Sad powszechny, I Cz 49/13

(1), Z. S. , M. S.

(1), J. S. , J. W. , B. K. , M. C.

(1), E. L. , B. L.

(2), R. L. , B. M. , M. C.

(2), J. K. , B. C. , M. K. , S. K. , H. S. , M. W. , M. S.

(2), P. M. , E. C. i K. M. o dział spadku na skutek zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 30 listopada 2012r., sygn. akt I Ns 610/10 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012r. Sąd Rejonowy w Ostródzie zawiesił postępowanie w sprawie o dział spadku po I. S. na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość objęta działem spadku została nabyta przez spadkodawcę w trakcie trwania związku małżeńskiego, wobec czego pełnomocnik uczestnika R. C. wniósł o ustalenie, że w skład spadku wchodzi udział ½ w w/w nieruchomości, nie zaś cała nieruchomość jak wskazywała wnioskodawczyni i część uczestników. Mając to stanowisko na uwadze zobowiązano pelnomocnika uczestnika do złożenia również wniosku o podział majątku spadkodawcy i jego żony B. S. pod rygorem zawieszenia postępowania. W zakreślonym terminie wniosku nie zgłoszono, wskazując że prowadzenie sprawy o poddział majątku wspólnego nie znajduje podstaw prawnych. W ocenie Sądu I instancji ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić, o czym świadczy orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym w razie stwierdzenia, że w skład spadku wchodzi udział zmarłego w małżeńskim majątku wspólnym i wcześniej nie doszło do przesądzenia kwestii ewentualnych nierównych udziałów w tym majątku i zwrotu nakładów i wydatków na ten majątek ( art. 43 i 45 k.r. i op.) połączenie w jednym postępowaniu działu spadku z podziałem majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej jest konieczne. W takiej zaś sytuacji brak wniosku o poddział majątku wspólnego spadkodawcy i B. S. uniemożliwiał nadanie sprawie dalszego biegu, co uzasadniało zawieszenie postępowania w sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawczyni B. A. domagała się jego uchylenia. Zarzuciła, że orzeczenie jest niezrozumiałe i krzywdzące, wydane z pokrzywdzeniem spadkobierców i tamuje dalsze prowadzenie postępowania. Sprawa toczy się już od 2007r. i nie nabrała skutecznego biegu. Uczestnicy postepowania nie odnieśli się do zażalenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zażalenie wnioskodawczyni co do zasady zasługiwało na uwzględnienie. Należy wyjaśnić przede wszystkim, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o dział spadku po I. S. domagając się przyznania na rzecz jej i uczestnika H. L. nieruchomości spadkowej położonej w O. przy ulicy (...) . Natomiast uczestnik postępowania R. C. wprawdzie wskazywał, że w/w nieruchomość stanowiła składnik majątku wspólnego małżeńskiego I. S. i B. S. , to jednak wniósł o przyznanie całej nieruchomości spadkowej na jego rzecz z obowiązkiem spłaty na rzecz wnioskodawczyni i pozostałych uczestników (por. pismo – k. 527). W takiej sytuacji należało wnioskować raczej, że skoro sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu nieprocesowym, to intencją uczestników postępowania, którzy domagali się podziału całej nieruchomości przy ulicy (...) , jest również dokonanie działu spadku po B. S. ( art. 191 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). Natomiast w razie wątpliwości sąd powinien udzielić wnioskodawczyni i uczestnikom występującym bez fachowego pelnomocnika stosownych wskazówek i pouczeń i na tej podstawie ustalić przedmiot postępowania. Powyższe nie podważa trafności stanowiska zaprezentowanego przez Sąd I instancji w zakresie konieczności połączenia w jednym postępowaniu sprawy o dział spadku i podział majątku wspólnego. Jak trafnie wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 października 1998r. (II CKU 56/98, LEX nr 465995) art. 689 k.p.c. zezwala na połączenie w jednym postępowaniu sprawy o dział spadku ze sprawą o zniesienie współwłasności i sprawą o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej. Gdy w skład spadku wchodzi udział w małżeńskiej wspólności ustawowej i wcześniej nie doszło do przesądzenia kwestii ewentualnych nierównych udziałów ( art. 43 § 2 k.r. i op.) i zwrotu z tytułu nakładów, wydatków oraz innych świadczeń z majątku wspolnego na majątek odrębny lub odwrotnie, to połączenie w jednym postępowaniu działu spadku z podziałem majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej jest konieczne. W takiej sytuacji zakreślenie pełnomocnikowi uczestnika terminu do złożenia wniosku o podział majątku wspólnego było formalnie poprawne, choć niewykonanie tego zarządzenia nie mogło prowadzić do zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Mianowicie, ograniczenie przez wnioskodawcę i uczestników postępowania żądania tylko do działu spadku, bez objęcia wnioskiem również żądania poddziału majątku wspólnego, może wynikać z nieświadomości wskazywanych powyżej skutków prawnych. W takiej sytuacji do obowiązków sądu należało udzielenie również wnioskodawczyni i pozostałym uczestnikom występującym w sprawie bez profesjonalnego pelnomocnika odpowiednich wskazówek, zgodnie z art. 5 k.p.c. oraz wyznaczenia odpowiedniego terminu do stosownego uzupełnienia wniosku (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972r., III CZP 100/71, OSNC 1972/7-8/129). Brak podjęcia takich działań i poprzestanie jedynie na zobowiązaniu skierowanym do jednego uczestnika postępowania doprowadził do naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. W tym stanie należało uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.