Sygn. akt I Ca 331/13 POSTANOWIENIE Dnia 16 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Janusz Wyszyński Sędziowie: Włodzimierz Wójcicki (spr.) Eugeniusz Dąbrowski Protokolant: Ewa Miciura po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. w Łomży na rozprawie sprawy z wniosku G. Z. z udziałem R. K. o rozgraniczenie na skutek apelacji uczestnika R. K. na postanowienie Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 17 października 2013 sygn. akt I Ns 308/12 postanawia: oddalić apelację. Sygn. akt I Ca 331/13 UZASADNIENIE Wójt Gminy K. w drodze decyzji z dnia 4 września 2012 r., nr (...) umorzył postępowanie w sprawie w związku z wnioskiem G. Z. o rozgraniczenie działki nr (...) , położonej w obrębie wsi Ć. stanowiącej własność G. Z. z działką nr (...) , położoną w obrębie wsi Ć. , stanowiącą własność R. K. i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zambrowie. Wnioskodawca G. Z. , w toku postępowania sądowego, ostatecznie wniósł o rozgraniczenie należącej do niego nieruchomości nr (...) z sąsiednią nieruchomością nr (...) należącą do R. K. wzdłuż granicy faktycznego użytkowania na gruncie wyznaczoną przez ogrodzenia i budynki znajdujące się na nieruchomościach, tj. wzdłuż punktów M-L-B-C-D-E-F-G-H-I-126-125, wyznaczonych na mapie sytuacyjnej sporządzonej przez biegłego geodetę. Uczestnik postępowania R. K. w trakcie postępowania wnosił o oddalenie wniosku o rozgraniczenie z uwagi na to, że jego nieruchomość nie graniczy z działką wnioskodawcy. Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 17 października 2013 roku, sygn. akt I Ns 308/12 w pkt I dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonych w obrębie wsi Ć. (gmina K. ), oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr (...) , o powierzchni 2,9100 ha (dla której Sąd Rejonowy w Zambrowie prowadzi księgę wieczystą nr (...) ), stanowiąca własność G. Z. oraz działka nr (...) , o powierzchni 0,6600 ha, stanowiąca własność R. K. – według granicy w postaci linii łączącej punkty: M-L-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K, wyznaczone na mapie sytuacyjnej, stanowiącej załącznik nr 1 do opinii sporządzonej przez biegłego z zakresu geodezji J. T. , która to mapa stanowi integralną część orzeczenia. Sąd Rejonowy ustalił, że w 1944 r. bracia W. K.
(1)i M. K. dokonali nieformalnego działu gospodarstwa rolnego stanowiącego spadek po ich ojcu S. K.
(1), w skład którego wchodziły m.in. nieruchomości położone w obrębie wsi Ć. oznaczone poprzednio nr (...) (stanowiące obecnie nr (...) ) oraz nr (...) (stanowiące obecnie działkę nr (...) ). Na skutek wzajemnych ustnych postanowień bracia M. i W. K.
(1)zamieszkali obok siebie na sąsiadujących działkach, stawiając na swoich gruntach budynki mieszkalne (aktualny budynek murowany z 1974 r.) oraz gospodarcze (najstarsze z obecnie istniejących pochodzą z 1967 r.), wykorzystując te nieruchomości dla potrzeb własnych rodzin. Przebieg granicy pomiędzy tymi nieruchomościami był przez wiele lat bezsporny i wyznaczony usytuowaniem tych budynków oraz istniejącymi w tych czasach ogrodzeniami. Aktem własności ziemi z dnia 26 września 1974 r., nr (...) 457-3-5-19/74, Naczelnik Powiatu w Z. stwierdził, że M. K. wraz z żoną W. K.
(2)z mocy prawa nabyli własność nieruchomości położonych we wsi Ć. oznaczonych nr (...) i (...) o łącznej powierzchni 9,1370 ha. Z kolei, aktem własności ziemi z dnia 26 września 1974 r., nr (...) 457-3-5-18/74, Naczelnik Powiatu w Z. stwierdził, że W. K.
(1)wraz z żoną S. K.
(2)z mocy prawa nabyli udział w wysokości 1/2 części we współwłasności nieruchomości położonych we wsi Ć. oznaczonych nr (...) o łącznej powierzchni 9,3730 ha, zaś pozostały udział w wysokości 1/2 części we współwłasności przedmiotowych nieruchomości nabył ich syn S. K.
(1)(s. S. i S. ), który otrzymał powyższy udział w 1970 r. na podstawie umowy darowizny od ojca. W toku postępowań uwłaszczeniowych na gruntach wsi Ć. nie dokonywano pomiaru przebiegu granic nieruchomości istniejących na dzień 1 listopada 1971 r. Na podstawie późniejszej umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 20 maja 1978 r. S. K.
(1)nabył od rodziców należący do nich udział w wysokości 1/2 części we współwłasności gospodarstwa rolnego. Na podstawie umowy darowizny z dnia 26 listopada 2004 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego w Kancelarii Notarialnej w Z. przed notariuszem M. G. , Rep. A nr (...) , S. K.
(1)zbył na rzecz G. Z. własność nieruchomości oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów nr (...) o powierzchni 2,9100 ha (składającej się z działek poprzednio oznaczonych nr (...) i (...) ), dla której Sąd Rejonowy w Zambrowie prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Sąsiadująca z nią od zachodniej strony działka nr (...) (składająca się z działek poprzednio oznaczonych nr (...) i (...) ) o powierzchni 0,6600 ha obecnie stanowi własność R. K. , którą nabył od ojca M. K. na podstawie umowy przekazania własności gospodarstwa rolnego z dnia 8 listopada 1982 r., nr (...) , sporządzonej przed Naczelnikiem Gminy K. . Dla przedmiotowej nieruchomości dotychczas nie została założona księga wieczysta. Sąd Rejonowy zważył, że pierwotnym tytułem prawnym dotyczącym nieruchomości, które zostały objęte niniejszym postępowaniem rozgraniczeniowym, były akty własności ziemi wydane w związku z ustawą z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych . Według Sądu nie budziło żadnych wątpliwości, że W. K.
(1)wraz z żoną oraz ich syn S. K.
(1)posiadali na dzień 4 listopada 1971 r. nieruchomości wchodzące obecnie w skład działki nr (...) , co ostatecznie doprowadziło do uwłaszczenia tych osób na przedmiotowych gruntach. Nabyli oni własność tych gruntów w granicach ówczesnego faktycznego użytkowania, którego zakres, w ocenie Sądu, nie uległ zasadniczo zmianie aż do chwili obecnej. Przebieg granicy użytkowania pomiędzy tymi nieruchomości był przez wiele lat bezsporny i był w rzeczywistości wyznaczony usytuowaniem budynków (w części działek znajdującej się od strony drogi), a także istniejącymi tam ogrodzeniami (w pozostałym zakresie gruntów). W miarę upływu czasu stare budynki znajdujące się na tych działkach były zastępowane nowymi - murowanymi (np. oba budynki mieszkalne z 1974 r. oraz część budynków gospodarczych), jednakże przebieg granicy prawnej pomiędzy sąsiadującymi działkami nadal był zachowany. Obecnie działka nr (...) od strony północnej, wschodniej i częściowo od strony południowej (tj. od strony drogi) jest ogrodzona płotami, które zostały postawione przez uczestnika w latach 90-tych XX wieku. Granica faktycznego użytkowania tych nieruchomości przez wnioskodawcę i uczestnika nie pokrywa się w całym zakresie z granicą ewidencyjną naniesioną na mapach geodezyjnych. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym opinii biegłego z zakresu geodezji, dawała w ocenie Sądu możliwość dokonania rozgraniczenia pomiędzy działkami objętymi wnioskiem według istniejącego stanu prawnego, który obowiązywał również na dzień 4 listopada 1971 r. W tych właśnie granicach ówcześni posiadacze samoistni nabyli własność tych nieruchomości w toku powszechnych uwłaszczeń. Granice te nie uległy generalnej zmianie i pozostały w takiej samej postaci do dnia dzisiejszego. Przedmiotowe nieruchomości nr (...) oraz nr (...) należało rozgraniczyć według istniejącego na gruncie stanu prawnego, tj. wzdłuż granicy w postaci linii łączącej punkty: M-L-B-C-D-E-F-G-H-I-J-K, wyznaczonej na mapie sytuacyjnej stanowiącej załącznik nr 1 do opinii sporządzonej przez biegłego z zakresu geodezji J. T. . Granicę tę wyznacza na mapie (poczynając od strony południowo-zachodniej) linia ogrodzenia od pkt M do pkt L, następnie wzdłuż linii biegnącej do studni oznaczonej pkt B, dalej linia biegnąca po wewnętrznych ścianach budynków gospodarczych wzdłuż pkt C-D-E-F, a w dalszej części wzdłuż istniejącego ogrodzenia poprzez pkt G-H-I, a następnie linia pokrywająca się z granicą ewidencyjną, aż do punktu J i K. Wyznaczając granicę w tej północnej części działek Sąd uznał, że ponieważ grunty te stanowią nieruchomości leśne, a zakres ich faktycznego użytkowania niewątpliwie nie uległ zmianie od dnia 4 listopada 1971 r., dlatego też rozgraniczenie powinno nastąpić w tym miejscu wzdłuż granicy ewidencyjnej, pomimo nawet postawienia tam płotu przez uczestnika w latach 90-tych XX wieku. Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 17 października 2013 roku, sygn. akt I Ns 308/12 złożył uczestnik R. K. . Przedmiotowe postanowienie zaskarżył w części dotyczącej pkt I w całości i zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. w szczególności art. 153 k.c. oraz art. 145 § 1 k.c. oraz naruszenie przepisów prawa proceduralnego, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. W związku z zarzutami wniósł o zmianę postanowienia w pkt I, poprzez oddalenie wniosku o rozgraniczenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. Ponadto, wniósł o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania za II instancję. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja uczestnika postępowania jako bezzasadna, podlegała oddaleniu w całości. Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjął je za własne. Stosownie do art. 153 k.c. , jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania, a gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Kryteria rozgraniczenia nieruchomości mają zastosowanie w takiej kolejności, w jakiej zostały wymienione w art. 153 k.c. , tzn. kryterium następne bierze się pod rozwagę wtedy, gdy poprzedzające nie daje dostatecznych podstaw do wyznaczenia granicy. Waga kolejnych przewidzianych w art. 153 k.c. kryteriów i ich wzajemne wyłączanie się wyklucza stanowisko, żeby przy rozgraniczaniu według stanu prawnego, wbrew temu stanowi, posiadanie czy wszelkie okoliczności mogły uzasadniać korekturę przebiegu granic. Także z punktu widzenia zasady samodzielnego rozstrzygania przez sąd o przesłankach swego orzeczenia, nie jest dopuszczalne inne ustalenie granic od ustalenia, które wynika ze stanu prawnego (za: postanowienie SN z dnia 24.08.2011 r., sygn. akt IV CSK 596/10, LEX nr 1129157). Sąd Rejonowy w uzasadnieniu swego postanowienia szczegółowo wskazał kryteria, jakimi kierował się przy dokonywaniu rozgraniczenia, w sytuacji, gdy kwestia granic jest sporna. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowe działki były wydzielone jeszcze przed II wojną światową, w wyniku przeprowadzonych scaleń. W okresie powojennym miały miejsce zmiany w granicach tych gruntów z uwagi na dobrowolne uzgodnienia zakresu ich użytkowania dokonane przez poprzedników prawnych stron. Istotną datą dla ustalenia granicy przedmiotowych działek jest dzień 4 listopada 1971 roku, tj. dzień wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. 1971.27.250), na mocy której przeprowadzono w Polsce akcję uwłaszczeniową, a uwłaszczenie nastąpiło z mocy prawa w dniu ogłoszenia ustawy. W konsekwencji przeprowadzonego uwłaszczenia, poprzednikom stron postępowania zostały wydane akty własności ziemi o charakterze deklaratoryjnym, obejmujące przedmiotowe działki, tj. nr (...) (poprzednio nr (...) ) oraz nr (...) (poprzednio nr (...) ). Stosownie do art. 1 ust. 1 w/w ustawy z dnia 26 października 1971 roku uwłaszczeniu podlegały nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Stanem prawnym, w oparciu o który - zgodnie z art. 153 k.c. - należy dokonać rozgraniczenia, może być m.in. stan posiadania przedmiotu rozgraniczenia w dniu 4 listopada 1971 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, będący podstawą wydania aktów własności ziemi. (za: postanowienie SN z dnia 26.05.1999 r., sygn. akt III CKN 158/98, LEX nr 319229). W ocenie Sądu II instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił i przyjął, że nie ma rozbieżności pomiędzy stanem posiadania, jaki istnieje obecnie na przedmiotowym gruncie, a stanem posiadania, jaki istniał w dniu 4 listopada 1971 roku i Sąd Okręgowy to ustalenie Sądu Rejonowego podzielił. Ponadto, uczestnik postępowania R. K. w złożonej apelacji podnosi, że Sąd I instancji dokonując rozgraniczenia zupełnie pominął fakt, iż skarżący nie ma dostępu do nieruchomości. Jednak nie to jest przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd w tej sprawie ustala tylko przebieg spornej granicy między działkami, tj. do jakiego miejsca na gruncie sięga władztwo, przysługujące każdemu z właścicieli gruntów sąsiadujących. Kwestia służebności drogi koniecznej, jeżeli strony postępowania nie dojdą do porozumienia, może stać się przedmiotem odrębnego postępowania sądowego. Sąd Okręgowy nie podzielił również dalszych zarzutów i wywodów wywiedzionych w apelacji, zatem oddalił apelację uczestnika postępowania jako bezzasadną na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.