Sad powszechny, III AUa 916/12

Sygn. akt III AUa 916/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Grażyna Szyburska-Walczak (spr.) Sędziowie: SSA Jacek Witkowski SSA Jarosław Błaszczak Protokolant: Monika Horabik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. we Wrocławiu sprawy z wniosku A. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o emeryturę na skutek apelacji A. M. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze z dnia 7 maja 2012 r. sygn. akt VII U 950/11 I. oddala apelację, II. zasądza od wnioskodawcy na rzecz strony pozwanej kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 7 maja 2012 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze oddalił odwołanie A. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 15 czerwca 2011 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił A. M. przyznania emerytury argumentując, że na dzień 1 stycznia 1999 r. to jest dzień wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS wnioskodawca nie udowodnił 15–letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, ale 3 lata, 4 miesiące i 29 dni takiej pracy, nie spełnił zatem warunków do przyznania świadczenia, o których mowa w art. 184 ustawy. Wnioskodawca w odwołaniu od powyższej decyzji podnosił, że jako okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych winien zostać zaliczony również okres zatrudnienia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w J. od 26 maja 1973 r. do 31 stycznia 1998 r., w trakcie którego był zatrudniony przy rozkładaniu mas asfaltowych, ich produkcji i transporcie, zatem na stanowiskach, o których mowa w Dziale IX, pkt 4 Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm.). Ponadto, nawet gdyby uznać, że w spornym okresie wnioskodawca wykonywał wskazane w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach prace wymienione w wykazie C, stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia, który to wykaz został uchylony w 1996 r., to do daty uchylenia wykazu odwołujący się przepracował ponad 15 lat w szczególnych warunkach, zatem późniejsze uchylenie wykazu C pozostaje bez znaczenia dla oceny zasadności jego roszczeń. Strona pozwana wnosiła o oddalenie odwołania wywodząc, że wnioskodawca nie spełnił warunków do przyznania emerytury wymienionych w art. 184 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej i przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Wykonywał wówczas prace wymienione w Wykazie C, uprawniające jedynie do wzrostu emerytur i rent (Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm.). Rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na podstawie następującego stanu faktycznego ustalonego na podstawie akt rentowych, akt kapitału początkowego, zeznań świadków, zeznań wnioskodawcy i akt osobowych wnioskodawcy obejmujących zatrudnienie w spornym okresie. Wnioskodawca A. M. , ur. (...) , od 26 lutego 1969 r. zatrudniony był w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w J. . Początkowo pracował na stanowisku robotnika drogowego, następnie od 1 maja 1970 r., na stanowisku kopacza. Od dnia 18 lutego 1971 r. do 17 grudnia 1971 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, po odbyciu której powrócił do pracy 4 stycznia 1971 r. - na stanowisko układacza mas asfaltu. Od 26 maja 1973 r. dostał angaż na stanowisko kopacza a od 20 października 1988 r. pracował na stanowisku robotnika budowlanego. Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie objętym sporem wnioskodawca pracował zarówno przy produkcji i rozkładaniu masy asfaltowej, jak i jako robotnik budowlany: kopiąc rowy pod krawężniki, kanalizację, układając rury kanalizacyjne i szamba, murując studzienki kanalizacyjne. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy, Sąd I instancji orzekł, iż odwołanie wnioskodawcy było bezzasadne. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 184 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS a także przepisy § 1, § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz. 43 z późn. zm.). Zdaniem Sądu Okręgowego, czynności wykonywane przez wnioskodawcę w spornych okresach nie odpowiadają pracom wymienionym w Dziale IX pkt 4 Wykazu A stanowiącego załącznik do wymienionego rozporządzenia, bowiem wnioskodawca nie udowodnił, aby w spornym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace asfalciarza i przy gotowaniu asfaltu. Ustalone przez sąd I instancji czynności nie polegały, w ocenie tego sądu, wyłącznie na rozkładaniu asfaltu oraz pracy w otaczarni, to jest urządzeniu stosowanemu w produkcji mas asfaltowych. Zdaniem Sądu, przesłuchani świadkowie nie mieli możliwości widywania wnioskodawcy podczas wykonywania wszystkich obowiązków codziennie, przez cały rok, zatem nie mogli, w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzić, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował wyłącznie jako asfalciarz. Wykaz C nie obowiązuje od czerwca 1996r. i nie może stanowić podstawy do uwzględnienia określonych tam stanowisk pracy jako pracy w szczególnych warunkach. Apelację od wyżej opisanego wyroku wywiódł wnioskodawca, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa do emerytury oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Apelujący zarzucał zaskarżonemu wyrokowi sprzeczność istotnych ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegającą na wadliwym ustaleniu, że wnioskodawca nie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku asfalciarza, określonym w Dziale IX pkt 4 Wykazu A, podczas gdy z zebranych w sprawie dowodów, w szczególności całkowicie pominiętych przez sąd zeznań świadków, wynika wniosek przeciwny. W uzasadnieniu swojego stanowiska pełnomocnik apelującego podkreślił, że w postępowaniu odwoławczym od decyzji organu rentowego jest możliwe dokonywanie ustaleń odmiennych od stwierdzonych w świadectwie pracy także na podstawie osobowych źródeł dowodowych. Świadkowie przesłuchani w sprawie potwierdzili, że wnioskodawca przez cały sporny okres wykonywał szeroko rozumianą pracę asfalciarza, przy czym w okresach zimowych pracował przy czyszczeniu kotłów na otaczarni – wytwórni masy bitumicznej. Strona pozwana nie złożyła odpowiedzi na apelację. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. A. M. domagał się przyznania emerytury będąc urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. Nie osiągnął zatem wieku emerytalnego przewidzianego w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i nie spełnił warunków do uzyskania emerytury na warunkach określonych w art. 46 ust. 1 ustawy do dnia 31 grudnia 2008 r. Uprawnienie swoje wywodzi wnioskodawca z art. 184 ust. 1 ustawy. Przepis ten uprawnia do emerytury ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – to jest 1 stycznia 1999 r. spełnili łącznie następujące warunki: 1) osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn; 2) mają okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – zatem wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do OFE albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Pojęcie przepisy dotychczasowe odnosi się do art. 32 cytowanej ustawy, zgodnie, z którym ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Zgodnie z § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Posiadanie przez wnioskodawcę wymaganego tzw. ogólnego stażu pracy jest w sprawie bezsporne. Mimo braku ustaleń poczynionych w tym względzie przez Sąd Okręgowy, z akt organu rentowego wynika, że staż ten wynosi 29 lat, 7 miesięcy i 25 dni. Wnioskodawca bezspornie spełnił także warunki polegające na nieprzystąpieniu do OFE i rozwiązaniu stosunku pracy. Sporne pozostawało natomiast, czy legitymuje się wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, to jest, czy przez wymagany ustawą okres, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywał prace wymienione w Wykazie A stanowiącym załącznik do cytowanego rozporządzenia. Słusznie bowiem przyjął Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, że skreślenie Wykazu C, nawet w sytuacji, gdy prace w nim wymienione wykonywał ubezpieczony przez przynajmniej 15 lat, przypadających przed datą skreślenia tego wykazu, nie powoduje, że ubezpieczony ten spełnia warunek posiadania wymaganego ustawą okresu pracy w warunkach szczególnych. Wynika to wprost z treści art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia, stanowiącym, że rozporządzenie to stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przez co należy rozumieć wykazy obowiązujące. Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawione przez syndyka Masy Upadłości Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa (...) w J. ( k. 46 a.r.) wymienia od 26 maja 1973 r., stanowisko robotnika budowlanego wymienione w Wykazie C - skreślonym z dniem 7 czerwca 1996 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 maja 1996 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 63, poz. 292). Słuszność ma apelujący – na co wskazał także Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku, że w toku postępowania sądowego możliwe jest dowodzenie zatrudnienia w szczególnych warunkach za pomocą innych środków dowodowych niż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, które ma walor dokumentu prywatnego. Prawidłowo jednak Sąd Okręgowy przyjął, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że charakter zatrudnienia ubezpieczonego w spornym okresie, rodzaj i faktycznie wykonywane przez niego czynności, w kontekście zakwalifikowania pracy do jednego ze stanowisk wymienionych w wykazie A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r. nie pozwalają na przyjęcie, że była to wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, praca w szczególnych warunkach. W tym zakresie sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego, która nie narusza granic art. 233 kpc . Przypomnieć bowiem trzeba, że świadek R. W. zeznał, że poza sezonem letnim wnioskodawca pomagał przy wykonywaniu napraw maszyn i wykonywał inne prace w warsztacie, choć również przy kotłach asfaltu (k. 41 odwrót). Przesłuchana w charakterze świadka żona wnioskodawcy zeznała, że widziała męża przy rozkładaniu masy asfaltowej w K. , ale pracował on na terenie całego województwa (k. 42). W K. widziała także wnioskodawcę świadek C. S. , natomiast nie wiedziała, czy pracował przy maszynie, czy rozkładał asfalt. Świadek G. M. zajmowała się planowaniem robót i obliczaniem płac, nie miała możliwości obserwowania czynności wykonywanych przez pracowników. Sam wnioskodawca podał, że pracował jako rozkładacz masy asfaltowej, ale też jako robotnik budowlany oraz przy otaczarkach (k. 16). W aktach osobowych, stanowisko wnioskodawcy określane jest od 26 maja 1973 r. do 20 października 1988 r. jako kopacz, następnie robotnik budowlany. Z dołączonych akt rentowych zmarłego J. D. , wynika, że pracował on w tym samym przedsiębiorstwie w latach 1971 – 1981 na stanowisku brukarza, wymienionym w Dziale V, poz. 10 pkt 3 Wykazu A , natomiast od 1982 r. był rencistą. O pracy na stanowisku brukarza nie mówił zaś ani sam wnioskodawca, ani żaden z przesłuchanych świadków. Stąd zeznania świadka J. Ł. , który zeznał, że z wnioskodawcą pracował J. D. nie mogą stanowić dowodu na to, że A. M. wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, prace wymienione w Dziale IX pkt IV – prace asfalciarzy i przy gotowaniu asfaltu. Brak zatem dowodów że wnioskodawca pracował przez wymagany ustawą okres w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym, że spełnił warunki do przyznania emerytury w wieku obniżonym. Apelację należało więc oddalić z mocy art. 385 kpc . Z wymienionych powyżej względów Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji, rozstrzygając o kosztach procesu na podstawie art. 98 kpc z zastosowaniem stawki wynikającej z przepisów § 12 ust. 1 pkt 2 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). R.S.