Sad powszechny, I Ca 482/13

Sygn. akt I Ca 482/13 POSTANOWIENIE Dnia 11 marca 2014r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Jerzy Dymke - spr. Sędziowie: SO Marta Truszkowska SO Grażyna Szymańska-Pasek Protokolant: sekr. sąd. Ewelina Nadolna po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014r. w Ostrołęce na rozprawie sprawy z wniosku G. D. z udziałem J. M. o rozgraniczenie na skutek apelacji uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 17 października 2013r., sygn. akt I Ns 949/10 postanawia:

1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek o rozgraniczenie oddalić;
2. stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane z ich udziałem w sprawie we własnym zakresie. UZASADNIENIE W dniu 28 czerwca 2010 r. Wójt Gminy K. wszczął postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonych we wsi G. , stanowiących działki gruntu, oznaczone numerami ewidencyjnymi: 51, będącą własnością G. D. , i (...) będącą własnością J. M. , aby następnie, wskutek żądania G. D. , na podstawie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego przekazać sprawę do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Ostrołęce. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Rejonowy w Ostrołęce zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 października 2013 r., sygn. I Ns 949/10, rozgraniczył obie nieruchomości wzdłuż linii czerwonej łączącej punkty 100 i 752 na bliżej opisanej mapie sytuacyjnej biegłego geodety K. P. ( pkt I ), oraz obciążył strony kosztami postępowania po połowie ( pkt II ). Z pisemnego uzasadnienia wynikały następujące, najważniejsze podstawy faktyczne i prawne postanowienia. Pierwotnymi tytułami własności obu rozgraniczanych nieruchomości były akty własności ziemi, wydane w trybie ustawy uwłaszczeniowej z 1971 r. Obie nieruchomości stanowią działki leśne, położone w większym, zwartym kompleksie, między którymi nie widać w terenie wyraźnych śladów granicy, w szczególności nie ma tzw. przecinki. Wedle danych z ewidencji gruntów, założonej w latach 60-ych ubiegłego wieku w oparciu o zarys pomiarowy, sporządzony na podstawie fotomapy, granica ewidencyjna pomiędzy działkami nr (...) biegnie od niespornego między stronami punktu 752 do pkt 751, położonego przy drodze gminnej i została uwidoczniona na mapie biegłego geodety K. P. linią w kolorze zielonym. Linia ta odzwierciedlała stan posiadania na gruncie w dacie wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej, jednakże uległ on zmianie w 1978 r., kiedy rodzice wnioskodawcy G. D. posadzili las częściowo na działce nr (...) , ewidencyjnie należącej obecnie do uczestnika postępowania J. M. . Rozpoczęło się od tamtego czasu zasiadywanie przez wnioskodawcę przygranicznego pasa gruntu, którego granica zewnętrzna biegła od pkt 752 wzdłuż linii oznaczonej na mapie biegłego kolorem czerwonym, kończąc się u jego podstawy przy drodze gminnej w punkcie oznaczonym na mapie numerem
3. Las na tym obszarze znajdował się w nieprzerwanym posiadaniu wnioskodawcy aż do roku 2010, kiedy to powstał spór graniczny w związku z wycięciem przez rodzinę uczestnika pewnej ilości drzew rosnących w miejscu, do którego obydwie strony rościły pretensje właścicielskie. Sąd Rejonowy podzielił stanowisko wnioskodawcy, że grunt w tym miejscu, podobnie jak cały wskazywany przez niego pas lasu, stał się jego własnością na skutek zasiedzenia, które upłynęło najpóźniej z dniem 1 stycznia 2009 r. Za twierdzeniem wnioskodawcy o 30-letnim okresie posiadania, prowadzącym do zasiedzenia, świadczyło w szczególności ustalenie poczynione na podstawie opinii biegłego leśnika T. Z. , że las w spornym pasie w pobliżu drogi jest młodszy od rosnącego bardziej w bok na działce uczestnika, a jego wiek pokrywa się z podawaną przez wnioskodawcę datą zasadzenia. Zważywszy, że zasiedzenie własności przygranicznego pasa gruntu wyznacza aktualny stan prawny w pojęciu art. 153 k.c. , należało dokonać rozgraniczenia z uwzględnieniem tej okoliczności; dlatego Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji na podstawie powyższego przepisu. W apelacji od powyższego postanowienia w całości uczestnik postępowania J. M. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę przez rozgraniczenie działek nr (...) „zgodnie ze stanem wynikającym w ewidencji gruntów, tj. od pkt 752 do pkt 751”. Apelujący zarzucił: - błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez uznanie, iż wnioskodawca nabył w drodze zasiedzenia przygraniczny pas gruntu, mimo że nie wskazał jednolicie ani terytorialnego zakresu ani sposobu posiadania tego pasa; -naruszenie prawa procesowego, art. 217 k.p.c. wskutek oddalenia wniosku o przeprowadzenie sądowych oględzin granicy, które pozwoliłyby na ustalenie, że stanu posiadania przez strony na gruncie nie da się odróżnić; - naruszenie prawa materialnego, art. 153 k.c. , przez rozgraniczenie działek w oparciu o zasiedzenie przygranicznego pasa gruntu, mimo że do zasiedzenia nie doszło. Sąd Okręgowy w Ostrołęce zważył, co następuje: W zgodzie z kierunkiem apelacji, zaskarżone postanowienie nie mogło ostać się w mocy, aczkolwiek z przyczyn innych od wskazanych w apelacji, które wymagały uwzględnienia z urzędu przez sąd drugiej instancji. Należy rozpocząć od brakującego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyeksponowania istotnych elementów stanu faktycznego, wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, a także stanowisk stron, które składały się na specyficzną charakterystykę prawną konkretnej sprawy. Ukształtowane w toku postępowania sądowego stanowiska stron oznaczały zaistnienie między nimi sporu co do własności pasa gruntu położonego wzdłuż całej granicy „ewidencyjnej” po stronie działki nr (...) , wyrażającego się w tym, że wnioskodawca twierdził, iż nabył własność tego pasa przez zasiedzenie, natomiast uczestnik, zaprzeczając temu, powoływał się na przysługujące mu prawo własności, sięgające u źródeł do aktu uwłaszczeniowego. Istotne dla losów niniejszej sprawy było to, że ów spór dotyczył gruntu o powierzchni 0,2629 ha, mającego kształt trójkąta o długości boków rzędu 280 m i szerokości podstawy przy drodze (...) m ( v. mapa biegłego geodety, k. 96 ). Wedle ewidencji gruntów, cała działka nr (...) ma powierzchnię 1.19 ha ( v. wypis z rejestru, k. 21 ), co oznaczało, iż spór obejmował ok. 22% jej powierzchni. Trafnie Sąd Rejonowy zauważył, że orzekając w sprawie o rozgraniczenie sąd w ramach pierwszego kryterium z art. 153 k.c. uwzględnia zasiedzenie przygranicznego pasa gruntu, trzeba jednakże dodać, że jest to możliwe jedynie w odniesieniu do wąskiego pasa ciągnącego się przy samej granicy i w sytuacji, w której przyczyną konfliktu i istotą sporu jest przebieg granicy, natomiast kwestia własności gruntu przylegającego do tej granicy stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, czyli ma charakter wtórny, jeżeli ponadto sporny grunt z uwagi na swoja powierzchnię, zwłaszcza w zestawieniu z powierzchnią całej nieruchomości, i swój kształt jest tematycznie związany z granicą ( v. postanowienie SN z 11 maja 2000 r., I CKN 723/98 – LEX 50837, i przytoczone w nim orzecznictwo ). Nie ulegało wątpliwości, że niniejsza sprawa nie spełniała warunków tak doprecyzowanej definicji sprawy o rozgraniczenie. Pas gruntu o szerokości prawie 20 m nie sposób było określić jako „przygraniczny”, zwłaszcza w zestawieniu z całą szerokością działki nr (...) , z której pochodził, wynoszącą niespełna 50 m ( por. dane na szkicu granicznym na 25 odw. ), zaś jego kształt, przynajmniej na przeważającej długości, oraz powierzchnia mogły zasadnie kojarzyć się z odrębną nieruchomością w znaczeniu cywilnoprawnym. Trzeba podkreślić, że niezależnie od podstawowego sposobu ustalania przebiegu granic nieruchomości może to nastąpić także w postępowaniu sądowym, bez poprzedzającej fazy postępowania administracyjnego, w trybie procesu lub postępowania nieprocesowego, w sytuacjach określonych w art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego , który stanowi, że sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granicy jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. Był to też tryb jedynie właściwy w okolicznościach danego przypadku, ponieważ przebieg granicy miał znaczenie pochodne w stosunku do problemu własności spornego gruntu, do którego pretensje zgłosiły obydwie strony. Skoro zatem nie była to sprawa o rozgraniczeniu w ścisłym znaczeniu to przepis art. 153 k.c. nie mógł stanowić wyłącznej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Poprzez jego zastosowanie doszło do naruszenia prawa materialnego, branego pod rozwagę z urzędu przez sąd II instancji ( por. uchwała „7” SN z 31.01.2008 r., III CZP 49/07 - OSNC 2008/6/55 ). W konsekwencji, na zasadzie art. 386 par. 1 k.p.c. , należało zmienić zaskarżone apelacją postanowienie przez oddalenie wniosku o rozgraniczenie. Dlatego Sąd Okręgowy postanowił jak w sentencji.