Sad powszechny, I C 1313/12

(1)przeciwko E. Z. o zachowek 1. zasądza od pozwanej E. Z. na rzecz powoda M. K.

(1)kwotę 26.895,75 zł ( dwadzieścia sześć tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt pięć złotych siedemdziesiąt pięć groszy ) z ustawowymi odsetkami od dnia 23 września 2013 roku do dnia zapłaty ; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. zasądza od powoda M. K.

(1)na rzecz pozwanej E. Z. kwotę 2.315 zł ( dwa tysiące trzysta piętnaście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania ; 4. nakazuje ściągnąć od powoda M. K.

(1)z zasądzonego w pkt 1 roszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 3.573,23 zł ( trzy tysiące pięćset siedemdziesiąt trzy złote dwadzieścia trzy grosze) tytułem nieuiszczonych wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa;

1. nakazuje ściągnąć od pozwanej E. Z. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 784,15 zł ( siedemset osiemdziesiąt cztery złote piętnaście groszy ) tytułem nieuiszczonych wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa;
2. nie obciąża stron nieuiszczoną opłatą sądową . Sygn. akt I C 1313/12 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 28 sierpnia 2012r. powód M. K.

(1)wniósł o zasądzenie od pozwanej E. Z. kwoty 150.000 zł z odsetkami od dnia 10 kwietnia 2012r. do dnia zapłaty tytułem zachowku należnego mu po zmarłych rodzicach . W uzasadnieniu pozwu wskazał , iż na mocy postanowień Sądu Rejonowego w Opocznie zapadłych w sprawie I Ns 761/09 i I Ns 511/11 pozwana odziedziczyła spadek po jego rodzicach na podstawie testamentu , a on nic nie otrzymał od rodziców. W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2012r. pełnomocnik pozwanej uznała żądanie pozwu co do zasady , nie uznała żądania pozwu co do wysokości, ponadto na podstawie art. 5 k.c. wniosła o obniżenie sumy należnej powodowi z tytułu zachowku po matce J. K.

(1)wskazując na naganne postępowanie powoda . Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: J. K.

(2)ojciec stron zmarł w dniu 22 sierpnia 2008r. w O. . Postanowieniem z dnia 19 listopada 2009r. wydanym w sprawie I Ns 761/09 Sąd Rejonowy w Opocznie stwierdził , iż spadek po J. K.

(2)na podstawie testamentu nabyła córka E. Z. w całości. Zmarły jako spadkobierców ustawowych pozostawił pięcioro dzieci i żonę . Dowód: - postanowienie z dnia 19.11.2009r. k. 8 - zeznania powoda M. K. k. 234 W skład spadku po J. K.

(2)wchodził udział ½ we współwłasności nieruchomości położonych w S. oznaczonych nr działek (...) o łącznej pow. 2,14 ha , (...) o łącznej pow. 0,95 ha oraz działka o nr (...) i pow. 0,12 ha. W skład spadku po J. K.

(2)obok nieruchomości wchodził jeszcze komplet sztućców o wartości 240 zł . / bezsporne/ Wartość w/w nieruchomości wynosiła 126.730 zł . Dowód: - opinia biegłego k. 177 W dniu 1 marca 2010r. J. K.

(1)na podstawie aktu notarialnego rep. A nr (...) sporządzonego przed asesorem notarialnym A. S. przekazała darowizną na rzecz pozwanej E. Z. nieruchomości rolne stanowiące nr działek nr (...) o pow. 2,32 ha oraz udział ½ we współwłasności działki o nr (...) o pow. 0,12 ha. Po zawarciu tej umowy pozwana na podstawie aktu notarialnego z dnia 15 czerwca 2010r. rep. A nr 648/2010 ustanowiła dożywotnią służebność osobistą na nieruchomości o nr 32 na rzecz brata W. K. . Wartość tej darowizny to kwota 152.500 zł . Dowód: akt notarialny k. 59-61 - akt notarialny k. 64-65 - opinia biegłego k. 177 W dniu 17 sierpnia 2010r. J. K.

(1)darowała pozwanej aktem notarialnym sporządzonym przed notariuszem T. D. rep. A nr 2255/2010 udział ½ we własności nieruchomości oznaczonych nr działek (...) . (...) pow. 3,09 ha. Wartość tej darowizny to kwota 20.230 zł. Dowód: - akt notarialny k. 62-63 - opinia biegłego k. 177 W okresie 25.09.2000r.-27.09.2000r. powód przebywał na Oddziale Chirurgicznym Szpitala (...) w T. . Następnie w okresie od 30.06.2009r. do 4.08.2009r. powód przebywał na Oddziale (...) w (...) , a następnie na Oddziale Obserwacyjno – Zakaźnym w T. od 16.11.2009r. do 30.11.2009r. z rozpoznaniem m.in. przewlekłego toksycznego zapalenia wątroby. Z analogicznym rozpoznaniem powód przebywał w szpitalu na tym samym oddziale w okresie 26.12.2009-4.01.2010r. oraz w okresie 24.11.2010r.-27.11.2010r. Dowód: - karty informacyjne leczenia szpitalnego k. 119-123 W dniu 9 listopada 2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzje na mocy której ponownie ustalono powodowi prawo do renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1.10.2009r. do 31.10.2010r. . Następnie w dniu 6 października 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzje przyznającą powodowi emeryturę od 26.07.2010r. Dowód: - decyzje ZUS k. 80-83 Powód zakładał centralne ogrzewanie u swoich rodziców . Powód czasami przyjeżdżał do swojej matki z rodziną , nie był jednak długo , nie opiekował się bezpośrednio swoją matką bo sam miał w tym okresie problemy ze zdrowiem . Dowód: - zeznania świadków E. B. k. 85odw.-86 ./00:24:10-00:32:35/ , M. K. k.87odw./ 00:55:25-00:59:45/, zeznania powoda M. K. k.234odw. Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zeznań stron i przesłuchanych w sprawie świadków oraz na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów . Przede wszystkim Sąd nie dał wiary pozwanej co do faktu , iż powód otrzymywał darowizny od zmarłych rodziców , bowiem po pierwsze pozwana nie potrafiła wskazać kiedy te darowizny były dokonane oraz w jakiej wysokości . Otrzymywaniu darowizn zaprzeczył natomiast powód , a zatem skoro pozwana z tego faktu chciała wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne winna te okoliczności udowodnić. Zeznania pozwanej były tak naprawdę jedynym dowodem na okoliczność tych darowizn , w ocenie Sądu to zdecydowanie za mało aby na tej podstawie dokonać stanowczego ustalenia co do wartości i samego faktu dokonywania darowizn . Podstawą rozstrzygnięcia i bardzo istotnym dowodem była opinia biegłego który oszacował nieruchomości będące przedmiotem spadku jak i te będące przedmiotem darowizny . Opinia biegłego była uzupełniania na żądanie strony pozwanej na rozprawie i ostatecznie strony zaakceptowały wnioski wypływające z opinii bowiem nie wnosiły o dopuszczenie dowodu z innej opinii. Opinia biegłego po jej uzupełnieniu jest jasna, pełna jej wnioski są stanowcze i w pełni odzwierciedla wartość nieruchomości . W toku procesu nie zostało wykazane aby powód w stosunku do zmarłych zachowywał się w sposób szczególnie naganny. W toku procesu pojawiły się zarzuty , iż powód nie interesował się swoją matką gdy podupadła ona na zdrowiu po śmierci swojego męża. Strona pozwana nie dostrzega jednak , że powód w tamtym okresie sam borykał się z poważnymi problemami ze zdrowiem. Poza tym większość zeznań składanych przez świadków zmierzała do udowodnienia stanu budynków mieszkalnych na dzień śmierci rodziców stron i dokonywanych po ich śmierci remontów przez pozwaną . Sąd w ostatecznym rozrachunku pominął te zeznania bowiem w istocie stały się całkowicie nieprzydatne dla rozstrzygnięcia gdyż ostatecznie poza sporem był stan nieruchomości wg którego biegły wycenił tę nieruchomość w szczególności chodzi o nieruchomość zabudowaną. Przedmiotem dowodu była także trwała niezdolność do pracy powoda w chwili śmierci swojej matki J. K.

(1)która dawałaby podstawę do wartości części udziału który by powodowi przypadał w myśl art. 991 k.c. Na tą okoliczność strona powodowa złożyła decyzje ZUS z dnia 9.11.2009r. o ponownym ustaleniu renty od 1 października 2009r. z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do 31.10.2010r. oraz decyzje ZUS z dnia 6.10.2010r. przyznającą powodowi emeryturę od 26 lipca 2010r. oraz karty informacyjne z pobytów powoda w szpitalu w 2000, 2009,2010r. i w listopadzie 2011r. Analiza tych dowodów wskazuje tylko na tyle , że w chwili śmierci matki powód przebywał na emeryturze. Tylko ta okoliczność nie pozwala sądowi ustalić jednoznacznie trwałej niezdolności powoda do pracy w chwili śmierci matki , na tą okoliczność strona powodowa nie zgłosiła żadnych innych wniosków dowodowych. Fakt pozostawania przez powoda na emeryturze nie świadczy jeszcze o trwałej niezdolności do pracy . Podobnie jak nie świadczą o tej niezdolności złożone do akt sprawy karty informacyjne leczenia szpitalnego . W tej sytuacji stwierdzić należy , iż strona powodowa nie zdołała udowodnić trwałej niezdolności do pracy powoda w chwili śmierci swojej matki a to z kolei sprawia ,że powodowi z tytułu zachowku po matce należy się jedynie ½ udziału spadkowego który by mu przypadał z ustawy . Sąd Okręgowy zważył co następuje : Powództwo jedynie w nieznacznej części jest zasadne. Zgodnie z art. 991 §1 k.c. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Z kolei art. 991 § 2 k.c. stanowi , iż jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Ustalając zachowek należny uprawnionemu należy w pierwszej kolejności ustalić stan czynny spadku oraz wartości darowizn podlegających doliczeniu do spadku ( przy czym w myśl art. 995 k.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się wg stanu z chwili jej dokonania a wg cen z chwili ustalania zachowku) . Dokonanie powyższych czynności pozwala na ustalenie tzw. substratu zachowku . Jest to kwota która stanowi podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek należny uprawnionemu. W skład spadku po J. K.

(2)wchodził udział ½ we własności nieruchomości o wartości udziału 126.730 zł oraz komplet sztućców o wartości 240 zł . Strony nie udowodniły żadnych darowizn które miałby świadczyć komukolwiek zmarły J. K.

(2)w szczególności zaś powodowi M. K.

(1). Substrat zachowku w tej sytuacji zamyka się kwotą 126.970 zł. W dalszej kolejności należy substrat zachowku pomnożyć przez ułamek 3/40 ( 1/2 tyle należy się powodowi w myśl art.991§ 1 k.c. x 3/20 ułamek jaki powód odziedziczyłby po ojcu gdyby dziedziczył z ustawy). W efekcie otrzymamy kwotę 9.522,75 zł co stanowi kwotę należną powodowi na pokrycie jego zachowku po ojcu J. K.

(2). Analogiczny zabieg należy dokonać jeśli chodzi o spadek po J. K.

(1). W skład spadku po J. K.

(1)wchodzi jedynie wyposażenie mieszkania wartości 1.000 zł ( co było okolicznością przyznaną w odpowiedzi na pozew) jednakże aby obliczyć substrat zachowku należy do tej kwoty stanowiącej wartość czynną spadku dodać wartość darowizn jakie uczyniła zmarła J. K.

(1)na rzecz pozwanej E. Z. . Wartość tych darowizn została oceniona na kwotę 172.730 zł . Nie zostało dowiedzione aby zmarła dokonywała innych darowizn w szczególności na rzecz powoda. Łącznie zatem substrat zachowku wynosi 173.730 zł . Następnie tak określony substrat zachowku należy pomnożyć przez ułamek 1/10 ( ½ tyle należy się powodowi w myśl art. 991§ 1 k.c. x 1/5 udział w spadku jaki powód odziedziczyłby po matce gdyby dziedziczył z ustawy). W efekcie otrzymujemy ogólną kwotę 26.895,75 zł i taką też kwotę Sąd zasądził oddalając dalej idące powództwo , a to na podstawie w/w przepisów orzekając jak w pkt 1 i 2 wyroku. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9.09.2009r. I ACa 286/09 , wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18.11.1997r. I ACa 690/97 ) odsetki od zasądzonej kwoty zachowku należą się uprawnionemu dopiero od dnia wyrokowania dlatego też na podstawie art. 481 k.c. Sąd zasądził odsetki od zasądzonej w pkt 1 kwoty poczynając od dnia 23 września 2013r. a nie jak żądał powód od dnia 10 kwietnia 2012r. Świetle ustaleń faktycznych Sąd nie dopatrzył się podstaw do obniżenia zachowku należnego powodowi na podstawie art. 5 k.c. Strona powodowa wygrała proces w 18 % a przegrała w 82% zatem winna ponieść 82% powstałych kosztów procesu . W toku procesu strony były reprezentowane przez pełnomocników , koszty z tego tytułu to łączna kwota 7.234 zł ( 2 x 3.617 zł ) . Skoro powód winien ponieść 82% kosztów to obciąża go 82% z kwoty 7.234 zł tj. kwota 5.931,88 zł , powód poniósł koszty w kwocie 3.617 zł zatem różnica między kosztami poniesionymi, a tymi które winien ponieść w myśl zasady odpowiedzialności za wynik sprawy stanowi kwotę 2.315 zł i taką też kwotę Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanej a to na podstawie art. 100 k.p.c. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 4 i 5 Sąd oparł na podstawie art.113 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. nr 167 poz.1398 ze zm.) w zw. z art. 100 k.p.c. . Mając na uwadze treść tych przepisów Sąd nakazał ściągnąć od powoda M. K.

(1)z zasądzonego w pkt 1 roszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie trybunalskim kwotę 3.573,23 zł tytułem nieuiszczonych wydatków obciążających stronę powodową ( od oddalonej części powództwa) oraz nakazał ściągnąć od pozwanej E. Z. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 784,15 zł tytułem nieuiszczonych wydatków obciążających stronę pozwaną. . Na podstawie art.113 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. nr 167 poz.1398 ze zm.) w zw. z art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania obu stron nieuiszczoną opłatą sądową