Sad powszechny, I Ca 330/13

Sygn. akt I Ca 330/13 POSTANOWIENIE Dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dorota Twardowska Sędziowie: SO Arkadiusz Kuta SO Krzysztof Nowaczyński /spr./ Protokolant: st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. w Elblągu na rozprawie sprawy z wniosku R. J. z udziałem A. J. o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt I Ns 590/13 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Ostródzie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. Sygn. akt I Ca 330/13 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 18 października 2013r. Sąd Rejonowy w Ostródzie stwierdził, że spadek po K. J. , zmarłej dnia 4 kwietnia 2013r. w O. , ostatnio stale zamieszkałej w O. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli synowie: A. J. i R. J. w ½ części każdy z nich oraz nakazał Komornikowi Skarbowemu sporządzenie spisu inwentarza. W uzasadnieniu wskazano, że na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2013r. wnioskodawca R. J. złożył zapewnienie spadkowe, w którym stwierdził, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. Wobec tego spadek po niej dziedziczą jej synowie jako spadkobiercy według dziedziczenia ustawowego, gdyż była ona rozwiedziona na dzień otwarcia spadku, zgodnie z art. 931 § 1 k.p.c. Spadkobierca ustawowi nabyli więc spadek po ½ części każdy z nich z dobrodziejstwem inwentarza, gdyż takie oświadczenie złożył R. J. . Z tego też względu nakazano komornikowi skarbowemu dokonanie spisu inwentarza. W apelacji od powyższego postanowienia uczestnik A. J. , zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, polegający na ustaleniu, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu, podczas gdy taki dokument został sporządzony w dniu 21 maja 2012r. w formie aktu notarialnego, zapisanego w rep. A nr (...) przed notariuszem A. S. w Kancelarii Notarialnej w O. , co skutkowało błędnym przyjęciem kręgu spadkobierców uprawnionych do nabycia spadku, wniosła o jego zmianę i stwierdzenie, że spadek po K. J. na podstawie testamentu z dnia 21 maja 2012r. nabył uczestnik A. J. w całości. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżone postanowienie oparto na wadliwym przyjęciu, że mamy w sprawie do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, gdy tymczasem, spadkodawczyni pozostawił testament, w którym do całości spadku powołała swego syna A. J. , wobec czego to na jego rzecz powinno dojść do stwierdzenia spadku na podstawie dziedziczenia testamentowego. Nadto uczestnik wyjaśnił, że nie mógł uczestniczyć w postępowaniu i złożyć testamentu, gdyż nie był zawiadamiany o terminach posiedzeń sądowych, skoro nie zamieszkuje pod adresami wskazanymi przez wnioskodawcę. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca R. J. domagał się jej oddalenia, gdyż uczestnik nie wykazał, że mieszka pod innym adresem niż ten wskazywany we wniosku i ustalony przez Sąd. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż nie miał możliwości oponowania prawdziwości dokumentu załączonego do apelacji uczestnika oraz nie mógł podważać zdolności testowania po stronie spadkodawczyni. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje : Apelacja uczestnika co do zasady zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 670 k.p.c. sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Badanie dotyczy również ustalenia, czy spadkodawca pozostawił testament, jeśli tak, to należy dokonać jego otwarcia i ogłoszenia oraz ewentualnie zbadania zarzutów kwestionujących ważność i skuteczność testamentu. Takie informacje sąd uzyskuje w drodze zapewnienia spadkowego złożonego przez zgłaszającego się spadkobiercę, który powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego co mu jest wiadome, w tym o testamentach spadkodawcy (por. art. 671 § 1 i 2 k.p.c. ). Tak też postąpił Sąd pierwszej instancji opierając się na zapewnieniu spadkowym złożonym przez wnioskodawcę, który oświadczył, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. Tymczasem do apelacji uczestnik dołączył oryginalny wypis testamentu notarialnego z dnia 21 maja 2012r., sporządzony w kancelarii notarialnej w O. przez notariusza A. S. , z którego wynika, że spadkodawczyni K. J. sporządziła testament powołując do całości spadku swego syna A. J. . Z tego powodu trafny okazał się też zarzut apelacji o błędnych ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. W ten sposób doszło do nierozpoznania istoty sprawy i to niezależnie od tego, czy uczestnik był skutecznie zawiadamiany o terminach posiedzeń sądowych, czy też nie i czy mógł wcześniej złożyć do akt sprawy testament, czy też nie. Takie stanowisko przesądzało zaś o nietrafności wniosku apelacyjnego o możliwości zmiany zaskarżonego postanowienie w kierunku stwierdzenia dziedziczenia na podstawie złożonego testamentu. Dlatego też orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W toku ponownego rozpoznania sprawy obowiązkiem Sądu będzie podjęcie czynności związanych z otwarciem i ogłoszeniem testamentu, a następnie zbadanie ewentualnych zarzutów kwestionujących ważność i skuteczność testamentu oraz zbadanie okoliczności wyłączających lub ograniczających zdolność spadkobrania spadkobiercy testamentowego. Trzeba wskazać, że okoliczność sporządzenia testamentu w formie aktu notarialnego, wbrew twierdzeniom apelacji, nie stoi na przeszkodzie udowadnianiu jego nieważności, przewidzianej w przepisie art. 945 k.p.c. (tak trafnie: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2003r., III CKN 366/01, LEX nr 141404).