmarł w dniu 27 czerwca 1977 r. i miał sześcioro dzieci: J. F.
(1), M. F.
(2), B. R. z domu F. oraz Z. F. , która zmarła w wieku dziecięcym, W. P. z domu F. , która zmarła w dniu 17 maja 2000 r. i H. F. , który zmarł w dniu 12 listopada 1998 r. W. P. postawiła po sobie syna R. P. , a H. F. troje dzieci: B. F. , E. F. i M. F.
(3). J. F.
(1)zmarł w dniu 04 lutego 1993 r. i pozostawił po sobie dwoje dzieci: A. F. i M. S. z domu F. . Dowód: odpisy skrócone aktów zgonu, urodzenia i małżeństwa rodzeństwa spadkodawczyni i ich zstępnych (k.3,25,179-184), zapewnienia spadkowe wnioskodawczyni i uczestników postępowania (k.122-124,313 odwr.,338,442-443,461). J. F.
(2)sporządziła za życia pięć testamentów własnoręcznych, z których każdy opatrzyła datą i podpisała. W pierwszym testamencie, który nosił datę 14 stycznia 2005 r. powołała do spadku D. M. urodzoną (...) córkę K. i Z. G. , zamieszkałą w C. przy ulicy (...) i wskazała, że przekazuje jej zabudowania gospodarcze z pokojami mieszkalnymi i działkę siedliskową z ogrodem 0,1344 ha, co stanowi 1/4 zabudowań własności. W drugim testamencie, opatrzonym datą 15 stycznia 2005 r. powołała do spadku A. G.
(2)urodzoną (...) w Z. , córkę P. i U. G. , zamieszkałą G. 104, (...)-(...) Z. , której tak jak poprzednio postanowiła przekazać zabudowania gospodarcze z pokojami mieszkalnymi i działkę siedliskową z ogrodem 0,1344 ha, co stanowi 1/4 zbudowań własności. W trzecim testamencie, datowanym na dzień 22 stycznia 2005 r. ponownie powołała do spadku A. G.
(2), a w czwartym, z dnia 25 listopada 2006 r. oświadczyła, że na wypadek śmierci sporządza własnoręcznie testament, w którym zapisuje w spadku swojej siostrzenicy D. M. z domu G. mieszkanie położone pod podanym wyżej adresem, czyli (...) , (...) -516, z całym urządzeniem i wyposażeniem, zapisuje jej też zabudowania gospodarcze, działkę gruntu nr (...) o powierzchni 0,1344 ha oraz działkę siedliskową nr (...) , co stanowi 1/4 zabudowań własności, a przy tym wydziedzicza pozostałych spadkobierców. Piąty testament został sporządzony przez spadkodawczynię w dniu 17 lutego 2009 r. i treścią odpowiadał testamentowi datowanemu na dzień 25 listopada 2006 r. Opisany w testamentach majątek wyczerpywał prawie cały spadek. Poza tym zmarła pozostawiła dla spadkobiercy D. M. list z adnotacją „po śmierci”, który zawierał jej dyspozycje co do nagrobka, mszy kościelnych oraz informował o miejscu przechowywania testamentów i pieniędzy. D. M. nie odrzucała spadku po J. F. , nie zrzekała się po niej dziedziczenia i nie była uznana za niegodną do dziedziczenia. Dowód: akta Sądu Rejonowego w Złotoryi o sygn. I Ns 683/09, I Ns 162/10, I Ns 163/10, I Ns 164/10, I Ns 165/10 i I Ns 166/10, odpisy i zawiadomienia z KW nieruchomości, decyzje Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia 04.04.1995 r. i Starosty (...) z dnia 12.07.2001 r. z załącznikami (k.89), zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni D. M. (k.122), przesłuchanie wnioskodawczyni i uczestników postępowania (k.122-124,443) D. M. mieszkała z J. F.
(2)i była jej pomocna. Wcześniej spadkodawczyni mieszkała z córką brata D. M. , A. G.
(2). Zmarła chorowała na nowotwór narządów rodnych, przeszła chemioterapię i zabieg chirurgiczny, przyjmowała morfinę. Była osłabiona fizycznie, chociaż samodzielnie radziła sobie z potrzebami życia codziennego. Czuła się zagubiona, miała osłabioną pamięć, uwagę i koncentrację, a jej procesy poznawcze przebiegały wolniej. Zwykła przy tym zmieniać zdanie i pisać testamenty pod wpływem chwili, ale w każdym z tych wypadków działała w warunkach zachowanej świadomości oraz swobody powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Dowód: przesłuchanie wnioskodawczyni i uczestników postępowania /k.122-124), opinie łączne biegłych sądowych A. G.
(3)i D. W. /k.589-590,642,850/. W rezultacie poczynionych ustaleń Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 926 § 1 k.c. powołanie do spadku wynika z ustawy lub testamentu ( art. 922 § 1 k.c. ). Dziedziczenie ustawowe ma przy tym względem rozrządzeń testamentowych charakter subsydiarny i następuje gdy spadkodawca nie powołał do całości lub części spadku spadkobiercy albo gdy żadna z osób przez niego powołanych do całości lub części spadku nie chce lub nie może być spadkobiercą ( art. 926 § 2 i § 3 k.c. ). Spadkodawczyni sporządziła łącznie pięć testamentów w prawem przepisanej formie testamentów holograficznych ( art. 949 § 1 k.c. ), z których wcześniejsze skutecznie odwołała, czyniąc swym spadkobiercą do całości spadku siostrzenicę D. M. ( art. 946 k.c. , art. 959 k.c. i art. 961 k.c. ). Ważność wszystkich rozrządzeń spadkowych została jednak zakwestionowana przez brata spadkodawczyni J. F.
(1), przede wszystkim z uwagi na to, że spadkodawczyni w okresie testowania mogła znajdować się w stanie wyłączającym świadomość lub swobodę powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Sąd przeprowadził na tą okoliczność postępowanie dowodowe z udziałem biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii, ale nie potwierdziło ono zarzutu nieważności testamentów. Spadkodawczyni nie była osobą chorą psychicznie, upośledzoną, uzależnioną ani otępiałą w stopniu, który rzutowałby na jej zdolność do świadomego i swobodnego podejmowania aktów wolicjonalnych. Mimo starczego wieku i problemów ze zdrowiem, z którymi wiązało się osłabienie pamięci, uwagi i koncentracji oraz wahania nastroju, zdawała sobie sprawę z faktu sporządzenia testamentów określonej treści i miała zachowaną wewnętrzną swobodę testowania. ( vide: opinie łączne biegłych sądowych D. W. i A. G.
(3)– k. 589-590,642,850). Słuchani w sprawie uczestnicy nie wskazali żadnej konkretnej sytuacji, która poddałaby to w wątpliwość. Obserwowane przez nich w zachowaniu spadkodawczyni zwyczaje wskazywały natomiast, że tak jak potrafiła radziła sobie w codziennym życiu i miała poprawny ogląd rzeczywistości w kwestiach istotnych dla wyrażenia ostatniej woli, czy swobody podejmowania decyzji (k.122 odwr.-124). Na uwagę zasługiwała w szczególności okoliczność, że zmarła poza rozrządzeniami spadkowymi pozostawiła spadkobiercy testamentowemu pośmiertne dyspozycje co do nagrobka i mszy kościelnych oraz miejsca przechowywania jej testamentów i oszczędności. Niepodobna, by osoba, która pozostawia list takiej treści działała bez rozeznania lub pod wpływem nacisków i sugestii ze strony osób trzecich ( vide: akta o sygn. I Ns 164/10). Brak było zresztą podstaw, by dyskredytować jej wybór powołania do spadku osoby, czy osób, które pomagały jej w ostatnich latach życia i do których miała przyjazne uczucia. Od strony mechanizmów psychologicznych było to rozwiązanie zrozumiałe i spójne (k.642). Sąd nie widział potrzeby weryfikacji stanowiska biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii i wniosek uczestnika J. F.
(1)o dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych tej samej specjalności oddalił ( art. 217 § 2 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). W rezultacie poczynionych rozważań zarzut nieważności testamentów spadkodawczyni i wniosek jej brata J. F.
(1)o ustalenie kręgu spadkobierców na podstawie przepisów ustawy okazał się być nieuprawniony, co ostatecznie prowadziło do stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 17 lutego 2009 r. przez siostrzenicę D. M. z domu G. córkę K. i Z. z domu F. w całości ( art. 959 k.c. ), w sposób prosty ( art.1015 § 2 k.c. ). Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia, Sąd przy zastosowaniu art. 520 § 3 k.p.c. obciążył uczestnika J. F.
(1)w części kosztami postępowania poniesionymi przez wnioskodawczynię D. M. . Na sumę tak ustalonych kosztów składała się opłata od wniosku o zabezpieczenie spadku w wysokości 50 zł. Podobnie, kierując się brzmieniem art. 113 ust.1 w zw. z art. 83 ust.2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz.1398 ze zm.), przy odpowiednim zastosowaniu art. 520 § 2 k.p.c. , Sąd nakazał uczestnikowi, aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Złotoryi kwotę 1502,78 zł, która stanowiła nieopłacone przez uczestników wydatki związane z opracowaniem opinii, a poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa ( pkt III ).