Sad powszechny, I C 209/12

Sygn. akt I C 209/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2013 roku. Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - SSO Elżbieta Zalewska - Statuch Protokolant sekr. Joanna Wołczyńska - Kalus po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa A. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w S. o zapłatę

1. oddala powództwo;
2. ,przyznaje adwokat A. M. 442,80 (czterysta czterdzieści dwa 80/100) złotych brutto tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną powodowi z urzędu i kwotę tę nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu;
3. nie obciąża powoda A. K. kosztami procesu w pozostałym zakresie. Sygn. akt I C 209/12 UZASADNIENIE Powód A. K. w dniu 13 lipca 2012 roku wystąpił przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S. z żądaniem uchylenia sprzecznej z prawem decyzji osadzenia i przetrzymywania go w Zakładzie Karnym w Oddziale Terapeutycznym, gdyż powyższe wyrządza szkodę na jego zdrowiu i zagraża jego życiu. Wniósł o uchylenie tej decyzji i osadzenie go w zakładzie zgodnie z zaleceniem sądu skazującego oraz o zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu podał, że został osadzony w Oddziale Terapeutycznym bez udzielenia mu żadnej informacji o przyczynach takiej decyzji oraz że w zakładzie karnym uniemożliwia mu się zapoznawanie z opiniami wydawanymi o jego osobie a wszystkie jego prośby dotyczące udostępniania opinii pozostają bez odpowiedzi. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa. Na rozprawie w dniu 11 października 2012 roku (k. 36) powód popierał powództwo o ochronę dóbr osobistych i z tego tytułu domagał się zaprzestania przez pozwanego działań naruszających jego dobra osobiste takie jak zdrowie poprzez osadzenie go w celi zamkniętej ze współosadzonymi z wieloletnimi wyrokami za morderstwa. Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 roku (k. 240) powód sprecyzował, że nie występuje o zadośćuczynienie czy odszkodowanie a wyłącznie o zaprzestanie. Został pouczony o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Powód takie żądanie zgłosił i postanowieniem z dnia 13 grudnia 2013 roku taki pełnomocnik został dla niego ustanowiony. Ostatecznie na rozprawie w dniu 15 października 2013 roku (k. 379v) powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 100 zł bez odsetek w związku z osadzeniem go w Oddziale Terapeutycznym, a jego pełnomocnik - o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu według stawek uznanych przez sąd. Pozwany wnosił natomiast o oddalenie powództwa i nie zgłaszał żądania zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił następujący stan faktyczny; Od 29 marca 2012 roku do 14 stycznia 2013 roku powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. w wymiarze 3 lat za fałszowanie dokumentów w celu uzyskania kredytów inwestycyjnych i wyłudzenia. Obecnie powód korzysta z warunkowego przedterminowego zwolnienia. Od 15 lat choruje na zaburzenia afektywne - dwubiegunowe, okresowo miewał myśli samobójcze i wymagał leczenia. (niesporne – okoliczności wskazane przez powoda k. 36v; karta informacyjna (...) z 21 lutego 2005 roku k. 42 oraz z 23 grudnia 2011 roku k. 44; karta informacyjna leczenia szpitalnego z 18 lutego 2011 roku k. 43 oraz z 2 stycznia 2012 roku k. 45, opinia sądowo – psychiatryczna k. 88-96) Na podstawie decyzji Komisji Penitencjarnej Aresztu Śledczego w Ł. z dnia 22 marca 2012 roku powód został osadzony w Oddziale Terapeutycznym dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo z uwagi na jego skłonności samobójcze. Decyzję podjęto na podstawie oceny okresowej postępów powoda w resocjalizacji z dnia 20 marca 2012 roku oraz po wysłuchaniu w tej sprawie powoda (kopia decyzji k. 25). Powód został powiadomiony o decyzji w Areszcie Śledczym w Ł. . Podpisał również indywidualny program terapeutyczny z treści którego wynikała jego zgoda na udział w programie profilaktyki uzależnienia od alkoholu. (niesporne – okoliczności wskazane przez powoda k. 36v, Indywidualny program terapeutyczny k. 55-55v). Nadużywanie alkoholu stwierdzono u powoda podczas pobytu w szpitalu (...) w W. w 2002 roku oraz podczas pobytu w 2004 roku a także podczas pobytu w oddziale psychiatrycznym I. w 2009 roku (opinia sądowo – psychiatryczna k. 88-96) Powód na podstawie rozmowy z psychologiem został zaliczony do osób zagrożonych samobójstwem (notatka z rozmowy k. 57) W dniu 14 czerwca 2012 roku na wniosek Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydziału Penitencjarnego Zakład Karny w S. na podstawie dokumentacji medycznej oraz badania lekarskiego wykonanego prze dr K. K. oraz psychiatrę dr Z. K. wystawił świadectwo lekarskie o stanie zdrowia powoda z którego wynikało, że stwierdzona u powoda choroba afektywna dwubiegunowa, nadciśnienie tętnicze i kamica nerkowa a także dwukrotny epizod bólu brzucha z podejrzeniem ostrego zapalenia trzustki w wywiadzie może być leczony w zakładzie karnym (świadectwo k. 59). W dniu 29 czerwca 2012 roku powód złożył pisemne oświadczenie, że nie będzie spożywał posiłków, które zapewnia zakład karny i od 30 czerwca 2012 roku żywił się produktami zakupionymi w kantynie (niesporne, przyznane przez powoda k. 97v) Z uwagi na odmowę przyjmowania posiłków wnioskowano o wymierzenie mu kar dyscyplinarnych (wnioski k. 227-234) W dniu 5 września 2012 roku powód miał przyznaną dietę lekkostrawną do czasu wykonania badań laboratoryjnych. Dieta była kontynuowana do 6 października 2012 roku (niesporne, przyznane przez powoda k. 97v) W Oddziale Terapeutycznym nie jest prowadzone leczenie medyczne. Skazani poddawani są oddziaływaniu na te obszary osobowości, w których stwierdzono występowanie zaburzeń. Powodowi lekarstwa podawała służba zdrowia. (zeznania świadka B. C. k. 289v) Powód negował potrzebę przebywania w Oddziale Terapeutycznym i odmawiał przyjmowania jakiejkolwiek pomocy psychologicznej mimo że powinien realizować program oddziaływania terapeutycznego. Nie ma obowiązku podpisywania takiego programu przez skazanego. Podpis świadczy jedynie o świadomości takiej osoby co do oddziaływań, które powinny być wobec niego realizowane. Za niepodpisanie programu nie ma sankcji. Powód w Oddziale miał założoną kartę osadzonego zagrożonego samobójstwem (zeznania świadka R. M. k. 290 – 291) Powód przy wyjściu poza teren Oddziału poddawany był kontrolom osobistym, polegającym na sprawdzaniu odzieży urządzeniem zwanym Meteor, ponieważ znaleziono u niego długopis z funkcją nagrywania, którego posiadanie jest niedozwolone. Powód nie chciał się poddawać takim kontrolom, był wulgarny wobec funkcjonariuszy i w związku z tym składano wnioski o jego ukaranie. (zeznanie świadka K. L. k. 291) Powód odmawiał przyjmowania pokarmów, leków, mierzenia ciśnienia, konsultacji psychiatrycznych (zeznania świadka A. C. minuta 00:06:58 do 00:33:25 nagrania z 6 sierpnia 2013 roku, płyta k. 374). Powód przyjmował tylko te leki, które chciał. Nie był przymuszany do przyjmowania leków zapisanych przez lekarza w zakładzie karnym. Był tylko informowany, że działa na swoja szkodę (zeznania świadka S. D. minuta 00:47:54 do 00:53:45 nagrania z 6 sierpnia 2013 roku, płyta k. 374) Powód miał prawo zapoznawać się z opiniami sporządzanymi przez administrację zakładu karnego wystawianych na podstawie rozmowy, analizy akt, własnych obserwacji jego zachowań. Z opiniami był zapoznawany. Nie przysługiwało mu natomiast prawo do zapoznawania się z opinią okresową. (zeznania świadka W. K. minuta 00:33:25 do 00:40:19 nagrania z 6 sierpnia 2013 roku, płyta k. 374) Powód odmawiał brania udziału w terapii zajęciowej i nie był przymuszany do uczestnictwa w niej (zeznania świadka J. G. minuta 00:43:27 do 00:45:12 nagrania z 6 sierpnia 2013 roku, płyta k. 374) Powód kilkakrotnie odmówił pozostania na czczo w celu pobrania krwi i moczu do badania, więc przywrócono mu wyżywienie podstawowe (niesporne) W sierpniu 2012 roku pomocy udzieliło powodowi Pogotowie wezwane przez administrację zakładu karnego. Lekarza podał powodowi lek na nadciśnienie (zeznanie świadka P. K. minuta 00:05:33 do 00:19:16 nagrania z 23 maja 2013 roku płyta k. 360) Powód żądał od administracji zakładu karnego zgody na dostarczenie leków z wolności oraz zalecenie odpowiedniej diety a także dostarczania mu leków zgodnych z zaleceniem wydanym przez lekarzy szpitalnych spoza zakładu karnego (pisma powoda k. 46-48). Powód odmówił pomiaru ciśnienia i został przy użyciu siły przewieziony do Szpitala (...) w Ł. (pismo k. 48) Kolejnymi decyzjami Komisji Penitencjarnej utrzymywano wobec powoda decyzje o umieszczeniu w oddziale terapeutycznym (decyzje k. 52, 53, 54) W dniu 1 czerwca 2012 roku powód złożył skargę do sądu penitencjarnego, wnosząc o sprawdzenie legalności i zasadności osadzenia go w Oddziale Terapeutycznym (pismo k.26). Sąd penitencjarny pozostawił skargę bez rozpoznania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia (postanowienie sądu k. 61-61v) Podobnie bez rozpoznania pozostawiona była skarga powoda na decyzję Komisji Penitencjarnej z 22 maja 2012 roku o zakwalifikowaniu go do odbywania kary w systemie terapeutycznym (postanowienie sądu z dnia 6 września 2012 roku k. 62 utrzymane w mocy postanowieniem z dnia 19 września 2012 roku wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia powoda) Sposób leczenia powoda w zakładzie karnym poddawany był kontroli sądu penitencjarnego w dniu 2 października 2012 roku. Powód w czasie wykonywania kary nie wykazywał objawów choroby psychicznej ani cech upośledzenia umysłowego, nie wykazywał zaburzeń afektywnych czy epizodu depresyjnego. Biegła stwierdziła osobowość nieprawidłową i nadużywanie alkoholu w wywiadzie. Uznała, że stan zdrowia powoda nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia. W jej ocenie powód mógł odbywać karę pozbawienia wolności a sposób leczenia powoda w zakładzie karnym jest adekwatny do stwierdzonego schorzenia. Biegła wskazała, że o sposobie leczenia decyduje lekarz a nie pacjent, natomiast odmowa przyjmowania przez powoda leków zleconych przez psychiatrę nie stanowiła zagrożenia jego życia. Powód przyjmował jedynie wybiórczo zlecone leki hipotensyjne z uwagi na nadciśnienie.(opinia biegłego lekarza psychiatry k. 79-87) Powód składał licznie skargi i wnioski do sądu penitencjarnego i administracji zakładu karnego (pisma k.113-174, k. 185-189, k. 194-196, k. 303-306, k.327, k. 330, k. 332-348) Otrzymywał odpowiedzi na składane skargi (pisma k. 176-184, k. 190-193, k. 197-209, k. 329) Ustalając stan faktyczny Sad nie dał wiary powodowi, że w zakładzie karnym zaniechano jego leczenia, gdyż przeczy temu opinia biegłego lekarza psychiatry zlecona przez sąd penitencjarny. Powód otrzymywał leki zgodnie z zaleceniami lekarzy z zakładu karnego. To czy rzeczywiście je przyjmował pozostawała w jego gestii. Zakład karny nie był zobowiązany do podawania lekarstw tożsamych z przyjmowanymi przez powoda na wolności, bo to lekarz z zakładu karnego decyduje o sposób leczenia skazanego, biorąc odpowiedzialność za stan jego zdrowia. Z tytułu zmiany leków czy konieczności stosowania diety powód nie udowodnił poniesienia jakiejkolwiek szkody, polegającej na pogorszeniu stanu zdrowia. Nową szkodą na zdrowiu powoda nie jest kamica nerkowa, gdyż występowanie jej u powoda potwierdza świadectwo zdrowia powoda wystawione w dniu 14 czerwca 2012 roku na wniosek Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydziału Penitencjarnego Zakład Karny w S. na podstawie dokumentacji medycznej oraz badania lekarskiego wykonanego przez dr K. K. oraz psychiatrę dr Z. K. . Powód nie udowodnił fałszowania dokumentacji lekarskiej przez administrację zakładu karnego. Okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia, gdyż sam sposób leczenia nie przełożył się na pogorszenie jego stanu zdrowia. O poprawności tego założenia świadczy opozycja powoda na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2013 roku wobec wniosku jego pełnomocnika o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatry i internisty na okoliczność czy podczas pobytu w zakładzie karnym był leczony i żywiony w sposób adekwatny do jego schorzeń (pismo pełnomocnika k. 356), pomimo pouczenia go o procesowych skutkach takiej decyzji. Sąd nie ma natomiast obowiązku przeprowadzania z urzędu dowodów niezgodnych z oczekiwaniami strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, gdyż naruszałoby to równowagę procesową stron. Ponadto z treści art. 316 § 1 kpc nie wynika zobowiązanie sądu do badania z urzędu, czy „sprawa jest dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia" (zobacz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1997r. II CKN 285/97, OSNC 1998/5/89). Powód nie zgadzał się z wnioskami dotyczącymi oceny jego osoby zwłaszcza w zakresie konieczności stosowania wobec niego oddziaływania terapeutycznego w związku z problemem alkoholowym. Powód mógł prezentować odmienną ocenę, jednakże jego sprzeciw pozostawał bez znaczenia prawnego w kontekście obowiązku zapewnienia powodowi bezpieczeństwa. Samo subiektywne niezadowolenie z takich standardów panujących w jednostkach penitencjarnych nie może stanowić skutecznej podstawy do przyjęcia istnienia uchybień funkcjonariuszy. Powód nie udowodnił przebywania z osobami palącymi w jednej celi, tj. przez okres 4 dni z dwoma palącymi i przez okres 3 miesięcy z jedną osobą palącą, gdyż na tę okoliczność nie zgłosił żadnych wniosków. Twierdzenie strony, które nie jest wzmocnione innymi dowodowymi nie jest wystarczające do czynienia ustaleń zgodnych z jej oczekiwaniami. Poza tym nawet gdyby przyjąć, że któryś z osadzonych nie stosował się do obowiązujących zasad rozdziału palących z niepalącymi to strona pozwana nie może za to ponosić odpowiedzialności. Taką odpowiedzialność mogłaby ponosić jedynie w sytuacji składnia skarg, na podstawie których administracja nie podejmowała żadnych interwencji, a istnienia takowych powód także nie udowodnił. Ciężar przytoczenia faktów w tym zakresie spoczywał powodzie, który powinien wywiązać się z niego w zakresie umożliwiającym sądowi sprawdzenie zasadności żądania. Przymus bezpośredni w związku z odmową poddania się badaniu ciśnienia był uzasadniony, gdyż nadciśnienie było zdiagnozowane u powoda i brak stosownej jego kontroli mógł stanowić zagrożenie dla jego zdrowia. Nie zostało również wykazane przez powoda istnienie jakiegokolwiek orzeczenia sądu karnego, nakazującego wykonywanie orzeczonej w stosunku do niego kary pozbawienia wolności w sposób wynikający z treści tego wyroku. Sąd oddalił wniosek o przesłuchanie G. T. w charakterze świadka, gdyż mógł być on słuchany tylko w charakterze strony. Zeznania świadka R. B. nie były przydatne do ustalenia stanu faktycznego, gdyż świadek nie miał styczności z powodem. Sąd zważył co następuje: Żądanie powoda w świetle przepisów art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2004 r. jest bezzasadne. Przepisy kkw przewidują szczególną formę dochodzenia przez skazanych odbywających karę pozbawienia wolności ochrony ich praw naruszonych lub zagrożonych działaniami funkcjonariuszy służby więziennej wynikającą z treści art. 7 i 34 kkw . Tylko w trybie określonym tymi przepisami może nastąpić stwierdzenie czy decyzja bądź działania funkcjonariuszy ogranicza prawa skazanego. W tym też trybie następuje badanie merytorycznej zasadności decyzji wydawanych w celu zapewnienia bezpieczeństwa i realizacji zadań wychowawczo – resocjalizacyjnych. Sąd w procesie cywilnym nie jest władny oceniać zasadności i zgodności z prawem takich decyzji. Zgodnie z wyrokiem SN z 22 lutego 2012 roku wydanym w sprawie IV CSK 276/11 a przywołanym w treści orzeczenia SN z 10 maja 2012 roku w sprawie IV CSK 473/11 (niepublikowanym) do takiej oceny uprawniony jest jedynie sędzia lub sąd penitencjarny w drodze odwołania się skazanego od takiej decyzji. Dopuszczalność badania tych kwestii w procesie cywilnym w sprawie o naruszenia dóbr osobistych oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz także doprowadziłoby w konsekwencji do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego oraz sądu penitencjarnego. Powód nie uzyskał natomiast w trybie określonym w kkw stwierdzenia niezgodności z prawem żadnej decyzji Komisji Penitencjarnej co do jego osadzenia w Oddziale Terapeutycznym. Zachowanie pozwanego nie nosiło więc cech bezprawności i wynikało ze szczególnego obowiązku zapewnienia powodowi bezpieczeństwa.. Nie można również przyjąć za uzasadniony zarzutu powoda braku właściwej opieki medycznej czy sposobu odżywiania go. Postępowanie lecznicze wdrożone w warunkach penitencjarnych było prawidłowe. Strona pozwana nie czyniła powodowi przeszkód w kontaktach ze służbą zdrowia o czym świadczy dokumentacja lekarska powoda prowadzona przez zakład karny, a załączona do akt sprawy. Wobec powoda wdrożono leczenie, które strona pozwana uważała za odpowiednie, a powód w związku z tym nie udowodnił zaistnienia szkody w postaci pogorszenia stanu zdrowia. Nie potwierdziły się też zarzuty odnośnie nierzetelności dokumentacji lekarskiej, czy manipulacji w tym zakresie. Sposób karmienia powoda także nie przełożył się na powstanie uszczerbku w jego zdrowiu. Wykonywanie rewizji osobistych wynikało natomiast z zastosowanych przez stronę pozwaną sankcji za posiadanie niedozwolonego przedmiotu do zastosowania których była ona uprawniona w świetle rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji RP . Powód miał zapewnione podstawowe wymagane przepisami prawa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, nie przekraczające swą uciążliwością standardów związanych z karą izolacyjną. W związku z powyższym Sąd Okręgowy przyjął, iż pozwany Zakład Karny w S. nie dopuścił się bezprawnego działania, a sam powód nie doznał naruszenia dóbr osobistych, uzasadniającego ochronę z art. 24 i 448 k.c. O przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono na podstawie przepisu § 11ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), wobec zwolnienia go w całości z kosztów sądowych.