Sygn. akt. I C 1779/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 stycznia 2014r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Izabela Baca Protokolant: Robert Purchalak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa D. O. przeciwko Z. O. i M. O. o uznanie umowy za bezskuteczną oddala powództwo. UZASADNIENIE Powódka D. O. wniosła przeciwko pozwanym Z. O. i M. O. pozew o uznanie za bezskuteczną umowy darowizny, zawartej pomiędzy Z. O. , jako darczyńcą, a M. O. , jako obdarowanym, na mocy której Z. O. podarował M. O. bez zgody i wiedzy D. O. mieszkanie położone przy ul. (...) we W. , które stanowiło majątek wspólny małżonków D. i Z. O. . Powódka wniosła również o zasądzenie od pozwanych na jej rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazała, że podczas rozprawy w dniu 13.12.2011r, w sprawie Sądu Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej o sygn. akt XIV Ns 1022/11, została poinformowana, że na podstawie umowy z dnia 23.01.2008 r. zawartej w formie aktu notarialnego doszło do zamiany lokalu mieszkalnego o powierzchni 26 m 2 położonego w G. przy ul. (...) (...) na lokal mieszkalny o powierzchni 34,30 m 2 położony we W. przy ul. (...) . Powódka podniosła, iż powyższy lokal mieszkalny stanowił majątek wspólny jej i pozwanego Z. O. , mieszkanie zostało bowiem wykupione od gminy w trakcie trwania ich związku małżeńskiego, a przeznaczona na wykup kwota w całości pochodziła od powódki. Powódka stwierdziła, że od 1986r. pozwanemu Z. O. przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, które w 2008r. zostało przekształcone w prawo własności lokalu. Wskazała, iż w listopadzie 2007r. wyjechała w celach zarobkowych do Niemiec, a osiągane przez nią dochody przeznaczane były w głównej mierze na potrzeby małżonków, w tym również na wykup lokalu. Powódka stwierdziła, że na bieżąco dokonywała opłat za media, czynsz, a nadto spłacała zaciągnięte przez męża kredyty m.in. w 2003 r. i 2004 r. Oświadczyła, że spółdzielnia traktowała i nadal traktuje powódkę jako właścicielkę spornego lokalu. W odpowiedzi na pozew pozwani Z. O. i M. O. wnieśli o oddalenie powództwa. Wskazali, że powódka oraz pozwany Z. O. od 1989r. zamieszkują razem w ww lokalu, po zawarciu w 1992r. związku małżeńskiego z pozwanym powódka zameldowała się w mieszkaniu przy ul. (...) we W. , a swoje mieszkanie przekazała dzieciom z poprzedniego małżeństwa. Pozwani podali, że w 2007r. pozwany Z. O. złożył wniosek o przeniesienie na niego własności powyższego lokalu mieszkalnego. Podnieśli, że prawo do tego lokalu pozwany Z. O. nabył na podstawie przydziału z dnia 4 marca 1986 r, będąc stanu wolnego, stanowiło ono zatem jego majątek osobisty. Przyznali, że w listopadzie 2007 r. powódka wyjechała do Niemiec do pracy w charakterze opiekunki, po wyjeździe doszło jednak do trwałego i całkowitego rozkładu pożycia. Wskazali, że na początku 2011r. powódka wniosła przeciwko Z. O. pozew o zapłatę odszkodowania z tytułu niewykonania umowy przyrzeczonej - rozszerzenia wspólności majątkowej małżeńskiej na prawo własności spornego lokal, powództwo to zostało oddalone w sprawie tut. Sądu o sygn. akt I C 928/
- Pozwani podali, że po powrocie powódki do Polski w kwietniu 2011r. na skutek ciągłych kłótni pozwany Z. O. w maju 2011r. był hospitalizowany, stwierdzono wówczas u niego udar mózgu z niedowładem kończyny górnej. Wskazali, że w tej sytuacji pozwany M. O. przywiózł Z. O. do G. , gdzie mieszkał jego brat, a ojciec M. O. , uzgodniono, że pozwani zamienią się swoimi mieszkania, tak by pozwany Z. O. mógł zamieszkać w pobliżu brata, który jest lekarzem. Stwierdzili, że obecnie pozwany Z. O. ponownie mieszka w spornym lokalu i ma zapewnioną pomoc opiekunki z MOPS, przy czym czynsz oraz opłaty za ww lokal uiszcza pozwany M. O. . W piśmie procesowym z dnia 10.07.2013 r. powódka wskazała, że domaga się uznania za bezskuteczną umowy zamiany mieszkania położonego we W. przy ul. (...) (k. 81). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 4 marca 1986r. pozwanemu Z. O. przydzielono spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, położonego przy ul. (...) we W. , należącego do zasobów Spółdzielni Mieszkaniowej (...) we W. . Pozwany wniósł na rzecz spółdzielni wkład mieszkaniowy w pełnej wysokości. Środki te pochodziły z jego książeczki mieszkaniowej. Dowód: wypis aktu notarialnego z dnia 23.01.2008 r. (Rep. A nr (...) ) - umowy przeniesienia własności lokalu mieszkalnego na rzecz członka spółdzielni – k. 50-53, przesłuchanie pozwanego Z. S. - k. 132 (00:29:31). W 1989r. powódka D. O. zamieszkała w spornym lokalu z pozwanym Z. O. , a w dniu 13.06.1992 r. zawarła z nim związek małżeński. Małżonkowie nie zawierali umowy majątkowej małżeńskiej. W 2007 r. powódka wyjechała do Niemiec w celach zarobkowych. - okoliczności niesporne (k. 132 - 00:22:06, 00:27:53). W dniu 16 sierpnia 2007 r. pozwany Z. O. złożył w Spółdzielni Mieszkaniowej (...) we W. wniosek o przeniesienie na jego rzecz prawa własności lokalu mieszkalnego nr (...) , położonego we W. przy ul. (...) . Dowód: wypis aktu notarialnego z dnia 23.01.2008 r. (Rep. A nr (...) ) - umowy przeniesienia własności lokalu mieszkalnego na rzecz członka spółdzielni – k. 50-
- Następnie w dniu 23 stycznia 2008 r. pozwany Z. O. zawarł ze Spółdzielnią Mieszkaniową (...) we W. umowę w formie aktu notarialnego, na mocy której spółdzielnia na podstawie art. 12 ustawy z dnia 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych , przeniosła na jego rzecz prawo własności samodzielnego lokalu mieszkalnego numer (...) , położonego przy ul. (...) we W. wraz z udziałem wynoszącym 24/10000 części w prawie użytkowania wieczystego działki nr (...) oraz we wspólnych częściach budynku i innych urządzeń, nie służących wyłącznie do użytku właścicieli lokali, zaś pozwany Z. O. oświadczył, że na to przeniesienie wyraża zgodę i lokal ten wraz z przynależnymi mu prawami nabywa z majątku osobistego. W akcie notarialnym wskazano, iż przy jego sporządzeniu pobrano: na podstawie art. 42 i art. 44 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę sądową w kwocie 260zł, na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych za sporządzenie aktu notarialnego 234zł oraz podatek VAT w wysokości 22 %, tj. 51zł 4gr, łącznie 545zł 48gr. Dowód: wypis aktu notarialnego z dnia 23.01.2008 r. (Rep. A nr (...) ) - umowy przeniesienia własności lokalu mieszkalnego na rzecz członka spółdzielni – k. 50-
- Powyższa kwota została uiszczona ze środków, pochodzących z majątku wspólnego powódki D. O. i pozwanego Z. O. . - okoliczność niesporna (k. 131). W dniu 8 lipca 2011 r. pozwani zawarli w formie aktu notarialnego umowę zamiany, na mocy której dokonali zamiany lokali stanowiących odrębne nieruchomości w ten sposób, że pozwany M. O. przeniósł na rzecz Z. O. prawo własności lokalu mieszkalnego nr (...) kl. (...) o powierzchni 26m
(2), położonego w G. przy ul. (...) (...) wraz ze związanym z jego własnością udziałem w nieruchomości wspólnej, a pozwany Z. O. nieruchomość tę nabył z majątku osobistego do majątku osobistego i w zamian za to przeniósł na pozwanego M. O. prawo własności lokalu mieszkalnego nr (...) o powierzchni 35,64m
(2), położonego we W. przy ul. (...) wraz ze związanym z jego własnością udziałem w nieruchomości wspólnej. W § 4 umowy strony określiły wartość lokalu położonego w G. na kwotę 200.000 zł, a lokalu położonego we W. na 180.000 zł i oświadczyły, że nie czynią względem siebie żadnych spłat ani dopłat z tytułu wyrównania różnicy wartości zamienianych nieruchomości. Dowód: wypis aktu notarialnego z dnia 08.07.2011 r. (Rep. A. nr (...) ) - umowy zamiany – k. 57-62 Z. O. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W maju 2011 r. przeszedł udar niedokrwienny mózgu. Dowód: historia zdrowia i choroby Z. O. – k. 54, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12.08.2011r. – k. 55-
- W chwili obecnej w lokalu przy ul. (...) we W. zamieszkuje pozwany Z. O. . W lokalu zameldowana jest powódka, która jednak głównie mieszka u swojej siostry. Dowód: przesłuchanie pozwanego Z. O. – k. 133 (00:30:44), przesłuchanie pozwanego M. O. – k. 133 (00:33:22,00:33:37, 00:34:12) Pozwany M. O. jest bratankiem Z. O. . - okoliczność niesporna między stronami. Przy tak poczynionych ustaleniach faktycznych, Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd oparł się przede wszystkim na dokumentach złożonych przez strony. W istocie niesporna w sprawie była okoliczność, iż opłaty uiszczone przy zawarciu umowy z dnia 23.01.2008 r. pokryte zostały ze środków pochodzących z majątku wspólnego powódki oraz pozwanego Z. O. , choć strony pozostawały w sporze co do tego, z dochodów uzyskanych przez którego z małżonków zostały one pokryte. Niezależnie jednak, czy koszty te zapłacono z wynagrodzenia uzyskanego przez powódkę, czy przez pozwanego Z. O. , w świetle art. 31§2 pkt 1 krio środki te należały do ich majątku wspólnego. Skoro zaś w myśl art. 227 kpc przedmiotem dowodu są fakty, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd pominął dowód z zeznań świadków S. D. i D. W. na okoliczności wskazane przez pełnomocnika powódki na rozprawie dnia 6.12.2013r. Powódka wniosła ostatecznie o uznanie za bezskuteczną umowy zamiany z dnia 08.07.2011 r, zawartej między pozwanymi (k. 81). Podniosła, iż umowa ta została zawarta bez jej zgody, a prawo własności lokalu wchodziło w skład majątku wspólnego jej i pozwanego Z. O. . Niesporne między stronami było, iż w spornym lokalu powódka z pozwanym Z. O. zamieszkała w 1989r, a związek małżeński zawarła z nim w 1992r. Mężowi powódki spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu mieszkalnego przydzielono zaś w dniu 4 marca 1986r, wówczas też pozwany wniósł na rzecz spółdzielni wkład mieszkaniowy w pełnej wysokości. Środki te pochodziły przy tym z jego książeczki mieszkaniowej. Prawo to w myśl art. 33 pkt 1 krio stanowiło zatem jego majątek osobisty. Do nabycia prawa własności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) we W. doszło zaś w trakcie trwania małżeństwa stron. W myśl jednak art. 33 pkt 10 krio przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego należą do majątku osobistego każdego z małżonków, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Pozwany Z. O. przed zawarciem związku małżeńskiego z powódką uiścił na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) we W. wkład mieszkaniowy, a jedyne środki, jakie wydatkowano w związku z zawarciem umowy przeniesienia własności lokalu mieszkalnego na rzecz członka spółdzielni z dnia 23.01.2008r, to wskazana w akcie notarialnym kwota 545zł 48gr, która pochodziła z majątku wspólnego powódki i pozwanego Z. O. . Środki te wydatkowano jednak nie na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w związku z nabyciem prawa własności lokalu, lecz tytułem wynagrodzenia notariusza i kosztów sądowych w postępowaniu wieczystoksięgowym. Już choćby ta okoliczność wyklucza przyjęcie, iż prawo własności nabyto ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Nabycie nastąpiło bowiem na skutek przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, należącego do majątku odrębnego pozwanego, w prawo własności tego lokalu ( art. 12 ustawy z dnia 15.12.2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych ). Prawo to w myśl powołanego art. 33 pkt 10 krio weszło zatem do jego majątku osobistego. Nawet jednak przy przyjęciu, iż kwota 545zł 48gr, podana w akcie notarialnym, została wydatkowana na nabycie prawa własności spornego lokalu, to i tak należałoby uznać, iż prawo to weszło do majątku osobistego pozwanego Z. O. . Wskazana kwota jest bowiem nieznaczna w stosunku do wartości lokatorskiego prawa do lokalu w chwili zawarcia umowy, ustalonego według zasad określonych w art. 11 ust. 2 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Prawo to jest wprawdzie niezbywalne, lecz w wypadku jego wygaśnięcia w myśl powołanego przepisu spółdzielnia zobowiązana byłaby do wypłaty osobie uprawnionej wartości rynkowej tego lokalu. Niewątpliwie wartość lokalu mieszkalnego o powierzchni 35,64m 2 jest nieporównywalna do kwoty wydatkowanej z majątku wspólnego. Jest ona niewielka nawet w stosunku do ceny za 1 m 2 tegoż lokalu. W wyniku przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w prawo jego własności doszło zatem do surogacji. Nabycie prawa własności tego lokalu w sensie ekonomicznym nastąpiło bowiem kosztem majątku osobistego, a nie majątku wspólnego. Zdaniem Sądu o zaliczeniu nabywanego przedmiotu do majątku osobistego lub wspólnego małżonków powinno decydować porównanie środków przeznaczonych na ten cel z każdego z tych majątków, co oznacza, iż przedmiot należy zaliczyć do tego z majątków, z którego pochodziła podstawowa część środków. Jeżeli środki z majątku wspólnego są nieznaczne, wówczas stanowią one nakład podlegający rozliczeniu na podstawie art. 45§1 krio (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.08.2009r, III CZP 53/09, OSNC 2010/2/28, wyrok z dnia 12.05.2000r, V CKN 50/00, Lex nr 52579). Skoro prawo własności spornego lokalu weszło do majątku osobistego pozwanego Z. O. , do zawarcia umowy zamiany z dnia 08.07.2011 r. nie była konieczna zgoda powódki. Nie była to bowiem czynność dotycząca majątku wspólnego małżonków. Pełnomocnik powódki na rozprawie dnia 6.12.2013r. zarzucił, iż pozwany Z. O. w chwili zawierania umowy zamiany znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Celem wykazania tej okoliczności złożył on wniosek o dopuszczenie dowodu z akt Prokuratury Rejonowej W. o sygn. Ds 1117/
- Wniosek ten został oddalony. Należy bowiem zauważyć, iż o ile pozwany Z. O. znajdowałby się wówczas w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, to złożone przez niego oświadczenie woli byłoby w myśl art. 82 kc nieważne, a powódka żądała ustalenia, iż umowa ta była bezskuteczna, a nie nieważna. Nawet gdyby w istocie oświadczenie woli pozwanego byłoby nieważne, powództwo tak sformułowane podlegałoby oddaleniu. Mając powyższe na względzie na podstawie powołanych przepisów, Sąd oddalił powództwo. (...) (...) (...) 2014.01.30